«…όσον αφορά τον Μπαζίνι, δε θα πω “κρίμα το παιδί” ό,τι και να γίνει. Ακόμα κι αν τον καταγγείλουμε, αν τον πλακώσουμε στο ξύλο ή αν έτσι για το κέφι μας τον βασανίσουμε μέχρι θανάτου, δε θα το πω. Γιατί δε μπορώ να φανταστώ, ότι ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να έχει κάποια σημασία στο θαυμαστό μηχανισμό του κόσμου… Αξίζει όσο κι ένα σκουλήκι στο δρόμο…»

Ο Ρόμπερτ Μούζιλ στις αρχές του 20ού αιώνα εμφανίζεται στα γράμματα με αυτό το πρώτο του αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, το οποίο συγκαταλέγεται μαζί με το τελευταίο του, τον Άνθρωπο χωρίς ιδιότητες, στα αριστουργήματά του. Αν και η ιστορία που αφηγείται ο συγγραφέας αφορά στα μαθητικά και νεανικά του χρόνια, θα αντιμετωπίσει την αφήγηση με έναν ψύχραιμο και άρα εξαιρετικά αντικειμενικό και αποκαλυπτικό τρόπο.

Σ’ ένα στρατιωτικό κλειστό οικοτροφείο της Αυστρίας, εκεί που εκπαιδεύονται τα παιδιά της καλής και εύπορης κοινωνίας της ανερχόμενης Αυστροουγγαρίας, σαν να λέμε ένα αυστηρό κολέγιο στις μέρες μας, τρεις τελείως διαφορετικοί μεταξύ τους οικότροφοι θα πιάσουν έναν τέταρτο συμμαθητή τους να κλέβει. Δεν θα τον καταδώσουν, αλλά θα αδράξουν την ευκαιρία που τους δίνεται για να ξεσπάσουν πάνω του όλη την καταπιεσμένη βία που έχουν δεχθεί από την οικογένεια και το περιβάλλον τους. Θα τον βιάσουν, θα τον βασανίσουν και στο τέλος θα φτάσουν μέχρι το σημείο να τον ερωτευτούν προδίδοντας και εγκαταλείποντάς τον σαν να μην έχει συμβεί το παραμικρό. Εκείνος θα πουν,  φταίει, εκείνος, που είναι θύμα.

«Όταν διάβασα για πρώτη φορά το μυθιστόρημα, ταράχτηκα πολύ και η ίδια από την εξαντλητική και ακριβέστατη περιγραφή του πρώτου ξυπνήματος των αντιφάσεων της ζωής που είναι η εφηβεία», λέει η βραβευμένη με δύο βραβεία σκηνοθεσίας και καλύτερης παράστασης της χρονιάς από τα Queer Theatre Awards, σκηνοθέτης Γεωργία Μαυραγάνη. «Δεν θα ξεχάσω ποτέ την περιγραφή του Μούζιλ για το πώς ο Τέρλες λίγο πριν κοιμηθεί και καθώς ένιωθε τη γλύκα της ηδονής, ξαναγυρνούσε σε εκείνο το παιδικό αίσθημα πως είναι και τα δύο φύλα: και αγόρι και κορίτσι. Είναι μια ειλικρινέστατη περιγραφή του ερωτισμού πέρα από ηθικολογίες και απλουστεύσεις. Ακόμα και οι περιγραφές του βασανισμού έχουν κάτι έντονα ηδονικό και εξηγούν έτσι με τον πιο αποστομωτικό τρόπο την πραγματική χυδαιότητα που είναι η καταπίεση και η λογοκρισία της επιθυμίας. Δεν υπάρχουν εδώ αφελείς διδακτισμοί του καλού και του κακού. Ο Μούζιλ περιγράφει με ακρίβεια την ηδονή που κρύβεται πίσω από αυτές τις πράξεις. Είναι βαθιά τολμηρό και αληθινό αυτό που λέει. Γι’ αυτό και ταράζει. Παρακολουθώντας το έργο σε στιγμές παίρνεις το μέρος και των τεσσάρων ηρώων κι αυτό είναι ισχυρό κέρδος. Σαν μια μικρή ψυχανάλυση».

Αυτά τα παιδιά δεν είναι εξαρχής τέρατα. Εξελίσσονται σε τέτοια καθώς ο χρόνος και η ιστορία προχωρούν. Είναι οι αυριανοί στρατιωτικοί, θύτες και θύματα του φασισμού. Ο Μούζιλ χρησιμοποιεί το περιστατικό των εφηβικών του χρόνων ως άριστη αφορμή, παραβάλλοντάς το με τη μετέπειτα ευρωπαϊκή ιστορία αλλά και τα πάθη και τις αντινομίες της ανθρώπινης φύσης.  Άλλωστε, το «σκοτεινό» της κομμάτι δεν κρύβεται τόσο στη βιαιότητα αυτών των παιδιών αλλά στον τρόπο που κατάφεραν στη συνέχεια να «τακτοποιήσουν» μέσα και έξω τους αυτή την υπόθεση. Πράξη που, άλλωστε, συνέχισαν να κάνουν και ως ενήλικες, αν αναλογιστεί κανείς τα εγκλήματα πολέμου που ακολούθησαν.

«Στο έργο του ο Μούζιλ σου δείχνει ότι μαθαίνεις με τον πιο άγριο τρόπο, ότι ο πολιτισμός μας στηρίζεται ακόμη στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Αυτά τα παιδιά αναπαράγουν με αυτό τον τρόπο ότι κατά βάθος έχουν δεχθεί από τους ενήλικες και το περιβάλλον τους. Ο Μπάνεμπεργκ αναπαράγει τον βασανιστή μοναχικό φασίστα πατέρα του, ο Ράιτινγκ τον απόντα και μέθυσο δικό του, ο Τέρλες τον καταπιεσμένο σεξουαλικά δικό του γονιό και ο Μπαζίνι τη σχεδόν εκπορνευμένη μητέρα του. Βέβαια, αυτή η σχέση εξουσιαζόμενου και εξουσιαστή αναπαράγεται και στις περισσότερες σχέσεις που συνάπτουμε εμείς οι άνθρωποι. Κάπου μακριά υπάρχει η προσδοκία της αγάπης, αλλά είναι δύσκολη και συχνά περιστασιακή» σημειώνει η Γεωργία Μαυραγάνη.

Στην παράσταση του θεάτρου Πόρτα, τέσσερις νέοι ηθοποιοί θα αφηγηθούν και θα αναπαραστήσουν την προφητική και σκοτεινή αυτή νουβέλα που παραμένει ακόμη και σήμερα επικίνδυνα επίκαιρηΠροσπαθήσαμε στην παράσταση να μην κρίνουμε καθόλου ηθικά τους ήρωες και τις πράξεις τους. Αντίθετα, προσπαθήσαμε να τους υπερασπιστούμε και να μπούμε στη θέση τους, κάτι που συμβαίνει και στον θεατή. Ενώ ξέρει ότι βλέπει σκοτεινές πράξεις, επιθυμεί να τις δει να συνεχίζονται και εμπλέκεται με όλους τους ήρωες νιώθοντας και τη δική του αγριότητα και ευαισθησία ταυτόχρονα», τονίζει η σκηνοθέτης.

Info:

Η παράσταση «Οι Αναστατώσεις του Οικότροφου Τέρλες», σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη ανεβαίνει για τρίτη χρονιά στο Θέατρο Πόρτα | 27 Οκτωβρίου – 2 Δεκεμβρίου 2017

Το βιβλίο «Οι Αναστατώσεις του Οικότροφου Τέρλες» του Ρόμπερτ Μούζιλ  σε μετάφραση Αλέξανδρου Ίσαρη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη