«Όταν δεις τη διαδρομή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, πρώτα στο Εθνικό θέατρο, τις κινήσεις για το Δημοτικό θέατρο στην πλατεία Κοτζιά που τελικά καταστράφηκε, τη φιλοξενία στο Παλλάς κατά τη διάρκεια της Κατοχής, το Ολύμπια που μετά γκρεμίστηκε, το ανακαινισμένο Ολύμπια που πότισε με τις φωνές των καλλιτεχνών και στα γυρίσματά μας είχε πια ένα φως αδυνατισμένο κι έπειτα τη μετάβαση στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, δεν μπορείς παρά να σκεφτείς ότι το ανέλπιστο έγινε, το όνειρο υλοποιήθηκε! Η Λυρική έκανε το επόμενο βήμα, φεύγοντας πια για το φεγγάρι με το διαστημόπλοιο, σαν μια τεράστια πτήση στη φαντασμαγορική νύχτα». Αυτό είναι το ταξίδι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όπως μου το περιγράφει ο σκηνοθέτης του ομώνυμου ντοκιμαντέρ, Κώστας Αυγέρης.

Το ντοκιμαντέρ «Εθνική Λυρική Σκηνή, η ιστορία της όπερας στην Ελλάδα», μια συμπαραγωγή του ελculture και της Cosmote TV σε συνεργασία με τη Λυρική Σκηνή, προβάλλεται την Κυριακή 4 και τη Δευτέρα 5 Μαρτίου 2018 στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Η ταινία ακολουθεί την ιστορία της όπερας και της Λυρικής Σκηνής μέσα στα χρόνια. Μια ιστορία που γράφεται από πολλές ιστορίες, αυτές των συντελεστών της και συνομιλητών μας. Όπως άλλωστε λέει και η Κατερίνα Κανέλλη, που έκανε το σενάριο και την αρχισυνταξία: «Προσπαθήσαμε να δώσουμε μια βιωματική προσέγγιση της ιστορίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Η ροή βασίζεται σε συναισθηματική – εκτός από ιστορική – αφήγηση, μέσα από την οπτική και τις προσωπικές στιγμές των ανθρώπων που την έζησαν. Η ιστορία της είναι και δική τους ιστορία, ήταν ένα μέρος της ζωής τους. Το πιο γοητευτικό και συγκινητικό μέρος της δουλειάς ήταν η επαφή με τους συντελεστές, όχι μόνο τους ερμηνευτές, αλλά κι όλο το προσωπικό, μουσικούς, ανθρώπους της σκηνής που στηρίζουν μια παράσταση. Αυτοί είναι η ζωντανή ιστορία της ΕΛΣ, πέρα από τις καταγραφές του αρχειακού υλικού που αναζητήσαμε».

Στα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ στο Θέατρο Ολύμπια

Στα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ στο Θέατρο Ολύμπια

Για το αρχειακό οπτικοακουστικό υλικό και την τεκμηρίωση μας μιλά ο Επιστημονικός Σύμβουλος του ντοκιμαντέρ, Γιάννης Σβώλος: «Στο αρχείο της Λυρικής υπάρχει τεράστια ποσότητα φωτογραφικού υλικού και πάρα πολλές μαγνητοσκοπημένες παραστάσεις. Επίσης ανατρέξαμε σε αρχεία, εκδόσεις, συλλέκτες, βιβλία. Είναι η πρώτη φορά που γίνεται κάτι τεκμηριωμένο για την Εθνική Λυρική Σκηνή και μάλιστα επιδιώχθηκε να καλυφθεί και η προϊστορία της όπερας προ ίδρυσης της ΕΛΣ από τον 19ο αιώνα ως το 1939. Πρόκειται για ένα υλικό συναρπαστικό, σα να κάνεις ζουμ σε πρόσωπα και ιστορίες και όταν ασχολείσαι από τόσο κοντά, σου μιλά διαφορετικά. Συνδυάσαμε αυτό το υλικό με την ιστορία και το καλλιτεχνικό έργο, εστιάζοντας σε στιγμές-κλειδιά όπως αναδύονταν από τις αφηγήσεις των συμμετεχόντων για την όπερα, την οπερέτα και το  μπαλέτο. Παράλληλα το εμπλουτίσαμε με σύντομα αποσπάσματα από όπερα που χρησιμοποιήσαμε ως ηχητικό υπόβαθρο στην αφήγηση. Ήταν μια κουραστική, αλλά και συναρπαστική δουλειά!».

«Στο ντοκιμαντέρ συμμετείχαν πάνω από 30 πρόσωπα, απόλυτα συνεργάσιμα, που πυροδότησαν συναρπαστικές συζητήσεις. Εμένα πάντως προσωπικά με εντυπωσιάζουν όσα είμαστε αναγκασμένοι να παραλείψουμε λόγω διάρκειας ή μη απόλυτης συνάφειας με το θέμα. Αυτά χαράζονται βαθιά μέσα μου και με ποτίζουν περισσότερο. Όπως οι παρενθέσεις στη διήγηση του Γιάννη Μπαστιά για το πώς γνώρισε μικρός την Κάλλας ή το γράμμα της Κάλλας που μας έδειξε η Κική Μορφονιού σε χειρόγραφο και την εμπειρία της συνάντησής τους για ακρόαση στη Μεγάλη Βρετανία. Αυτές οι παρενθέσεις έφτιαχναν μια παράλληλη ιστορία πολύτιμη για μένα», μου λέει ο σκηνοθέτης Κώστας Αυγέρης.

Δουλεύοντας η ίδια στην αρχισυνταξία και στην έρευνα, μόνο να επιβεβαιώσω μπορώ τα λόγια του Κώστα και της Κατερίνας. Αξέχαστη θα μου μείνει η συνέντευξη με τη Μαρίνα Κρίλοβιτς στο φουαγιέ του Ολύμπια που αστειευόταν με όλους και μας μιλούσε με πάθος για το ταλέντο και το χειροκρότημα. Με τον Γιώργο Κουρουπό για την περιπετειώδη ψήφιση του νόμου της ΕΛΣ και για την εμπειρία του με τους συνδικαλιστές. Με τον Νίκο Πετρόπουλο για το πώς σκηνοθετείς μια πρωταγωνίστρια που φοβάται να κρατήσει αναμμένα κεριά. Με τον Λουκά Καρυτινό για το πώς νιώθει ο αρχιμουσικός για το κοινό πίσω από την πλάτη του. Με τον Βαγγέλη Χατζησίμο για την εμπειρία του εξωτερικού με τις οργανωμένες συνθήκες δουλειάς, αλλά και τη μοναξιά του καλλιτέχνη και για τις σωματικές φθορές, εφόσον στο ρεπερτόριο πέφτεις, ξανασηκώνεσαι, παλεύεις και σκοτώνεσαι άπειρες φορές.

Στιγμιότυπα από τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ

Στιγμιότυπα από τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ

«Η Λυρική είναι ένας τεράστιος οργανισμός που ζει κι αναπνέει μέσα στην πόλη μας», μου λέει η Κατερίνα Κανέλλη. «Ίσως δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πόσοι άνθρωποι ζουν και δημιουργούν εκεί, βάζοντας ο καθένας το λιθαράκι του. Η Λυρική είναι ομαδική δουλειά. Δουλεύοντας για το ντοκιμαντέρ συνειδητοποιείς ότι πρόκειται για μια μεγάλη ομάδα, όχι μόνο καλλιτεχνών, αλλά όλου του προσωπικού, που πρέπει να συνεργαστεί και να συγχρονιστεί για να δώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα».

Συγκινητικές οι στιγμές που όλοι μας ζήσαμε πίσω απ’ τις κάμερες, αποτυπώνοντας ουσιαστικά την ιστορία τη στιγμή που συνέβαινε, αποχαιρετώντας το Ολύμπια με την παλιά του αίγλη στις τελευταίες παραστάσεις και καλωσορίζοντας τη νέα εποχή στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος με τους εκπληκτικούς χώρους και τις τεράστιες τεχνολογικές δυνατότητες. Όπως λέει ο Κώστας Αυγέρης, «στο Ολύμπια οι τοίχοι και οι κουΐντες, το σανίδι, τα μηχανοστάσια, από μόνα τους έχουν ποτίσει με τη μυρωδιά μιας σπουδαίας εποχής που πέρασε. Όλα δημιουργήθηκαν μέσα εκεί κι αυτό οφείλουμε όλοι μας να το τιμήσουμε. Στο κάθε μας βήμα στην τέχνη και στη ζωή πρέπει πάντα να ελπίζεις στο επόμενο. Και η Εθνική Λυρική Σκηνή το έκανε αυτό το βήμα!»

— 

Το ντοκιμαντέρ «Εθνική Λυρική Σκηνή, η ιστορία της όπερας στην Ελλάδα», μια συμπαραγωγή του ελculture και της Cosmote TV σε συνεργασία με τη Λυρική Σκηνή, προβάλλεται την Κυριακή 4 και τη Δευτέρα 5 Μαρτίου 2018 στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Κυριακή 4 Μαρτίου, αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, Αποθήκη 1, Λιμάνι, στις 17:30
Τρίτη 6 Μαρτίου, αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, Αποθήκη 1, Λιμάνι, στις 13:00

Κεντρική φωτογραφία: Η Α’ Χορεύτρια του Μπαλέτου της ΕΛΣ, Μαρία Κουσουνή, με τον παρτενέρ της Βαγγέλη Μπίκο και ο σκηνοθέτης Κώστας Αυγέρης, από το αρχείο του Κώστα Αυγέρη