Όταν λέμε Ιφά (IFA), αλλιώς Γαλλικό Ινστιτούτο ή ακόμα καλύτερα οι πιο παλιοί Γαλλική Ακαδημία, εννοούμε πάντα ένα πολύ φιλόξενο τόπο. Φαντάζομαι πως για την πολιτιστική παρουσία της γαλλικής κυβέρνησης, τα Ινστιτούτα ανά τον κόσμο είναι κοσμήματα, ας μου επιτραπεί να θεωρήσω το ελληνικό, το οποίο έχει παίξει πολλές φορές σε ήρεμες και λιγότερο ήρεμες περιόδους της ιστορίας μας, το ρόλο της νησίδας ελεύθερης σκέψης, κέντρο αντίστασης και βάση των Ελλήνων διανοουμένων, λίγο πολυτιμότερο, αφού φιλοξενεί και είναι ένα σπουδαίο κομμάτι της ιστορίας μας.

Το Γαλλικό Ινστιτούτο δεν είναι μόνο συνδεδεμένο με θρυλικές ιστορίες, έχει διαμορφώσει τη σκέψη και την εκπαίδευση πολλών γενεών και ευτύχησε να έχει τρεις τουλάχιστον μεγάλους φιλέλληνες διευθυντές που διαδραμάτισαν ιστορικό ρόλο. Το καλοκαίρι που μας έρχεται οι κήποι του θα λειτουργήσουν ως θερινός κινηματογράφος για κάποιες επιλεγμένες ταινίες. Όταν φτάσετε λοιπόν εκεί, μέσα στην ομορφιά και την ησυχία ενός από τους πιο ωραίους μυστικούς κήπους της Αθήνας, -μέσα στον οποίο έχουμε δει, ακούσει και γευτεί εξαιρετικά πράγματα, έχουμε συγκινηθεί, χαρεί και συγκλονιστεί, όταν τη νύχτα της 14ης Ιουλίου 2016,  ενώ γιορτάζαμε την εθνική επέτειο, η Νίκαια δεχόταν ένα φοβερό τρομοκρατικό χτύπημα-, στρέψτε στο βλέμμα σας στο κεντρικό κτίριο για να ξεκινήσει η ιστορία από τη αρχή.

Σύνταγμα της Ελλάδας, ένα χρόνο πριν τις πρώτες εκλογές του 1844

Σύνταγμα της Ελλάδας, ένα χρόνο πριν τις πρώτες εκλογές του 1844

Το 1844, με εκλογές που διήρκεσαν έξι μήνες μέσα σε κλίμα βίας και νοθείας με «έμμεση και καθολική ψηφοφορία του άρρενος πληθυσμού άνω των 25 ετών», η Ελλάδα ψηφίζει για πρώτη φορά στην μετεπαναστατική της ιστορία. Νικητής των εκλογών ήταν ο Ιωάννης Κωλέττης αρχηγός του Γαλλικού κόμματος, ο πρώτος κοινοβουλευτικός πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Δυο χρόνια αργότερα, το 1846, ιδρύεται η πρώτη αρχαιολογική σχολή στην Ελλάδα. Δεν είναι άλλη από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή. Η Γαλλική Σχολή, δεν είναι μόνο το παλαιότερο ξένο ινστιτούτο που ιδρύθηκε στην Αθήνα, μα και το πρώτο ακαδημαϊκό γαλλικό ινστιτούτο εκτός Γαλλίας. Η ίδρυσή του συνδέεται με το γαλλικό φιλελληνισμό, αλλά και με την πολιτική της Γαλλίας στην ανατολική Μεσόγειο, την εποχή εκείνη. Οι Γάλλοι αρχαιολόγοι, που παίρνουν μέρος σε πολλές σημαντικές ανασκαφές σε όλη την Ελλάδα φέρνοντας στην επιφάνεια χιλιάδες αντικειμένων, επιγραφών και γλυπτών, στις αρχές του εικοστού αιώνα αρχίζουν να δίνουν μαθήματα γαλλικής γλώσσας για λίγες ώρες και μόνο σε νέους.

Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή

Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή

Έτσι πέφτει ο σπόρος για τη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας, αλλά και την ίδρυση ενός γαλλικού ινστιτούτου. Είμαστε στο 1907. Ακριβώς 110 χρόνια πριν, ένα σπουδαίο κέντρο πολιτισμού ανοίγει. Κανένας δεν είχε φανταστεί τότε τη συνέχεια, τη συναρπαστική ιστορία και το ρόλο που θα διαδραμάτιζε μέχρι σήμερα. Οι κόρες των Αθηνών θα κάνουν υπομονή τέσσερα ακόμα χρόνια, μέχρι το 1911, μέχρι να γίνουν δεκτές ως μαθήτριες της γαλλικής γλώσσας. Θα περίμεναν μέχρι το 1934 για να ψηφίσουν και μέχρι το 1952 για να αποκτήσουν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι, ενώ το πανεπιστήμιο δέχεται με δυσκολία γυναίκες και η Σοφία Λασκαρίδου, με προσωπική της παρέμβαση στο βασιλιά Γεώργιο Α’, καταφέρνει να είναι η πρώτη γυναίκα φοιτήτρια της μετέπειτα Σχολής Καλών Τεχνών, από την οποία αποφοιτά το 1907. Τα γαλλικά είναι η δημοφιλής γλώσσα της πρωτεύουσας, όπως και οι γαλλικές συνήθειες ανακατεμένες με λίγη δημοτική και περισσότερη καθαρεύουσα. Το 1920 αρχίζουν στη σχολή διαλέξεις σχετικές με την τέχνη και το γαλλικό πολιτισμό, ενώ με το τέλος του Α’ Παγκοσμίου πολέμου οι μαθητές φτάνουν τους 450 και τα καθίσματα δεν επαρκούν. Όσοι επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν τα μαθήματα ως ακροατές έπρεπε να υποβάλουν αίτηση στην οποία δήλωναν ότι δε θα διεκδικήσουν κάθισμα.

Από την έκθεση Terrapolis: η κολοκύθα της Κουσάμα στους κήπους της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. φωτ: Ν. Τσουκαλά

Από την έκθεση του ΝΕΟΝ “Terrapolis” (2015) : η κολοκύθα της Γιαγόι Κουσάμα στους κήπους της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. φωτ: Ν. Τσουκαλά

Το 1925 φτάνει στην Ελλάδα ο άνθρωπος που θεωρείται ιδρυτής του Γαλλικού Ινστιτούτου στην Ελλάδα. Ο Οκτάβιος Μερλιέ. Το όνομά του είναι η σύνοψη του γαλλικού φιλελληνισμού στον εικοστό αιώνα. Ο γεννημένος στο Ρουμπέ 28χρονος φιλόλογος, είναι ήδη υφηγητής στη Σορβόννη όταν φτάνει στην Αθήνα. Λάτρης της Ελλάδας και παντρεμένος με την Ελληνίδα μουσικολόγο Μέλπω Λογοθέτη, καταφέρνει με τις διοικητικές και οργανωτικές του ικανότητες, να κάνει το ινστιτούτο κέντρο ακτινοβολίας της γαλλικής παιδείας και κέντρο κοσμοπολιτισμού, ενώ βοηθά στη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων στη Γαλλία. Μαζί με τη σύζυγό του ίδρυσε το 1930 το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο, το οποίο μετεξελίχθηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών – Ίδρυμα Μέλπως και Οκτάβιου Μερλιέ. Στο ίδιο ίδρυμα φυλάσσεται και το αρχείο Παπαδιαμάντη, στο οποίο περιέχονται πολλές φωτογραφίες που τράβηξε ο ίδιος ο Μερλιέ από τα ταξίδια του στην Σκιάθο. Ο Μερλιέ μετέφρασε στα γαλλικά τα ποιήματα του Παλαμά, ανακάλυψε και δημοσίευσε ανέκδοτα γράμματα του Παπαδιαμάντη. Οι πρωτοπόρες μελέτες του δίνουν έναυσμα στον Γ. Βαλέτα, ο οποίος ερευνά και προχωρεί στην έκδοση του συνολικού έργου του Παπαδιαμάντη. Το Ινστιτούτο πριν το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, φτάνει να έχει περισσότερους από 1.300 μαθητές και 37 παραρτήματα σε όλη την Ελλάδα. Το 1936 έχει ήδη φτάσει από τη Γαλλία για να αναλάβει τη διεύθυνση όλων των τμημάτων γλώσσας και το cours special ο Ροζέ Μιλλιέξ, εμπνευσμένος δάσκαλος, λόγιος και φιλέλληνας. Το 1939 παντρεύεται τη συγγραφέα, δημοσιογράφο και μετέπειτα συγγραφέα Τατιάνα Γκρίτση.

Οκτάβιος και Μέλπω Λογοθέτη-Μερλιέ

Οκτάβιος και Μέλπω Λογοθέτη-Μερλιέ

Στους σκοπούς του Μερλιέ ήταν να ενισχύσει τους πνευματικούς ανθρώπους της χώρας μας, επιστήμονες και καλλιτέχνες, να κάνει τα δημιουργήματα της ελληνικής σκέψης ευρύτερα γνωστά. Η έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αναστέλλει τα σχέδια του Μερλιέ. Παραμένει στην Αθήνα, ενώ μετά την πτώση της Γαλλίας, το Μάιο του 1940, συνδέεται με την αντιστασιακή κίνηση του Ντε Γκωλ. Γίνεται μυστικός εκπρόσωπος της Γαλλίας στην Ελλάδα, αλλά το 1941 συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στη Μέρλιν. Δε σταματά να καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να επαναλειτουργήσει το Ινστιτούτο. Το καταφέρνει το 1941, έτσι κατά τη διάρκεια της κατοχής το γαλλικό ινστιτούτο είναι το μόνο ξένο πολιτιστικό Ίδρυμα που παραμένει ανοιχτό. Τα μαθήματα γλώσσας έχουν διακοπεί, αλλά η νεολαία  της Αθήνας έβρισκε ένα φιλόξενο καταφύγιο όπου μπορούσε να αναπτύξει ελεύθερα τις ιδέες της. Το πολυγραφημένο φυλλάδιο που κυκλοφορούσε σχετικά με την πνευματική ζωή στη Γαλλία είχε τόση απήχηση, όση και ο τύπος της Κατοχής.

Την ίδια χρονιά, το 1941, ο Μερλιέ ανακαλείται στη Γαλλία από την κυβέρνηση του Βισί και εξορίζεται στο Οριλάκ. Στον τόπο της εξορίας του μεταφράζει τα «Ακριτικά» του Σικελιανού και εκδίδει τη γαλλική μετάφραση του «Κατά Ιωάννην Ευαγγελίου». Στην περίοδο της Κατοχής και ο Ροζέ Μιλλιέξ έχει διαφύγει μαζί με τη σύζυγό του στη νότια Γαλλία. Με τη δραστηριότητα που ανέπτυξε, πέτυχε να προκαλέσει το ενδιαφέρον των Γάλλων για την Ελληνική αντίσταση. Με δική του πρωτοβουλία συγκεντρώθηκαν κείμενα Γάλλων διανοούμενων, μεταξύ των οποίων ο Αντρέ Φουζερόν, ο Ανρί Ματίς, καθώς και πίνακες των Πικάσο, Μπονάρ, Μασόν, Πικαμπιά, Ντιφί για τον ελληνικό λαό, που εκδόθηκαν σε ένα βιβλίο – λεύκωμα, με τίτλο «Αφιέρωμα στην Ελλάδα 1940-1944».

Η πρώτη σελίδα της λίστας των επιβατών του Ματαρόα

Η πρώτη σελίδα της λίστας των επιβατών του Ματαρόα

Με την απελευθέρωση, ο Μερλιέ επιστρέφει στην Ελλάδα ως διευθυντής του Ινστιτούτου, το 1945. Οι μαθητές του Ινστιτούτου ξεπερνούν τους 3.600. Την ίδια χρονιά, το Γαλλικό Ινστιτούτο αποσπάται από την Αρχαιολογική Σχολή.Με τον Ροζέ Μιλιέξ, που έχει κι αυτός επιστρέψει, κατορθώνει να εξασφαλίσει από τη γαλλική κυβέρνηση 140 υποτροφίες για σπουδές στη Γαλλία, οι οποίες και δόθηκαν σε νεαρούς διανοούμενους, καλλιτέχνες και επιστήμονες. Οργανώνουν το Δεκέμβριο του 1945, μέσα στην καρδιά του εμφύλιου, μια ιστορική αποστολή με περίπου 200 νέους Έλληνες. Οι άνθρωποι οι οποίοι θα έλαμπαν στο διεθνές στερέωμα των τεχνών και των επιστημών τις επόμενες δεκαετίες, έφευγαν για το Παρίσι, υπότροφοι του Γαλλικού Ινστιτούτου.

Το νεοζηλανδέζικο Ματαρόα, το οποίο μετέφερε επιζήσαντες Εβραίους και χιλιάδες Αμερικανούς πεζοναύτες, αυτή τη φορά σε ένα ταξίδι που έγινε θρύλος, μεταφέρει τον ανθό της ελληνικής νεολαίας σε μια ονειρική έξοδο. Από τον Πειραιά στον Τάραντα της Ιταλίας κι από εκεί με τρένο, μέσω Ελβετίας, προς το Παρίσι. Πολλά χρόνια αργότερα ο φιλόσοφος Κορνήλιος Καστοριάδης θεώρησε το ταξίδι του Ματαρόα «ιστορικό γεγονός που πρέπει να γραφτεί». Ο Μερλιέ και ο Μιλλιέξ επινόησαν αυτό το ταξίδι διαβλέποντας τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα, όντας άνθρωποι αντιστασιακοί, προοδευτικών και φιλοαριστερών πεποιθήσεων. Ο Μερλιέ μίλησε μόνο μια φορά για το Ματαρόα, χρόνια αργότερα σε μια συνέντευξη: «Ήταν φτωχά παιδιά… Δεν θα τους ξεχάσω ποτέ. Οτιδήποτε κι αν επιτύχει κανείς για τέτοιους ανθρώπους θα είναι λίγο». Οι νέοι άνθρωποι που έφτασαν στο Παρίσι ήταν ξένοι στη μέση της Ευρώπης. Κι έπρεπε να επιβιώσουν. Οι περισσότεροι από αυτούς ξεκίνησαν ένα πολύ δύσκολο ταξίδι και οι περισσότεροι το ολοκλήρωσαν με τον πιο δημιουργικό τρόπο.

Το "Ματαρόα" στο λιμάνι της Χάιφα, 15 Ιουλίου 1945

Το «Ματαρόα» στο λιμάνι της Χάιφα, 15 Ιουλίου 1945

Οι επιβάτες του Ματαρόα: ο αρχιτέκτονας Πάνος Τζελέπης, οι φιλόσοφοι: Κορνήλιος Καστοριάδης, Κώστας Παπαϊωάννου, Μιμίκα Κρανάκη, Κώστας Αξελός, ο ιστορικός Νίκος Σβορώνος, οι φοιτητές αρχιτεκτονικής: Εμμανουήλ Κινδύνης, Αριστομένης Προβελέγγιος, Αθανάσιος Γάττος, Κωνσταντίνος Μανουηλίδης, Νικόλας Χατζημιχάλης, Γιώργος Κανδύλης, Πάνος Τσολάκης, Τάκης Ζενέτος, ο κινηματογραφιστής Μάνος Ζαχαρίας, ο γλύπτης Μέμος Μακρής, ο ζωγράφος Ντίκος Βυζάντιος, ο μουσικός Δημήτρης Χωραφάς, ο τεχνοκριτικός Άγγελος Προκοπίου, οι γιατροί: Ανδρέας Γληνός και Ευάγγελος Μπρίκας, η συγγραφέας Έλλη Αλεξίου, η ποιήτρια Μάτση Χατζηλαζάρου, ο ποιητής Ανδρέας Καμπάς, οι φιλόλογοι: Εμμανουήλ Κριαράς και Σταμάτιος Καρατζάς και πολλοί άλλοι.

Η μυθική, ακόμα και σήμερα, ιστορία του Ματαρόα, προκάλεσε τρομερές αντιδράσεις από δημοσιογράφους, πολιτικούς και πανεπιστημιακούς, εξαιτίας των αριστερών πεποιθήσεων πολλών υποτρόφων. Ο Μερλιέ αναγκάζεται να θέσει την παραίτησή του στον υπουργό εξωτερικών, παραίτηση που δεν έγινε δεκτή. Ήταν αυτό το αθηναϊκό κατεστημένο που κατόρθωσε αργότερα να μπλοκάρει την προαγωγή του σε μορφωτικό ακόλουθο της Γαλλικής πρεσβείας στην Αθήνα.

Oκτάβιος και Μέλπω Μερλιέ

Oκτάβιος και Μέλπω Μερλιέ

Ο Μερλιέ, το 1949, στο υπόγειο του Ινστιτούτου οργανώνει τυπογραφείο όπου εκτυπώνονται εκτός από εγχειρίδια, βιβλία Ελλήνων πνευματικών ανθρώπων, λογοτεχνών  και επιστημόνων. Την εποχή κατά την οποία ο πνευματικός κόσμος της Ελλάδας δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να εκδώσει τα έργα του, το Γ.Ι.Α. εκδίδει Σολωμό, Παπαδιαμάντη, Παλαμά, Σικελιανό, Καζαντζάκη,  Βαλαωρίτη, Δημαρά, Παπανούτσο, Κουκουλέ, Σωτηρίου, Λουκάτο και δίγλωσσες εκδόσεις Ραμπελέ, Μονταίν, Ντεκάρτ, Λε Ρόσφουκώ, τον ελληνικό Αστικό κώδικα, δίγλωσσες εκδόσεις αλλά και έργα Ελλήνων συνθετών: Καλομοίρη, Πονηρίδη, Ριάδη, Σκαλκώτα,  Βόρβογλη. Ας αναλογισθούμε ότι μέχρι το 1947 δεν υπήρχε στην Ελλάδα παρά μια παρτιτούρα νεοελληνικού συμφωνικού έργου.

Εκδόθηκαν συνολικά περίπου 120 τόμοι. Σήμερα η βιβλιοθήκη που φέρει το όνομά του στο Γαλλικό Ινστιτούτο αριθμεί 65.000 τόμους βιβλίων. Και βέβαια, εδώ, τυπώνεται η κορωνίδα των εκδόσεων, το Δελτίο Ελληνικής Βιβλιογραφίας, ένας άθλος ειδικής υπηρεσίας, η οποία σε διεύθυνση του Νεοκλή Κουτούζη και τυπογραφική εποπτεία του μεγάλου μάστορα Ιωάννη Σκαζίκη, παρουσίαζε σε περίληψη, ελληνικά και γαλλικά, το σύνολο της πνευματικής παραγωγής των Ελλήνων συγγραφέων εντός και εκτός Ελλάδος από το 1946 έως το 1971. Το 1949, καλλιτέχνες όπως οι Ματίς, Μπονάρ, Πικάσσο, Μπρακ, Πικαμπιά, προσφέρουν 46 έργα τους στην Εθνική Πινακοθήκη, ως φόρο τιμής στην Εθνική Αντίσταση. Ανάμεσά τους και το «Γυναικείο κεφάλι» του Πικάσο με αφιέρωση στον ελληνικό λαό από το χέρι του ίδιου του καλλιτέχνη, το οποίο εκλάπη από την Εθνική Πινακοθήκη το 2012. Οργανώνονται εκθέσεις όπως η Έκθεση Βαλαωρίτη το 1956, η έκθεση Σολωμού το 1957, γαλλικού βιβλίου και γαλλικής χαρακτικής το 1960. Η δραστηριότητα του Μερλιέ ξεπερνάει συχνά τις ανθρώπινες διαστάσεις.

O Ροζέ Μιλιέξ και ο Αλμπέρ Καμύ στην Αθήνα

O Ροζέ Μιλλιέξ και ο Αλμπέρ Καμύ με τη Λητώ Κατακουζηνού στην Αθήνα

Στη δεκαετία του ’50 τα παραρτήματα του Γαλλικού Ινστιτούτου στην Αττική και τις επαρχιακές πόλεις γίνονται κέντρα πολιτισμού σε μια λαβωμένη Ελλάδα. Διαλέξεις, εκθέσεις, μουσικές βραδιές, θεατρικές παραστάσεις, συγκεντρώνουν πολυάριθμους ακροατές και θεατές. Το 1956 εκδόθηκε από γνωστούς λογοτέχνες και διανοούμενους της εποχής τρίτομος τόμος προς τιμήν του ζεύγους Μερλιέ. Η δεκαετία του ’50 βρίσκει το Ινστιτούτο να έχει 30.000 μαθητές σε όλη την Ελλάδα. Η λαμπρή αυτή περίοδος λήγει άδοξα για τον Μερλιέ. Κατηγορείται από τη Γαλλική κυβέρνηση ότι δούλευε περισσότερο σαν Έλληνας, παρά σαν Γάλλος. Το 1960 αρνείται να παραδώσει στον Γάλλο πρέσβη τα αρχεία του Μικρασιατικού Κέντρου Σπουδών, που στεγαζόταν στο κτίριο του Γαλλικού Ινστιτούτου, θεωρώντας ότι ήταν κτήμα του ελληνικού λαού, με αποτέλεσμα τον επόμενο χρόνο να απολυθεί από τη θέση του. Βαθύτατα πικραμένος, απομακρύνεται από το δημιούργημά του, το Γαλλικό Ινστιτούτο και εγκαθίσταται στην Εξ αν Προβάνς, όπου εργάστηκε ως καθηγητής της νεοελληνικής γλώσσας και φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο μέχρι το 1971. Από τη θέση αυτή εξέδιδε το περιοδικό «Νεοελληνικές μελέτες». Το 1964 εξελέγη αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το 1972, συνταξιούχος πια, επιστρέφει στην Αθήνα. Εδώ πεθαίνει και ενταφιάζεται στο Α΄ Νεκροταφείο, στη χώρα και την πόλη που αγάπησε, στην πόλη που δε τον ξεχνά μέχρι σήμερα και κάθε φορά που περνά το κατώφλι του κέντρου Μικρασιατικών σπουδών στην Πλάκα για να καταδυθεί στο μοναδικό αρχειακό υλικό και να γνωρίσει την αποτύπωση του πολιτισμού και της ιστορίας των μικρασιατικών κοιτίδων. Από το 2010 καθιερώθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση η υποτροφία Οκτάβιου Μερλιέ που δίνεται ως βοήθεια στη μετάφραση και την έκδοση έρευνας στις ελληνογαλλικές σχέσεις. Η εξαιρετική βιβλιοθήκη του Γαλλικού Ινστιτούτου με 65.000 τόμους φέρει το όνομά του. Το έργο του αποτελεί σταθμό ακόμα και στην εκπαιδευτική ιστορία της Γαλλίας.

Επιστρέφοντας στην ιστορία του Ροζέ Μιλλιέξ, επόμενου μετά τον Μερλιέ διευθυντή του Ινστιτούτου, αξίζει να αναφερθούμε σε αυτό που του έγραψε ο Οδυσσέας Ελύτης όταν η Ακαδημία Αθηνών τον έκανε αντεπιστέλλον μέλος της. «Πρέπει Ροζέ να ξέρεις ότι η αγνή σου αγάπη δεν έχει μείνει χωρίς ανταπόκριση, ότι όλοι εμείς οι ταγμένοι να υπηρετούμε τις πνευματικές αξίες σε θεωρούμε δικό μας, σ΄ έχουμε στην καρδιά μας. Άφησέ με να σε ευχαριστήσω σαν να ήμουν εγώ όλη η Ελλάδα».

Μετά την απελευθέρωση, ο Μιλλιέξ  τύπωσε το βιβλίο του «A l’ecole du peuple grec» (1946) και τη μελέτη του «Ο Αδαμάντιος Κοραής για το γαλλικό πολιτισμό-O Victor Hugo πιστός φίλος της Ελλάδας» (1953) και τις μελέτες «Ο Παλαμάς και οι ευρωπαϊκές αξίες» και «Ο Σολωμός και η Γαλλία». Τόσο ο ίδιος, όσο και η σύζυγός του, θεωρήθηκαν ανεπιθύμητοι από την απριλιανή δικτατορία, η οποία μάλιστα αφαίρεσε από την Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ την ελληνική υπηκοότητα. Επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την πτώση της δικτατορίας το 1975. Από το 1982 ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και από το 1986 μέλος της Ακαδημίας της Μασσαλίας. Είχε παρασημοφορηθεί με το μετάλλιο του Φοίνικος από την Ελληνική Δημοκρατία και με το αργυρό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών. Πέθανε εδώ στην Αθήνα,  στην πόλη του, στην Ελλάδα τη χώρα του, σε ηλικία 93 ετών, το 2006.

Η είσοδος του Γαλλικού Ινστιτούτου της Αθήνας

Η είσοδος του Γαλλικού Ινστιτούτου της Αθήνας

Ίσως καμία από όλες αυτές τις καταπληκτικές ιστορίες να μην είχε συμβεί, αν στο τιμόνι του Ινστιτούτου δεν είχαν βρεθεί δυο σπάνιες προσωπικότητες με φιλελληνική δράση ως διευθυντές του, ο Οκτάβιος Μερλιέ επί 37 χρόνια και ο Ροζέ Μιλιέξ επί 23 χρόνια. Προσωπικότητες που άφησαν ανεξίτηλο ίχνος στην πατρίδα μας και για τους οποίους έχουμε την αίσθηση ότι είναι περισσότερο δικοί μας, παρά Γάλλοι. Η μοναδικότητα της αντίληψης των Μερλιέ και Μιλλιέξ είναι ορατή από αυτά που δημιούργησαν στην καρδιά του Ινστιτούτου, κυρίως το ρόλο του κατά τη διάρκεια του πολέμου και τη φιλελληνική τάση της πολιτιστικής του δράσης.

Το 1982 φτάνει στην Ελλάδα ως διευθυντής του Ινστιτούτου, ο Ζαν Μαρί Ντρο. Σκηνοθέτης και συγγραφέας, οργανώνει πλήθος εκθέσεων και επισκέψεων προσωπικοτήτων στη χώρα μας. Σήμα του Γαλλικού Ινστιτούτου γίνονται τα ανθρωπάκια του Γαΐτη. Σκηνοθετεί εξαιρετικά ντοκιμαντέρ για την Ελλάδα. Διοργανώνει συναυλίες, εκθέσεις, φεστιβάλ κινηματογράφου, διαλέξεις, συζητήσεις πάνω σε ποικίλα θέματα, παρουσιάσεις βιβλίων. Συνδέεται με τους Έλληνες καλλιτέχνες, συνεργάζεται στενά με τη Μελίνα Μερκούρη. Η πληθωρική παρουσία και η βαθιά του φωνή δεν περνούσε απαρατήρητη σε κανέναν από εμάς, τους μαθητές τότε του Ινστιτούτου. Αληθινός φιλέλληνας με τη ρομαντική έννοια του όρου, λάτρεψε την Ελλάδα, υιοθέτησε το «δικό του» νησί, την Ίο κι έγραψε εξυμνώντας «το φως το ελληνικόν». Ο Ντρο έμεινε στην Ελλάδα μόνο δυο χρόνια. Αλλά τον θυμόμαστε όλοι με αγάπη. Την προηγούμενη φορά που έγραφα ένα θέμα για το Ινστιτούτο, προσπάθησα να επικοινωνήσω μαζί του. Ήταν ήδη πολύ άρρωστος και αδύναμος. Πέθανε στις 23 Σεπτεμβρίου του 2015 στο σπίτι του στο Σατού.

Το Γαλλικό Ινστιτούτο της Ελλάδος είναι η Υπηρεσία Συνεργασίας και Μορφωτικής Δράσης της Πρεσβείας της Γαλλίας στην Ελλάδα. Εκτός από το σημαντικό μορφωτικό του ρόλο, διοργανώνει κάθε χρόνο πλήθος πολιτιστικών εκδηλώσεων, όπως το Φεστιβάλ Γαλλόφωνου Κινηματογράφου, ομιλίες, θεατρικές παραστάσεις και εκθέσεις. Το Γαλλικό Ινστιτούτο της Ελλάδος εδρεύει στην Αθήνα και έχει παραρτήματα στη Θεσσαλονίκη, τη Λάρισα και την Πάτρα. Σύμβουλος Συνεργασίας και Μορφωτικής Δράσης και Διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος είναι σήμερα ο Mikaël Hautchamp.

Γαλλικό Ινστιτούτο - Auditorium Theo Angelopoulos

Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών – Auditorium Theo Angelopoulos

Κεντρική φωτογραφία: Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή