Υπάρχει ζωή μετά τα 70; Μετά τα 75; Περισσότερο, μετά τα 80 ή τα 90 μας χρόνια; Και τι ποιότητα μπορεί να έχει όταν το σώμα ασθενεί και οι δυνάμεις αρχίζουν να εξαντλούνται; Όταν το γήρας φθάνει, έχουμε τη φυσική τάση να το τοποθετήσουμε στο περιθώριο σαν κάτι μη κανονικό, κουραστικό, αφόρητα διαχειρίσιμο και σίγουρα χωρίς καμία ανάγκη να το γνωρίσουμε.

Κι όμως, οι ιστορίες ενός ανθρώπου 80 ετών, έχουν περίσσευμα μιας εμπειρίας που μπορεί να είναι ένας φωτεινός χάρτης στο ταξίδι της ζωής μας.

Μ’ αυτές τις σκέψεις περνώ την είσοδο των εγκαταστάσεων της Εστίας Κωνσταντινουπόλεως, ενός μη κερδοσκοπικού γηροκομείου που εκτείνεται σε ένα οικόπεδο 5.500 τ.μ. στην Π. Φώκαια της Αναβύσσου, στον δρόμο που συμβολικά ονομάστηκε Οδός Κωνσταντινουπόλεως. Είναι ένα απ’ τα δεκάδες γηροκομεία της Αττικής, που επισκέπτονται ο Νότης Παρασκευόπουλος και η Κωνσταντίνα Μαλτέζου, ζευγάρι στη ζωή και συνεργάτες ηθοποιοί της θεατρικής ομάδας Seven Eleven, οι οποίοι εδώ και έξι χρόνια έχουν αφοσιωθεί σ’ ένα πρότυπο πρόγραμμα ψυχαγωγίας ηλικιωμένων που ζουν στα γηροκομεία της πόλης.

Η ανατροπή έρχεται με το καλημέρα σας. «Όχι, σεξ κάναμε στο τρίτο ραντεβού. Ήμουν και 55 χρονών. Αν ήμουν στα 20; Απ’ την πρώτη ώρα!», ακούω να λέει μια κυρία γύρω στα 85, με μια κατακόκκινη υφασμάτινη ρόμπα και ένα ακόμα πιο κόκκινο κραγιόν, καθισμένη στην καρέκλα και στηριζόμενη σ’ ένα ΠΙ, δίπλα σε καμιά εικοσαριά άλλους συνομηλίκους της.

Ο Νότης είναι όρθιος και περιφέρεται ανάμεσα στους ηλικιωμένους της αίθουσας, ζητώντας να μάθει κι άλλες λεπτομέρειες για το ραντεβού της κυρίας Άλκηστις ή «Σίσσυς», όπως μου λένε ότι τη φωνάζουν χαϊδευτικά.

«Ε τι άλλο να μάθετε; Εγώ τον Λεωνίδα ερωτεύτηκα και παντρεύτηκα. Ζήσαμε μαζί πολλά χρόνια, κάναμε και δυο παιδιά. Ο Λεωνίδας ήταν άρχοντας. Να σκεφτείς πως πριν μείνω έγκυος, αγόρασε ένα διαμέρισμα στη Βασιλίσσης Σοφίας, απέναντι απ’ το Μέγαρο, για να φτιάξει εκεί το γραφείο του ο γιος μας, ο αγέννητος, αν θελήσει να γίνει δικηγόρος. Μιλάμε για τρέλα. Ε, ούτε δικηγόρος έγινε, ούτε γραφείο άνοιξε. Έμεινα όμως εγώ εκεί όταν πέθανε ο Λεωνίδας. Μετά, σ’ ένα τραπέζι συνάντησα τον Ανδρέα, τον παιδικό μου έρωτα…».

«Αυτόν με το σεξ στο τρίτο ραντεβού», λέει ψιθυριστά η κ. Πόπη που κάθεται δίπλα μου για να μην ακουστεί.

«Εδώ το αγαπημένο τους θέμα συζήτησης είναι το σεξ», μου λέει η Κωνσταντίνα Μαλτέζου.

«Στην Πεύκη τους αρέσει να συζητάμε για τη μαγειρική, ενώ στο Μοσχάτο έχουν μια μανία να κουβεντιάζουμε για τον θάνατο. Έχουν άρση αναστολών, τους ανασύρει μνήμες ζωντάνιας. Άσε που, λόγω ηλικίας, οι περισσότεροι είναι συμφιλιωμένοι με τον εαυτό τους και δεν ντρέπονται να μιλήσουν για τα πάντα».

Τη συζήτηση μας διακόπτει η είσοδος του κ. Παύλου. «Λοιπόν, αυτή η περίπτωση είναι συγκλονιστική», μου λέει ο Νότης. «Στα νιάτα του είχε μια μπάντα, έγραφε τραγούδια και έκαναν συναυλίες στην Αθήνα. Τώρα, είναι κοντά στα 95 και ζει με βαριά άνοια. Τον πρώτο καιρό ήταν συνεχώς καθισμένος στην καρέκλα, αμίλητος, μ’ ένα βλέμμα χαμένο. Πλέον, σηκώνεται και χορεύει βαλς».

Πριν προλάβω να γυρίσω την πλάτη μου, η περιγραφή του Νότη έχει πάρει σάρκα και οστά. Ο κύριος Παύλος έχει πάρει αγκαλιά την Κωνσταντίνα και χορεύουν «Άστα τα μαλλάκια σου ανακατωμένα». Όλη η αίθουσα τραγουδά δυνατά, σαν πολυφωνική χορωδία.

Συμμετοχή και επικοινωνία. Χαμόγελο και πνευματική διαύγεια (έστω και προσωρινή). Αυτό είναι το Θάλλω, έτσι όπως το έζησα να ξετυλίγεται μπροστά μου. «Δεν παντρεύτηκα ποτέ, αλλά έχω τον εαυτό μου. Ξέρεις τι ωραία που περνάω;», μου λέει ξαφνικά η διπλανή μου, η κ. Πόπη, χωρίς να ρωτήσω.

«Την βλέπεις την κυρία απέναντι στο αναπηρικό καροτσάκι; Η κυρία Σούλα. Λοιπόν, αυτή βρήκε εδώ μέσα τον αγαπημένο της και τον παντρεύτηκε. Έζησαν μαζί πολύ όμορφα εδώ, αλλά εκείνος πέθανε. Τι τα θες;».

Ο Νότης Παρασκευόπουλος και η Κωνσταντίνα Μαλτέζου πιστεύουν ότι το γήρας θέλει χαμόγελο

Ο Νότης Παρασκευόπουλος και η Κωνσταντίνα Μαλτέζου πιστεύουν ότι το γήρας θέλει χαμόγελο

Το Θάλλω επιδιώκει να προκαλεί έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. «Θέλουμε να τους κρατάμε ενεργούς», θα μου πει ο Νότης, αφού θα αποχαιρετήσει έναν προς έναν τους ηλικιωμένους της αίθουσας, οι οποίοι προχωρούν χαμογελαστοί προς το δωμάτιό τους.

«Εκπαιδευτήκαμε στο βρετανικό μοντέλο από τον Τζορτζ Μπέιντλι που έχει την Silver Comedy στην Αγγλία. Ο άνθρωπος το κάνει χρόνια εκεί και μας δίδαξε στον τρόπο που έχει χτίσει. Πιλοτικά πήγαμε σε 13 μονάδες στην Αττική για να αξιολογήσουμε ποιες είναι οι ανάγκες, τι χρειάζεται. Μέχρι τότε εξωγενώς δεν είχε γίνει, πέρα από δράσεις του γηροκομείου.

Η πρώτη μονάδα που πήγαμε ήταν στην Ηλιούπολη. Η δράση απέτυχε παταγωδώς. Το Βρετανικό μοντέλο ήταν πολύ μακριά απ’ το ελληνικό ταμπεραμέντο. Αυτοί έβαζαν περούκες, ντύνονταν με φανταχτερά ρούχα. Έλειπε το στοιχείο της επικοινωνίας, της άμεσης συμμετοχής του ηλικιωμένου. Μετά από αυτές τις 13 επισκέψεις είπαμε πως πρέπει να αναπτύξουμε τη δική μας μέθοδο. Χάρη σε μια δωρεά του Κοινωφελούς Ιδρύματος ΤΙΜΑ, πηγαίναμε σε ένα γηροκομείο 3 και 4 φορές την εβδομάδα, πράγμα που μας επέτρεψε να αναπτύξουμε μια πιο προσωπική σχέση με τους ανθρώπους. Καθίσαμε για ενάμισι χρόνο εκεί, απ’ το πρωί μέχρι το βράδυ. Από κει προέκυψε η ολοκληρωμένη ιδέα του Θάλλω.

«Μπορώ να σου πω ότι έχουμε καταφέρει να αναπτύξουμε ένα πολύ λειτουργικό μοντέλο, εντελώς δικό μας, το οποίο προέκυψε σε συνεργασία με διακεκριμένους Έλληνες γεροντολόγους και στηρίζεται στους συνειρμούς, με την έννοια ότι εναλλάσσοντας συνεχώς τη ροή των θεμάτων, μπορείς να ξυπνήσεις μέσα τους χιλιάδες μνήμες, οι οποίες τους ενεργοποιούν και το αποτέλεσμα είναι πραγματικά θεαματικό. Όπως είδες, η ψυχαγωγία στηρίζεται στην ενεργητική συμμετοχή των ηλικιωμένων. Δεν παρουσιάζουμε κάτι διασκεδαστικό και τους τοποθετούμε στη θέση του θεατή. Τους καλούμε να συμμετάσχουν, να προχωρούν τη συζήτηση».

Πάνω από το 85% των ηλικιωμένων που ζουν στα γηροκομεία πάσχουν από άνοια ή Αλτσχάιμερ. Τις περισσότερες φορές, η νόσος που διαλύει κάθε κύτταρο επικοινωνίας και συναναστροφής με τον γύρω κόσμο τους χτυπά αφότου μπουν, λόγω της ιδρυματοποίησης. Η αναζήτηση του φαρμάκου για την αντιμετώπιση της άνοιας είχε μέχρι τώρα ποσοστά αποτυχίας 99,6%, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία της Eταιρείας Alzheimer Αθηνών, το Αλτσχάιμερ στην Ελλάδα κινείται όλο ένα και πιο ανοδικά: 1 στους 5 ανθρώπους άνω των 70 ετών και 1 στους 3 άνω των 85 ετών θα εμφανίσουν τη νόσο, η οποία μετρά σήμερα πάνω από 200.000 καταγεγραμμένους ασθενείς.

«Για μένα η ενασχόληση με το πρόγραμμα έχει και μια πιο προσωπική διάσταση», μου λέει ο Νότης. «Ο παππούς μου έφυγε από Αλτσχάιμερ, η γιαγιά μου από αγγειακή άνοια και ο πατέρας μου τώρα στα 73 του ζει με Αλτσχάιμερ. Θέλει γερό στομάχι για να κάνω αυτό που κάνω. Μ’ έναν τρόπο, όμως, ξέρω ότι το κάνουμε απενοχοποιώντας το. Η επικοινωνία είναι χρήσιμη στον άνθρωπο όπως ένα πιάτο φαγητό. Το ένστικτο της είναι πολύ ισχυρό και μέσω της συμμετοχικής δράσης αργά η γρήγορα ξυπνά, έστω κι αν είναι πρόσκαιρο.

Δυστυχώς, μιλάμε για ασθένειες που δεν βελτιώνονται, απλώς σταθεροποιούνται. Υπάρχει, όμως, μια «ψευδής βελτίωση». Η έστω παροδική εξωστρέφεια που επιτυγχάνουμε, τους βοηθά να μένουν ζωντανοί, να βρίσκουν τον χαμένο καλό εαυτό τους. Κι αυτό είναι και το μήνυμα που θέλουμε να περάσουμε, στους συγγενείς των αρρώστων: Δείτε τον άνθρωπο σας αλλιώς. Δείξτε του ότι είναι ακόμα εδώ. Υπάρχει τρόπος και απτό αποτέλεσμα».

Ο Νότης Παρασκευόπουλος και η Κωνσταντίνα Μαλτέζου είναι οι άνθρωποι πίσω από το «Θάλλω»

Ο Νότης Παρασκευόπουλος και η Κωνσταντίνα Μαλτέζου είναι οι άνθρωποι πίσω από το «Θάλλω»

Στόχος του Θάλλω είναι η βιωσιμότητα. Σιγά σιγά υφαίνει ένα δίκτυο εθελοντών, ενώ στον όμορφο χώρο που στεγάζεται στο Παγκράτι, επί της οδού Πρατίνου, ανοίγει καθημερινά τις πόρτες του, φιλοξενώντας δράσεις ψυχαγωγίας για παιδιά και ενήλικες, τα έσοδα των οποίων πάνε στη στήριξη του έργου τους, αλλά και ψυχολογική – εκπαιδευτική υποστήριξη όσων οι συγγενείς νοσούν και παλεύουν να βρουν τρόπους διαχείρισης.

«Θέλουμε να πιστεύουμε ότι σε λίγο καιρό θα μπορέσουμε να βγούμε στην επαρχία και στα νησιά, με στόχο να πιάσουμε ένα μεγαλύτερο ποσοστό όσων έχουν ανάγκη. Μάλιστα, σε λίγο καιρό, η μέθοδος μας θα κυκλοφορήσει σε βιβλίο, που θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα είναι ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια εκείνων που το χρειάζονται».

Οι ιστορίες των ανθρώπων που ήρθαν σε επαφή με τη μέθοδο του Νότη και της Κωνσταντίνας έγιναν θεατρική παράσταση. Το «Μενεξέδες και Ζουμπούλια» παίζεται ακόμα στο Θέατρο Θησείον, σαν μια παράλληλη δράση ευαισθητοποίησης γύρω απ’ την ιδέα του Θάλλω. Στις ιστορίες που διηγούνται οι ηθοποιοί, συναντάμε και εκείνη της κ. Ευαγγελίας, που ενσαρκώνει η Κωνσταντίνα. Μια γυναίκα που μεγάλωσε στην Αλεξάνδρεια, έφτασε στο Γιοχάνεσμπουργκ, δούλεψε στην America Swiss – μια τεράστια ελβετική εταιρεία με διαμάντια – και κάποτε δέχτηκε σαν δώρο απ’ τον άνδρα της ένα αυθεντικό χειρόγραφο του Καβάφη με το ποίημα «Νόησις».

«Ήταν επιλογή της να μπει εδώ», μου εξηγεί ο Νότης. «Πολλοί παίρνουν μόνοι τους την απόφαση, για να μη νιώθουν μοναξιά. Υπάρχουν και άλλοι, που η σχέση τους με τα παιδιά τους έχει φτάσει στο αμήν, επομένως ο οίκος είναι μονόδρομος».

Φεύγοντας, η τελευταία που θα μας χαιρετήσει είναι η κ. Άλκηστη, η άνευ αναστολών 85χρονη που λίγο πριν είχε σκορπίσει το γέλιο σε μια ολόκληρη αίθουσα, μιλώντας για τις ερωτικές περιπέτειες στα νιάτα της.

«Είμαι 86. Άλλα 14 μένουν. Ε, να μην τα γελάσουμε;», μου λέει και κλείνει το δεξί της μάτι.

Να τα γελάτε, κ. Άλκηστη. Ο Νότης και η Κωνσταντίνα πάντως θα είναι εκεί για να τα γελάτε παρέα.

Info:

Το πρόγραμμα «Θάλλω» υλοποιείται με αποκλειστικό δωρητή το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος
Μάθετε περισσότερα στην ιστοσελίδα www.thallo.care