«- Πολ, δεν μετάνιωσες που παντρευτήκαμε;
Μετά από 40 λεπτά; Ας περάσει κανα διωράκι και βλέπουμε.
Πολ, εάν ο μήνας του μέλιτος είναι χάλια, ας μην πάρουμε διαζύγιο. Ας αυτοκτονήσουμε.
Θα ζητήσουμε να μας σκοτώσει η καμαριέρα.
Εδώ [στο Plaza] το σέρβις είναι τέλειο!»

Ξυπόλητοι στο πάρκο / Νιλ Σάιμον

«Φύλακας άγγελος του γέλιου», δεξιοτέχνης της σπιρτόζικης ατάκας, λάτρης της ζωής, ο Νιλ Σάιμον υπήρξε ένας αληθινός Νεοϋορκέζος και ο συγγραφέας με τις μεγαλύτερες επιτυχίες στο αμερικανικό θέατρο.

«Μόνο ο Σαίξπηρ έγραψε περισσότερες επιτυχίες από τον Σάιμον», σύμφωνα με ένα ευφυολόγημα που κυκλοφορούσε στο Μπροντγουέι. 29 θεατρικά έργα, τα περισσότερα εκ των οποίων έγιναν ταινίες, σενάρια για τηλεοπτικές εκπομπές, ένα Pulitzer, τρία βραβεία Tony, και το βραβείο Mark Twain, είναι ένας σχηματικός απολογισμός για έναν συγγραφέα που έβλεπε τη γραφή ως καταφύγιο. «H θεατρική γραφή δεν είναι πάντα μια δημιουργική πράξη. Είναι φορές που νομίζω ότι μοιάζει με δηλητήριο που κατοικεί στο σώμα σου και ο μόνος τρόπος για να απαλλαγείς από αυτό είναι να αρπάξεις ένα μολύβι και να το πιέσεις με δύναμη και ταχύτητα στην άδεια σελίδα», έχει γράψει.

Ρόμπερτ Ρέντφορντ και Τζέιν Φόντα | "Ξυπόλυτοι στο πάρκο"

Ρόμπερτ Ρέντφορντ και Τζέιν Φόντα | “Ξυπόλυτοι στο πάρκο”

Ο Νιλ Σάιμον έλεγε ότι αντλούσε την έμπνευσή του από τα βιώματά του, τους φίλους και την οικογένειά του. Γεννήθηκε στο Μπρονξ της Ν. Υόρκης το 1927 και μεγάλωσε σε μια φτωχή, εβραϊκή οικογένεια την περίοδο που ακολούθησε την Οικονομική Ύφεση του 1929. Τα παιδικά του χρόνια σφραγίστηκαν από το κλίμα της εποχής αλλά και τις εντάσεις στη σχέση των γονιών του και την έλλειψη του πατέρα, που εγκατέλειψε την οικογένεια, για διαφορετικά χρονικά διαστήματα, 8 φορές. Ο Σάιμον ξεκίνησε να γράφει από 7 χρονών. Η γραφή ήταν για εκείνον ένα ξόρκι για να ελαφραίνει τη βαριά, ασφυκτική ατμόσφαιρα της οικογενειακής του εστίας.

«Νομίζω ότι σε μεγάλο βαθμό αυτό που με οδήγησε στη γραφή και συγκεκριμένα στο είδος της κωμωδίας είναι η επιθυμία μου να αποκλείσω τα πραγματικά άσχημα και οδυνηρά γεγονότα της παιδικής μου ηλικίας, τα οποία είχα πάντα την τάση να επενδύω με μια κωμική στάση. Μέσα από το γέλιο κατάφερα να ξεχνάω ό,τι με πονούσε». Ο Νιλ Σάιμον είχε έναν μεγαλύτερο αδελφό, τον Ντάνι -επίσης συγγραφέα- με τον οποίο συνεργάζονταν στα πρώτα τους βήματα. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 μια μεγάλη ευκαιρία παρουσιάζεται για τα δύο αδέλφια, καθώς ξεκινούν να γράφουν για τη θρυλική τηλεοπτική εκπομπή του Σιντ Σίζαρ Your Show on Shows, μαζί με συγγραφείς σαν τον Μελ Μπρουκς, τον Λάρι Γκέλμπαρτ και τον Καρλ Ράινερ.

«Με κατηγορεί η κριτική ότι χρυσώνω το χάπι της οδύνης με το γέλιο»

Ο Σάιμον όμως γράφει παράλληλα και θεατρικά έργα. Το ντεμπούτο του στο Μπροντουγέι γίνεται το 1962 με το έργο Come Blow Your Horn, μια κωμωδία που έγινε ταινία την επόμενη χρονιά με πρωταγωνιστή τον Φρανκ Σινάτρα. «Έπρεπε να είναι επιτυχία αυτό το έργο, ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου», έχει πει στo Paris Review. «Εάν αποτύγχανα σε αυτό, θα έπρεπε να μετακομίσω στην Καλιφόρνια και να γράφω κωμωδίες για την τηλεόραση».

H μεγάλη αναγνώριση όμως έρχεται με το Ξυπόλητοι στο πάρκο (1963) σε σκηνοθεσία Μάικ Νίκολς με τον Ρόμπερτ Ρέντφορντ και την Ελίζαμπεθ Άσλι. Ακολουθεί και η μεταφορά στον κινηματογράφο με τον Ρεντφορντ πάλι και την Τζέιν Φόντα (1967) σε σκηνοθεσία Τζιν Σακς. Το 1965 ανεβαίνει και το Αταίριαστο ζευγάρι με τον Γουόλτερ Ματάου και τον Αρτ Κάρνεϊ, κερδίζει βραβείο Tony και μεταφέρεται στο σινεμά το 1968 με τον Ματτάου και τον Τζακ Λέμον. Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας καριέρας που από τις αρχές του 1965 μέχρι περίπου τις αρχές του 1990 άλωσε τις σκηνές της Ν. Υόρκης. Μόνο το 1966, 4 έργα του παίζονταν την ίδια σεζόν στο Μπροντουγέι. Έγινε ένας από τους πιο πλούσιους Αμερικάνους συγγραφείς. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 λέγεται ότι η αμοιβή του ανερχόταν σε 60.000 δολάρια την εβδομάδα μόνο από τα έργα του που ανέβαιναν στο Μπρόντγουεϊ. Ήταν συχνά ο βασικός παραγωγός των έργων του και έφτασε να αγοράσει και τη δική του σκηνή στο Μπρόντγουεϊ, το θέατρο Eugene O’Neill. Η μεγάλη όμως επιβράβευση έρχεται το 1991 όταν κερδίζει και Tony και το Pulitzer για το έργο του Lost in Yonkers, μια αυτοβιογραφική κωμωδία για μια δυσλειτουργική εβραϊκή οικογένεια στη Ν.Υόρκη του 1940.

Walter Matthau & Art_Carney | "Παράξενο Ζευγάρι" (1965)

Walter Matthau & Art_Carney | “Παράξενο Ζευγάρι” (1965)

Θεωρούσε τον εαυτό του «ερευνητή της καθημερινότητας». «Δεν γράφω κοινωνικά ή πολιτικά θεατρικά έργα, γιατί πάντα πίστευα ότι η οικογένεια είναι ο μικρόκοσμος για το τι συμβαίνει στον κόσμο. Γράφω για τους μικρούς πολέμους, τα μικρά καθημερινά δράματα, που σταδιακά μετατρέπονται σε μεγάλους πολέμους». Ο έρωτας, η μοιχεία, το διαζύγιο, ο ανταγωνισμός στις ανθρώπινες σχέσεις, η αρρώστια και ο φόβος για τα γηρατειά είναι τα βασικά θέματα των έργων του. Συχνά στα κείμενά του κυριαρχούν «αταίριαστα ζευγάρια», δίδυμα αντισυμβατικά μεταξύ τους που βρίσκονται σε χώρους ασφυκτικούς, σε φυσικό ή συναισθηματικό επίπεδο.

Τι ήταν αυτό όμως που έκανε το έργο του να έχει αυτήν την απήχηση στο κοινό; Ο κριτικός David Patrick Stearns κάνει μια καίρια παρατήρηση στην εφημερίδα Guardian, καθώς εκτιμά ότι η επιτυχία σχετίζεται με αυτό που ονομάζει «χιούμορ ίσων ευκαιριών», χιούμορ που αφορά όλους. «Τα αστεία, οι χαρακτήρες και η πλοκή στα έργα του Σάιμον δεν έχουν προαπαιτούμενα, δεν προϋποθέτουν δηλαδή μια εκπαίδευση, ώστε να γίνουν αντιληπτά, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τον Τομ Στόπαρντ ή μια επαναστατική οπτική για τον κόσμο όπως συμβαίνει με τον Τζο Όρτον. Η μόνη προϋπόθεση για να ταυτιστεί κανείς με έργο του Νιλ Σάιμον είναι να έχει ζήσει για τουλάχιστον 20 χρόνια σε ένα περιβάλλον που να μην είναι μια σπηλιά», σημειώνει.

Νeil Simon & James Coco

Νeil Simon & James Coco

Τη δεκαετία του 1980 και του 1990 μια μερίδα της κριτικής στάθηκε συχνά απέναντι στα έργα του με το επιχείρημα ότι τον απασχολούσε περισσότερο η έξυπνη ατάκα που θα προκαλέσει το γέλιο παρά η παρουσίαση ολοκληρωμένων χαρακτήρων. Του χρέωναν δηλαδή ότι τσαλαβουτούσε σε δύσκολα θέματα χωρίς να ασχοληθεί σε βάθος με το δραματικό στοιχείο και χωρίς να ρισκάρει να γράψει πιο τολμηρά έργα σε επίπεδο πολιτικής ή κοινωνικής τοποθέτησης.

Ο Σάιμον έχει απαντήσει σε αυτήν την κριτική στην αυτοβιογραφία του: «Με κατηγορεί η κριτική ότι χρυσώνω το χάπι της οδύνης με το γέλιο. Εγώ όμως πάντα πίστευα ότι το χιούμορ είναι ένα εργαλείο με το οποίο μπορούσα αρχικά να προσεγγίσω τους ανθρώπους και κατ’ επέκταση τους χαρακτήρες και τις ιστορίες και ότι μπορούσα μέσα από αυτό το μέσο να υπογραμμίσω το εκάστοτε τραυματικό γεγονός, τον πόνο που πολλοί από εμάς ως άνθρωποι, ως χαρακτήρες προσπαθούμε να αποφύγουμε με κάθε κόστος».

Παντρεύτηκε 5 φορές. Η πρώτη του γυναίκα, η χορεύτρια Joan Baim, έφυγε από καρκίνο σε ηλικία 41 ετών. Ήταν παντρεμένοι 20 χρόνια και απέκτησαν δύο κορίτσια, τις Ellen και Nancy. Ακολούθησαν 4 ακόμη γάμοι, δύο με την ίδια γυναίκα. Το 1973 παντρεύτηκε την ηθοποιό Marsha Mason, μετά από 3 εβδομάδες γνωριμίας και ήταν μαζί για 10 χρόνια. Το 1987 παντρεύτηκε την ηθοποιό Diane Lander, με την οποία χώρισε το 1988 και μετά την ξαναπαντρεύτηκε το 1990. Μάλιστα υιοθέτησε και την κόρη της Bryn από προηγούμενο γάμο. Και το 1999 παντρεύτηκε την ηθοποιό Elaine Joyce. Έχει τρία εγγόνια και έναν δισέγγονο.

Νeil Simon & Joan Baim

Νeil Simon & Joan Baim

Ήταν πειθαρχημένος συγγραφέας. Καθόταν κάθε μέρα μπροστά στη γραφομηχανή για οκτώ ώρες και συνεχώς πατούσε τα πλήκτρα ακόμη κι αν έγραφε ασυνάρτητα, γιατί χρειαζόταν τη ρουτίνα για να μπορέσει να δημιουργεί.

Έφυγε το πρωί της Κυριακής 26 Αυγούστου σε νοσοκομείο του Μανχάταν, ύστερα από επιπλοκές που του προκάλεσε πνευμονία. Την Πέμπτη 30 Αυγούστου όλα τα θέατρα στο Μπρόντγουεϊ θα χαμηλώσουν τα φώτα τους για να τιμήσουν τον Νιλ Σάιμον, έναν από τους πιο επιτυχημένους συγγραφείς των καιρών μας.