Για τον 26χρονο ηθοποιό Γιώργο Κατσή το ότι θα βρεθεί τον φετινό χειμώνα σε τέσσερις παραστάσεις είναι μια συνειδητή απόφαση. Ετοιμάζεται να πάρει μέρος σε τέσσερις ανεξάρτητες παραγωγές, Περιμένοντας τον Γκοντό στο θέατρο Χώρος σε σκηνοθεσία Έλενας Μαυρίδου, Πιο δυνατός από τον Σούπερμαν, σε σκηνοθεσία Βασίλι Κουκαλάνι, Λεόντιος και Λένα στο θέατρο Σφενδόνη σε δική του σκηνοθεσία και μια παράσταση σε δικό του κείμενο που θα κάνει πρεμιέρα τον Μάιο.

«Έχω πάρει μια απόφαση και δουλεύω φέτος με ανθρώπους που έχουμε κοινή θέση, πολιτική, αισθητική, μπορούμε να συνεννοούμαστε και για μένα είναι ουσιώδες, δεν υπάρχει εξασφάλιση μεν οικονομική, δεν είναι καν αυτονόητο ότι θα φάω τρία γεύματα, αλλά πρέπει να στηρίξω τις αποφάσεις μου», λέει όταν τον ρωτώ πώς τα καταφέρνει με το χρόνο και την κούραση.

Γιώργος Κατσής φωτογραφία: Ανδρέας Κανελλόπουλος

Υπάρχει κάποια βεβαιότητα μέσα σε όλο αυτό;

Είμαι βέβαιος για το είδος του θεάτρου που θέλω να κάνω και για τον τρόπο με τον οποίο θα ήθελα να κάνω θέατρο, αλλά δεν είμαι βέβαιος επάνω στη δουλειά για τίποτα απολύτως. Ο Βασίλης Παπαβασιλείου μου είχε πει μια φράση συγκινητική που ξεκλείδωσε πολλά πράγματα μέσα μου πως «το θέατρο μπορεί να καταφέρει τα πάντα όταν δεν περιμένεις τίποτα από αυτό». Οι βεβαιότητες έχουν οδηγήσει το θέατρο σε μια κατάσταση στην οποία υπάρχει μια κατασκευασμένη ευγένεια, μια συνθήκη μέσα στην οποία οι άνθρωποι υπάρχουν, εργάζονται, αλλά δεν είναι και μια απόλυτη επιλογή η εργασία τους, την κάνουν για να επιβιώσουν.

«Για μένα το θέατρο δεν είναι μια εγκεφαλική τέχνη είναι μια τέχνη αισθήσεων»

Αυτό αφορά περισσότερο τη γενιά σου ή τους μεγαλύτερους;

Υπάρχουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις γενιές. Ο άνθρωποι που ξεκίνησαν και έχτισαν την καριέρα τους στη δεκαετία του ’90 είχαν άλλα οικονομικά εχέγγυα, υπήρχαν επιχορηγήσεις και συλλογικές συμβάσεις και έφτασαν σήμερα στα 40, τα 45, τα 50, να τα έχει διαλύσει όλα η εποχή. Οπότε, αναγκάζονται πολλές φορές αν δεν έχουν άλλη επιλογή, να κάνουν δουλειές για να επιβιώσουν και μόνο, χωρίς να τις πιστεύουν πραγματικά. Το χειρότερο είναι ότι και ένας επιχειρηματίας το ξέρει αυτό και σε φωνάζει επειδή έχεις ανάγκη τα χρήματα και δε θα αρνηθείς και θα γεμίσεις και το ταμείο του. Είναι κάπως ένας φαύλος κύκλος.

Υπάρχει κάτι που σε ενοχλεί όταν δουλεύεις με μεγαλύτερους ηθοποιούς;

Δε μου αρέσει να αναπαράγεται μια τάση πατερναλιστική. Εννοώ την αυτονόητη, προετοιμασμένη ιεραρχία σε ένα χώρο. Όση εμπειρία και να έχεις ο σεβασμός προς τον άλλον δεν είναι αυτονόητος. Η εμπιστοσύνη, η κατανόηση ως προς τη γλώσσα που θα μιλήσουμε επί σκηνής, είναι κάτι που κερδίζεται. Δεν παραπονιέμαι προσωπικά, γιατί έχω βρεθεί σε καλές καταστάσεις που με έχουν εμπνεύσει και σε κάθε γενιά υπάρχουν φωτισμένοι άνθρωποι που θέλουν να πάρουν ρίσκα, θέλουν να μιλήσουν με πιο ανοιχτά ερωτήματα και έχουν μεγαλύτερη περιέργεια στα πράγματα.

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος

Στη δική σου γενιά τι συμβαίνει;

Και η δική μου η γενιά εμπεριέχει σαφώς κάποια πρόσωπα που βλέπεις ότι χαράζουν ένα δρόμο που εμένα με αφορά προσωπικά, αλλά εμπεριέχει και κάποιους ανθρώπους που δεν έχουν διάθεση για τίποτα άλλο παρά να κάνουν απλώς μια δουλειά και ελπίζουν στο επόμενο τηλεφώνημα τρεις μήνες μετά. Δεν το κρίνω σαν καλό ή κακό, απλώς νομίζω δεν είναι ανάγκη να το καμουφλάρουμε. Η αλήθεια είναι κάπως άβολη σε αυτή την περίπτωση. Σήμερα και αυτό ισχύει για όλους, δεν μπορείς πλέον να κάνεις τη δουλειά σου, να είσαι ηθοποιός και να μη λαμβάνεις υπόψη σου που βρίσκεται σήμερα και ο κόσμος και ταξικά και πολιτικά και κοινωνικά και να μην ανησυχείς γι’ αυτά. Σε μια χώρα όταν όλα γύρω σου καταρρέουν δε μπορεί να υποδύεσαι και να επιμένεις ότι δε συμβαίνει τίποτα.

«Στο θέατρο δεν μπαίνεις για να δεις μια μεγάλη ανατροπή στο τέλος»

Η κατάσταση γύρω μας έχει επίπτωση στις  παραστάσεις που ανεβαίνουν;

Φυσικά έχει, υπάρχει ένα κοινότυπο και «ετοιματζίδικο» θέατρο και ο φόβος μη μετακινηθεί κάτι και προσβάλει ή δεν είναι δημοφιλές. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα από τη μια να έχουμε παραστάσεις μουσειακού χαρακτήρα ή παραστάσεις που επειδή έχουν μικρόφωνα θεωρούνται μοντέρνες. Καμιά παράσταση δε γίνεται μοντέρνα αν δεν έχεις τέτοια πρόθεση και αν δε δουλέψεις σε αυτή την κατεύθυνση, αν δεν αγγίξεις το υλικό σου με τόλμη για να το επαναπροσδιορίσεις και να δώσεις και μια σοβαρή απάντηση στα ερωτήματα που υπάρχουν. Νιώθω ότι όλο και περισσότερο γίνονται δουλειές εκ του ασφαλούς με έναν τρόπο που θα προσελκύσει κόσμο για να γεμίσει το θέατρο ή και το αντίθετο ακριβώς, δουλειές εσωστρεφείς που συνομιλούν με τον κόσμο του δημιουργού και με κανέναν άλλο.

Ως νέος ηθοποιός, μπορείς να μου πεις ποιο είναι το μοντέλο του νέου καλλιτέχνη σήμερα;

Νομίζω πως αν μιλήσουμε για νέους καλλιτέχνες σήμερα, θα διαπιστώσουμε ότι προβάλλεται ένα πολύ συγκεκριμένο μοντέλο. Εννοώ αυτό του καλλιτέχνη που δε θα φέρει αντιρρήσεις ή δε θα ενοχλήσει με τη δουλειά του το κοινό. Αλλά πώς είναι δυνατόν ένας νέος καλλιτέχνης να τα κάνει «πλακάκια» με το κοινό;

Μου δίνεις ένα παράδειγμα;

Εννοώ πως η δουλειά ενός καλλιτέχνη δεν είναι να γίνει ο χαϊδεμένος του κοινού, δεν είναι αυτή η δουλειά του. Ο καλλιτέχνης είναι ο άνθρωπος, ο οποίος σε μια εποχή που νομιμοποιούνται λέξεις όπως «γιολο» και «τρολ», σε μια εποχή που δεν ενδιαφέρει η ποίηση και η λογοτεχνία, σε μια εποχή που δεν μπορούμε να συντάξουμε τις σκέψεις μας σε πρόταση και αυτό δημιουργεί εκνευρισμό, επαναφέρει τον Σαίξπηρ και τον Μπίχνερ. Είναι αυτός που φέρνει τα αρχαία κείμενα πίσω στο κοινό και τη γλώσσα τους, είναι αυτός που πιέζει τα όρια. Αυτό ούτε εύκολο είναι, ούτε αρέσει σε όλους.

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος, φωτο: Γιώργος Καπλανίδης

Ο καλλιτέχνης πώς συνδέεται με την κοινωνία;

Ας αρχίσει να παίρνει το μετρό, ας κάνει μια βόλτα στην Ομόνοια. Δεν μπορούμε να προσεγγίζουμε το θέατρο εγκυκλοπαιδικά, ούτε να επικαλούμαστε τον εγκέφαλο του άλλου. Για μένα το θέατρο δεν είναι μια εγκεφαλική τέχνη είναι μια τέχνη αισθήσεων, αυτές προσπαθείς να προκαλέσεις. Θέλεις να μετακινήσεις συναισθηματικά τον άλλον, τον θεατή,  όχι να αφηγηθείς καλά την πλοκή αλλά την ιστορία – και αυτά είναι δυο διαφορετικά πράγματα.

Εξήγησέ μου τη διαφορά.

Αν θέλεις να δεις πλοκή, δες μια ταινία του Χίτσκοκ. Στο θέατρο δεν μπαίνεις για να δεις μια μεγάλη ανατροπή στο τέλος. Μπαίνεις για να ακούσεις και να δεις μια ιστορία να λέγεται. Και αυτό δεν μπορεί να είναι ρηχό. Είναι ένα λάθος που κάνει και η δική μου γενιά επειδή συχνά πιστεύουμε πως αφού βάλαμε το πόδι μας στο θέατρο αυτό αυτόματα σχεδόν μας καθαρίζει από τη βρωμιά που έχουμε μαζέψει πριν, από την εμπειρία της μεσημεριανής τηλεόρασης που έβλεπαν στα σπίτια μας για παράδειγμα. Αυτές οι εκπομπές ας πούμε, ακόμα και αν δεν τις είδαμε μας έχουν ποτίσει σαν μικρόβιο πριν αναπτύξουμε μια άλλη αισθητική.

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος, φωτο: Γιώργος Καπλανίδης

Και πώς το αντιμετωπίζεις;

Πρέπει να δουλεύεις διαρκώς για να το απορρίψεις μέσα σου. Να δουλεύεις με ένα υλικό που δε θα το ποτίζεις διαρκώς με την ανασφάλεια τού να μην αρέσεις ή του να παίζεις μπροστά σε λίγους θεατές. Για να μην παρεξηγηθώ: θέατρο κάνουμε για να έρθει ο κόσμος και να μοιραστούμε την εμπειρία, χωρίς κοινό δεν υπάρχεις. Αλλά δεν μπορείς να κάνεις θέατρο για να αρέσεις στο κοινό.

Η σχολή σε βοήθησε σε αυτή την αντίληψη που διαμορφώσατε;

Εγώ όταν μπήκα στη σχολή του Εθνικού, επειδή είχα περάσει χάλια στο σχολείο, πίστευα πως στη σχολή βρισκόμαστε άνθρωποι που θέλουμε να βρισκόμαστε εκεί για τον ίδιο λόγο. Η αντίληψη στη σχολή ήταν λυκειακή. Εκεί κατάλαβα πως ο καθένας φτάνει για τους δικούς του λόγους. Δηλαδή πίστευα ότι στη Σχολή δεν αργείς, έχεις πειθαρχία, την κρατάς καθαρή, διαβάζεις. Ήταν ένα χάλια λύκειο η σχολή, αλλά με φωτεινές εξαιρέσεις, κάποιους καθηγητές που ήταν άφοβοι, πολιτικοποιημένοι, επίμονοι, διαβασμένοι και από αυτούς, τον Ακύλλα Καραζήση, τη Χαρά Κεφαλά, τον Σάββα Κυριακίδη, την Αμάλια Μπένετ κατάλαβα πόσο σημαντικό είναι να διαβάζεις, να συγκεντρώνεσαι, να γίνεσαι μορφωμένος μέσα από την τέχνη σου. Ήταν αληθινά παιδαγωγοί, είχαν απαιτήσεις, είχαν σύστημα και μας δημιούργησαν και μια συγκεκριμένη αισθητική.  Τα υπόλοιπα τα έχω αφήσει πίσω.

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος

Περιμένοντας τον Γκοντό, θέατρο Χώρος, φωτο: Γιώργος Καπλανίδης

Τι σε απασχολεί περισσότερο σήμερα;

Με απασχολεί ο φόβος που υπάρχει γύρω μου. Ο φόβος να γράψουμε νέα έργα, ο φόβος να εκφράσουμε την πνευματική μας δυσαρέσκεια. Εμένα με ενδιαφέρει να αναμετρηθώ στα ίσα με τα κείμενα, τις ιδέες, να μην καταδικαστώ επειδή είμαι νέος και θέλω να ασχοληθώ με τα μεγάλα. Να μπορέσω τώρα που είμαι νέος να συνδεθώ με τα κείμενα, με αυτό που υπήρχε στο μυαλό του Μπίχνερ που ήταν συνομήλικός μας όταν έγραφε. Με απασχολεί και κάτι άλλο: αν, πηγαίνοντας κάπου να δουλέψω θα μπορώ να κοιμηθώ ήσυχα τα βράδυ.

Info παραστάσεων:

Πιο Δυνατός κι από τον Σούπερμαν | 14 Οκτωβρίου 2018 – 21 Απριλίου 2019 | Σύγχρονο Θέατρο-Εταιρεία Θεάτρου

Περιμένοντας τον Γκοντό | 15 – 29 Οκτωβρίου 2018 | Θέατρο Χώρος