Τέσσερις άνθρωποι των γραμμάτων – τέσσερις αφηγήσεις γράφουν για το τοπίο της εκδοτικής δραστηριότητας, τη διαμόρφωση του χάρτη των βιβλιοπωλείων και την οικονομική κρίση του βιβλίου.

Γιώργος Κορδομενίδης

Γιώργος Κορδομενίδης

Γιώργος Κορδομενίδης – εκδότης περιοδικού “Εντευκτήριο”:

H αγορά του βιβλίου ήταν από τους πρώτους τομείς που πλήρωσαν την οικονομική κρίση ήδη από τα πρώτα προανακρούσματά της, πριν ακόμη αρχίσουν οι περικοπές μισθών και συντάξεων· λογικό: όταν κανείς δεν είναι βέβαιος για πόσον καιρό ακόμη θα συνεχίσει να είναι σε θέση να πληρώνει ενοίκιο-ρεύμα-πετρέλαιο-κοινόχρηστα-νερό-τηλέφωνο-αγορές τροφίμων, ρούχων κτλ., θα σπεύσει να κάνει οικονομία, κόβοντας κάθε δαπάνη που φαίνεται (και είναι) περιττή: αγορές βιβλίων, περιοδικών και εφημερίδων, εισιτήρια για το θέατρο, τον κινηματογράφο, συναυλίες κτλ.

Σε άρθρο για την οικονομική κρίση στο χώρο του βιβλίου, που γράφτηκε με αφορμή το κλείσιμο του Ελευθερουδάκη, διάβασα ότι στα χρόνια της κρίσης έκλεισαν περί τα 450 βιβλιοπωλεία στην Ελλάδα. Για να έχουμε μια πιο πλήρη εικόνα, ας προσθέσουμε σ’ αυτά τους εκδοτικούς οίκους που επίσης έκλεισαν ή φυτοζωούν, καθώς και μερικά χονδρεμπορικά, που «φέσωσαν» οριστικώς ή ανέστειλαν επ’ αόριστον τις πληρωμές προς τους εκδότες ― τους τελευταίους στην αλυσίδα, που πληρώνουν πάντοτε τα σπασμένα. (Διατηρώ πάντως, για μερικές περιπτώσεις, την υποψία πως η κρίση αποτελεί απλώς ένα πρόσχημα για να μην εξοφληθούν, εν όλω ή εν μέρει, τα οφειλόμενα…).

Στα χρόνια της κρίσης έκλεισαν περί τα 450 βιβλιοπωλεία στην Ελλάδα

Στον περιορισμό της αγοραστικής δύναμης των βιβλιόφιλων, ας προστεθούν: η κατάργηση της ενιαίας τιμής βιβλίου (πλην των λογοτεχνικών), η οποία ωφέλησε κυρίως τα μεγάλα βιβλιοπωλεία και τις αλυσίδες, που λόγω μεγέθους μπορούν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερα ποσοστά εκπτώσεων, εις βάρος των μικρών· η διακοπή κάθε προγράμματος φιλαναγνωσίας μετά από το βιαστικό κλείσιμο του ΕΚΕΒΙ από τον αλήστου μνήμης υπουργό Πολιτισμού της Νέας Δημοκρατίας, Κώστα Τζαβάρα· η αντιμετώπιση από την Εφορία των αποθηκευμένων από τους εκδότες βιβλίων ως φορολογητέων περιουσιακών στοιχείων, γεγονός που ώθησε πολλούς από αυτούς στο να τα ξεπουλούν στα βιβλιοπάζαρα, αφενός απαξιώνοντάς τα και αφετέρου πλήττοντας τις πωλήσεις των πιο πρόσφατων εκδόσεων.

Πάντως, στη σκιά των μεγάλων βιβλιοπωλείων και των αλυσίδων που δοκιμάστηκαν ή και έκλεισαν λόγω της κρίσης ή και από επιχειρηματικές αστοχίες, συνεχίζουν να υπάρχουν (ή και ανοίγουν νέα) μικρά βιβλιοπωλεία, στα οποία οι φανατικοί, οι αθεράπευτοι βιβλιόφιλοι, βρίσκουν το ιδανικό γι’ αυτούς περιβάλλον, με πωλητές που γνωρίζουν τα ονόματα των συγγραφέων (και δεν τα αναζητούν στον υπολογιστή τους), είναι ενημερωμένοι για τις νέες κυκλοφορίες αλλά και για τους παλιότερους τίτλους, μπορούν να συστήσουν τα κατά τη γνώμη τους αξιόλογα βιβλία και όχι αυτά που οι εκδότες έχουν «τοποθετήσει» (επί πληρωμή) σε στοίβες ή στις βιτρίνες των μεγάλων βιβλιοπωλείων.

Εντευκτήριο

Το Εντευκτήριο μπήκε νωρίς στο νόημα και ήδη από τις αρχές του 2010 μείωσε την τιμή πώλησής του από τα 12 στα 10 ευρώ· παρά ταύτα, είδε τις πωλήσεις του να φθίνουν και πολλές από τις συνδρομές να μην ανανεώνονται. Μια μικρή ανάκαμψη σημειώθηκε στους τελευταίους μήνες της διακυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας – ΠΑΣΟΚ αλλά διακόπηκε στη διάρκεια της καταστροφικής… «διαπραγμάτευσης» των Βαρουφάκη και Τσίπρα.

Το περιοδικό επιβίωσε έως τώρα (γιατί κανείς δεν ξέρει τι ακόμη χειρότερο μπορεί να επιφυλάσσει το μέλλον) αφενός χάρη στην περαιτέρω εκλογίκευση δαπανών, αφετέρου χάρη στην ύπαρξη ενός μικρού πλέον πλην κρίσιμου και αναγκαίου αριθμού αναγνωστών, συνδρομητών και διαφημιζομένων. Εκτιμώ ότι κάποιο ρόλο (μη μετρήσιμο πάντως) έπαιξε και η έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (δηλαδή στο Facebook) και η ζωντάνια του blog του περιοδικού.

Εντευκτήριο

Τα ούτως ή άλλως ισχνά οικονομικά του Εντευκτηρίου, μετά το δεινό ―και παρ’ ολίγον μοιραίο― πλήγμα που δέχτηκαν στα τέλη της δεκαετίας του ’80 από το κλείσιμο του χονδρεμπορικού των Μαραθιά – Πομώνη (ο πρώτος, αν δεν κάνω λάθος, δραστηριοποιείται τα τελευταία χρόνια ως εκδότης), δοκιμάστηκαν τα τελευταία χρόνια ―εκτός από τη γενικότερη κρίση― από τη χρεοκοπία του χονδρεμπορικού “Κατάρτι” και από τα “φέσια” των Ελευθερουδάκη και Παπασωτηρίου, καθώς και από τις οφειλές δύο εν ενεργεία εκδοτικών οίκων, οι οποίοι δηλώνουν αδυναμία εξοφλήσεως διαφημίσεων στο περιοδικό (για τις οποίες φυσικά το Εντευκτήριο έχει καταβάλει φόρο και ΦΠΑ).  Ας σημειωθεί πως οι Εκδόσεις Εντευκτηρίου κατέβαλαν στο ακέραιο τα συγγραφικά δικαιώματα για τα βιβλία που είχαν διατεθεί στα πτωχευθέντα χονδρεμπορικά.

Δεν είναι κάτι για το οποίο καυχιέμαι συχνά, αλλά σε μεγάλο βαθμό αντιμετώπισα τα οικονομικά προβλήματα βάζοντας βαθιά το χέρι στην τσέπη και στις όποιες αποταμιεύσεις είχα ύστερα από 35 χρόνια εργασίας σε τράπεζα και τις παράλληλες συνεργασίες με εφημερίδες και ραδιοφωνικούς σταθμούς.

Το βαρύτερο τίμημα της οικονομικής κρίσης το πλήρωσε το «Underground Εντευκτήριο», ο χώρος εκδηλώσεων του περιοδικού, που από το 2002 και μέχρι το 2009 λειτούργησε ως ανοιχτό πολιτιστικό κέντρο, οργανώνοντας πάνω από 80 εκδηλώσεις υψηλού, κατά κοινή αναγνώριση, επιπέδου. Συνέχισε με αραιότερο πρόγραμμα μέχρι το Φεβρουάριο του 2015 και έκτοτε παραμένει αδρανές· φιλοδοξώ πάντως πως θα επαναλειτουργήσει στα τέλη της χρονιάς ή στις αρχές του 2017, όχι επειδή εξασφαλίστηκε κάποια πηγή χρηματοδότησης ή χορηγία αλλά αφενός επειδή η αδράνεια (έστω και μερική) δεν είναι μια κατάσταση που ταιριάζει στον χαρακτήρα μου και αφετέρου επειδή πιστεύω πως το «Underground Εντευκτήριο» έχει γράψει μια μικρή πλην αξιοσημείωτη ιστορία, την οποία οφείλει να συνεχίσει, προσβλέποντας και στη συμπαράσταση όχι της πολιτείας αλλά του κοινού στο οποίο απευθύνεται η δραστηριότητά του.

“Εντευκτήριο”: περιοδικό – εκδόσεις – εκδηλώσεις

Σχετικά άρθρα: «Το βιβλίο στα χρόνια της κρίσης: Κώστας Αγοραστός»

«Το βιβλίο στα χρόνια της κρίσης: Κάλλια Παπαδάκη»