[ 1 ]

Λούντβιχ Βίττγκενστάιν – Περί βεβαιότητος

«Η διαφορά ανάμεσα στην έννοια του «γνωρίζω» και στην έννοια του «είμαι βέβαιος» δεν είναι διόλου μεγάλης σημασίας, εκτός από την περίπτωση όπου το «Γνωρίζω» θέλει να πει: Δεν μπορώ να κάνω λάθος. Σε ένα δικαστήριο, π.χ., το «Είμαι βέβαιος» θα μπορούσε να αντικαταστήσει το «Γνωρίζω» σε κάθε κατάθεση που δίνεται. Μάλιστα θα μπορούσαμε να φανταστούμε ότι εκεί απαγορεύεται να λέμε «Γνωρίζω»,  γράφει ο Βίττγκενστάιν στο βιβλίο Περί βεβαιότητος. Σε μια εποχή μεγάλης ρευστότητας, κατάρρευσης και μετακινήσεων των ιδεών οι άνθρωποι εμφανίζονται με ολοένα και μεγαλύτερες βεβαιότητες για να υπερασπιστούν θέσεις και να οχυρωθούν προκειμένου να προστατευθούν πίσω από αυτές.

Μολονότι υπό μία έννοια ο τίτλος είναι παραπλανητικός λόγω της μονομέρειάς του, το Περί βεβαιότητος έχει δικαίως χαρακτηριστεί ως έργο πάνω στη γνωσιολογία, έργο το οποίο εγκαινιάζει νέες γραμμές σκέψης πάνω στις έννοιες της γνώσης, της αμφιβολίας και της δικαιολόγησης των πεποιθήσεων.

Αλλά και ανεξάρτητα από τη συμβολή του στην άρθρωση γνωσιοθεωρητικών θέσεων, το βιβλίο αποτελεί σαφώς το τρίτο αριστούργημα του Βίττγκενσταϊν (μετά το Τρακτάτους και τις Φιλοσοφικές έρευνες), επεκτείνοντας και διευρύνοντας τους βιττγκενσταϊνικούς στοχασμούς πάνω στη γλώσσα, τη λογική και την ανθρώπινη ζωή.

Ο πλούτος των παρατηρήσεων, η φιλοσοφική γονιμότητα των ερωτήσεων και των διαφορετικών απαντήσεων, αλλά και η ποικιλία των θεματικών που θίγονται στις σημειώσεις αυτές, όχι μόνο επιβεβαιώνουν έναν τέτοιο χαρακτηρισμό αλλά επιτρέπουν επίσης στον αναγνώστη να παρακολουθήσει την πορεία της σκέψης ενός μεγάλου φιλοσόφου.

Στις σημειώσεις αυτές θίγονται οι προβληματικές του ιδεαλισμού και του σκεπτικισμού, η έννοια και ο ρόλος της αμφιβολίας, η έννοια της γνώσης και η θεμελίωσή της, η έννοια της δικαιολόγησης και της τεκμηρίωσης των εμπειρικών πεποιθήσεων, όπως και πολλά άλλα γνωσιολογικά ζητήματα, πέρα από την εμβληματική έννοια της βεβαιότητας, που καταλαμβάνει μεγάλο μέρος των φιλοσοφικών ερευνών του βιβλίου.

Κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

[ 2 ]

Κώστας Β. Κατσουλάρης – Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά

Η Ιλιάδα είναι το κοινό πάθος που ενώνει τον φιλόλογο Αργύρη Σταυρινό με τον δεκαπεντάχρονο μαθητή του Νάσο. Στην ταραγμένη Αθήνα του 2013 με την κρίση να είναι ο μοχλός αλλά και το άλλοθι για την εμφάνιση των πιο ακραίων και διχαστικών απόψεων που είδε η ελληνική κοινωνία τις τελευταίες δεκαετίες και με την άνοδο της Χρυσής Αυγής ως υπόγειο ρεύμα να διατρέχει τον κοινωνικό ιστό, ο νεαρός μαθητής εξαφανίζεται. Δεν επιστρέφει την πρώτη μέρα στο λύκειο. Αν για τους υπόλοιπους ή τη σχολική κοινότητα η εξαφάνιση του Νάσου θεωρείται φυσική για τον Σταυρινό αποτελεί ένα ανεξήγητο μυστήριο.

Η αναζήτηση του νεαρού μαθητή τον οδηγεί σε μια περιοχή  της Αθήνας, στον Κολωνό και στα στενά του, σε μια από τις πιο κεντρικές και αχαρτογράφητες περιοχές της Αθήνας σε ένα μπλεγμένο κουβάρι με θύτες και θύματα ενός κοινωνικού πολέμου, σε ένα περιθώριο με σκληρούς κανόνες επιβίωσης, επιθετικές συμπεριφορές και σε μια κοινωνία που καταρρέει χωρίς να μπορεί να προστατεύσει τα μέλη της.

Η διαδρομή στα ίχνη του 15χρονου οδηγεί τον Αργύρη Σταυρινό και σε ένα προσωπικό λαβύρινθο, τον φέρνει αντιμέτωπο με τους εφιάλτες του,  την έννοια της αγάπης, της συγχώρεσης και της αποδοχής και του ίδιου του εαυτού του. Το μυθιστόρημα «Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά» εστιάζει στο σημείο εκείνο όπου το ατομικό τραύμα μετασχηματίζεται σε συλλογικό, στην περιθωριοποίηση των ηρώων σε μια πραγματικότητα αντιηρωική.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο

[ 3 ]

 Kopano Matlwa Mabaso – Το νυχτολούλουδο

Μπορεί το Απαρτχάιντ να καταργήθηκε το 1991, τα σημάδια του όμως εξακολουθούν να είναι φανερά στις ζωές των κατοίκων που ακόμα και αν ανήκουν στις νεώτερες γενιές μεταφέρουν την ξενοφοβική ένταση αλλά και τις δικές τους προκαταλήψεις. Αυτό που καθόρισε και επέβαλλε τη διάκριση των ανθρώπινων ομάδων έρχεται σαν κληρονομιά μαζί με τις ριζωμένες προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες αιώνων και συγκροτούν ένα κοινό μέτωπο. Οι δαίμονες είναι όλοι εκεί και οι ήρωες του μυθιστορήματος της Kopano Matlwa Mabaso το Νυχτολούλουδο που καταγράφει με ιδιαίτερη ευαισθησία και οξυδέρκεια τη βίαιη και συγκεχυμένη ατμόσφαιρα της σημερινής Νότιας Αφρικής έχουν να δώσουν τη μάχη τους για ζητήματα που δεν προφέρονται άνετα, τη φυλή και το φύλο. Έχουν να δώσουν τη μάχη τους με ζητήματα ανθρωπισμού που στριμώχνεται σε ένα σύγχρονο σκληρό κόσμο.

Η ηρωίδα της βραβευμένης Νοτιοαφρικανής συγγραφέως Kopano Matlwa Mabaso είναι μια νεαρή γιατρός που έρχεται αντιμέτωπη με το σκληρό και φτωχό δημόσιο σύστημα υγείας της Νότιας Αφρικής. Η νεαρή γυναίκα που έχει ξεφύγει από το βαθιά θρησκευόμενο και αντιδραστικό περιβάλλον του σπιτιού της, δοκιμάζει τις αντοχές της και την ίδια της την πίστη στον άνθρωπο, πολεμώντας τις δικές της προκαταλήψεις, τη ντροπή της για τους πόνους της εμμηνόρροιας αλλά και το πένθος που την έχει σημαδέψει με την αυτοκτονία του αδερφού της. Η μοναδική της φίλη Νιάσα, έντονα πολιτικοποιημένη και μαχήτρια, με καταγωγή από τη Ζιμπάμπουε, θα της αποκαλύψει την πραγματικότητα ενός παρόντος μέσα στο οποίο ο ιδεαλισμός, ο ανθρωπισμός και η ιδεολογία σημαδεύονται από τα ίχνη ενός τραυματικού παρελθόντος.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος

[ 4 ]

Καζούο Ισιγκούρο – Αχνή θέα των λόφων

Το πρώτο μυθιστόρημα του Νομπελίστα Καζούο Ισιγκούρο, περιγράφει την απόπειρα συμφιλίωσης μιας μεσήλικης Γιαπωνέζας που ζει στην Αγγλία με την πρόσφατη αυτοκτονία της κόρης της. Η καθαρή, τρυφερής ποιότητας μυθοπλασία του Ισιγκούρο, συνοδεύει τον αναγνώστη σε ένα ταξίδι στο παρελθόν της Ιαπωνίας. Η ηρωίδα του, Ετσούκο, επιστρέφει μια ζεστή καλοκαιρινή νύχτα στο Ναγκασάκι όταν εκείνη και οι φίλες της αγωνίζονταν να συνεχίσουν τη ζωή τους μετά τον πόλεμο. Αλλά καθώς θυμάται την παράξενη φιλία της με τη Σατσίκο, μια πλούσια γυναίκα που έμεινε άστεγη, οι αναμνήσεις της παίρνουν μια δυσάρεστη τροπή.

Ο γεννημένος στο Ναγκασάκι συγγραφέας που μεγάλωσε στη Μεγάλη Βρετανία με αυτό το μυθιστόρημα επιχειρεί μια επιστροφή στη «δική του» όπως την αποκαλεί Ιαπωνία, μια χώρα που ανέκαθεν υπήρχε στο μυαλό του περισσότερο σαν συναισθηματική κατασκευή, μια χώρα αχνή.

«Δεν ξέρω αν αυτό το συναίσθημα, ότι η Ιαπωνία “μου” ήταν κάτι τόσο μοναδικό και τρομερά εύθραυστο ταυτόχρονα, κάτι που δε μπορούσε να λάβει υπόσταση έξω από μένα, που με οδήγησε να δουλέψω σε εκείνο το μικρό δωματιάκι στο Νόρφοκ. Αυτό που έκανα ήταν να βάλω στο χαρτί τα ξεχωριστά χρώματα, τα ήθη, την εθιμοτυπία εκείνου του κόσμου. Την αξιοπρέπειά του, τις ατέλειές του όλα όσα είχα σκεφτεί γι’ αυτό τον τόπο πριν ξεθωριάσουν για πάντα στο μυαλό μου», γράφει ο Καζούο Ισιγκούρο. Το βιβλίο του υφαίνει ένα μικρό και μυστηριακό τοπίο με ειλικρίνεια, ειρωνεία και λίγη θλίψη για όσα χάνονται για πάντα.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

[ 5 ]

Χάινριχ Μπελ – Μπιλιάρδο στις εννιάμισι

Το 1959 ο Χάινριχ Μπελ γράφει το μυθιστόρημα «Μπιλιάρδο στις εννιάμισι». Ο Γερμανός αποδέκτης του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1972, μέσα στην μεταπολεμική γερμανική κοινωνία που αποφεύγει απρόθυμα να ασχοληθεί με την ακόμα πρόσφατη ιστορία της, πλάθει την ιστορία τριών γενεών της οικογένειας αρχιτεκτόνων Φαίμελ σε μια πόλη της Ρηνανίας.

Ο Χάινριχ Μπελ γράφει ένα σπουδαίο λογοτεχνικό έργο που υπερβαίνει την ιστορία μιας οικογένειας σε ταραγμένους καιρούς, σε μια εποχή που οι περισσότεροι Γερμανοί έχοντας την επιβίωσή τους ως προτεραιότητα προτιμούσαν να απωθήσουν τη μνήμη του Τρίτου Ράιχ στο παρασκήνιο. Βιογραφεί  την πατρίδα του και την ατμόσφαιρα του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα μέσα από το παράδειγμα μιας γερμανικής οικογένειας, αλλά επίσης εξετάζει με κριτικό πνεύμα την περίοδο του ναζισμού και των ύστερων επιβιώσεών του.

Στο σύνθετο και γεμάτο συμβολισμούς μυθιστόρημα ο Μπελ περιγράφει τους Φαίμελ και χρησιμοποιεί τα σύμβολα του αμνού και του βούβαλου, αντίθεση για να περιγράψει παθητικούς ή ενεργούς αντιπάλους της ναζιστικής ιδεολογίας, θύματα, πεπεισμένους ή ευκαιριακούς οπαδούς του Χίτλερ. Ο τρόπος ζωής και σκέψης των Φαίμελ ανάμεσα στα 1900 και 1958, μέσα στα πιο ασταθή και βίαια χρόνια της ευρωπαϊκής ιστορίας και από διαφορετικές οπτικές, συγκροτούν ένα μοναδικό ανάγλυφο. Κάθε γενιά πλάθει τη δική της πραγματικότητα και παίρνει τις δικές της αποφάσεις δίνει λύσεις, αποκτά συνήθειες για να διαχειριστεί ή να αποκοπεί από το παρελθόν.

Η σπουδαία λογοτεχνία του Χάινριχ Μπελ λειτουργεί ειδικά σήμερα ως κρίσιμη υπενθύμιση με τον τρόπο των μεγάλων ιδεών: Ας μην ξεχάσουμε τα μαθήματα του παρελθόντος, ας μη δώσουμε την ευκαιρία σε κανέναν χαρισματικό λαϊκιστή να ανέβει ξανά στην εξουσία.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις

[ 6 ]

Μπράντλεϋ Τσ. Μπέρκενφελντ – Ο τραπεζίτης του διαβόλου

Θα μπορούσε να είναι ένα θρίλερ με φόντο τον κόσμο του χρήματος, της προδοσίας και της διαφθοράς. Είναι μια αληθινή ιστορία μια περιπετειώδης και συναρπαστική εξιστόρηση της πιο σημαντικής αποκάλυψης για τις σκοτεινές διαδρομές του χρήματος και τον κόσμο των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Κεντρικό πρόσωπο σε μια περιπετειώδη υπόθεση φοροδιαφυγής και στη διένεξη των αμερικανικών αρχών με τον τραπεζικό κολοσσό UBS ο πρώην υπάλληλος της τράπεζας Μπράντλεϋ Μπίρκενφελντ, ήταν ο άνθρωπος που είχε τα πάντα και κέρδιζε περί τα 200 εκ. δολάρια ετησίως ως σύμβουλος παροχής προσωπικών τραπεζικών υπηρεσιών για τη µεγαλύτερη τράπεζα του κόσµου, τη UBS, διευκολύνοντας βαθύπλουτους Αμερικανούς να αποκρύψουν έσοδα και περιουσιακά στοιχεία πολλών εκατομμυρίων δολαρίων σε ένα µυστικό, πολύπλοκο δίκτυο ανώνυµων λογαριασµών και υπεράκτιων (off-shore) εταιρειών. Ο Μπίρκενφελντ όταν ανακάλυψε ότι η UBS σκόπευε να ρίξει σε εκείνον την ευθύνη για τις απερισκεψίες των πελατών της, αποκάλυψε τη δραστηριότητά της στις αµερικανικές αρχές.

Η συνέχεια ήταν μια καταιγίδα πιέσεων που άσκησαν οι αμερικανικές αρχές στον χρηματοπιστωτικό κολοσσό που είχε σαν αποτέλεσμα να παραδοθούν στις αμερικανικές αρχές στοιχεία για 52.000 Αμερικανούς πελάτες της υπόπτων φοροδιαφυγής ή με τις περιουσίες τους τοποθετημένες σε φορολογικούς παραδείσους.

Ο Μπράντλεϋ Μπέρκενφελντ θεωρείται ως ένας από τους σηµαντικότερους πληροφοριοδότες δηµοσίου συµφέροντος όλων των εποχών. Πάνω από 15 δισεκατοµµύρια δολάρια (µέχρι στιγµής) έχουν ανακτηθεί µε βάση τις πληροφορίες που έδωσε, αλλά µολονότι ανέλαβε την ευθύνη να αποκαλύψει τη µεγαλύτερη πλεκτάνη φορολογικής απάτης στην ιστορία και γκρέµισε την παράδοση µυστικότητας του ελβετικού τραπεζικού συστήµατος, το αµερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης προσπάθησε να τον µετατρέψει σε αποδιοποµπαίο τράγο και να τον φιµώσει. Του απαγγέλθηκαν κατηγορίες για συνέργεια σε εγκληµατικές ενέργειες, συνελήφθη και εξέτισε ποινή φυλάκισης τριάντα µηνών. Αλλά ο Μπέρκενφελντ βγήκε νικητής. Μετά την αποφυλάκισή του δικαιώθηκε, όταν η Υπηρεσία Δηµοσίων Εσόδων (IRS) του χορήγησε αµοιβή 104 εκατοµµυρίων δολαρίων για τις συγκλονιστικές αποκαλύψεις του, τη µεγαλύτερη αµοιβή που έχει δοθεί ποτέ για τέτοιου είδους καταγγελίες. Ως αποτέλεσµα των ιστορικών καταγγελιών του Μπέρκενφελντ, ο κίνδυνος και το κόστος για τα χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα που υποστηρίζουν φοροδιαφυγή, απάτη, διαφθορά και τροµοκρατικές δραστηριότητες έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

[ 7 ]

Armand Marie Leroi – Η λιμνοθάλασσα, Πως ο Αριστοτέλης επινόησε την επιστήμη

Ο Αριστοτέλης ήταν ένα διανοητικό παμφάγο, λάτρης πληροφοριών και ιδεών. Το αντικείμενο όμως που αγαπούσε περισσότερο ήταν η βιολογία. Στα έργα του γεννιέται η «έρευνα της φύσης», γιατί καταπιάνεται με την περιγραφή και την εξήγηση των φυτών και των ζώων που, με όλη την ποικιλομορφία τους γεμίζουν τον κόσμο μας.

Προφανώς, κάποιοι φιλόσοφοι και γιατροί είχαν φλερτάρει με τη βιολογία πριν από αυτόν. Αλλά ο Αριστοτέλης αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του σε αυτή. Ήταν ο πρώτος που το έκανε. Χαρτογράφησε την επικράτεια. Επινόησε τη συγκεκριμένη επιστήμη. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι επινόησε την ίδια την επιστήμη.

Για τον Αρμάν Μαρί Λερουά, καθηγητή Εξελικτικής Βιολογίας στο Imperial College, συγγραφέα και παραγωγού ντοκιμαντέρ, ο Αριστοτέλης θέτει τα βασικά ερωτήματα της επιστήμης και επιχειρεί να δώσει απαντήσεις για τα πάντα. Μας το περιγράφει με τρόπο απολαυστικό στο βιβλίο του Λιμνοθάλασσα.

Η γοητευτική του περιπλάνηση στον αριστοτελικό κόσμο ξεκινά από το βιβλιοπωλείο Ερατώ του Γιώργου Παπαδάτου στο Μοναστηράκι όταν η κλασική μπλε σειρά των εκδόσεων της Οξφόρδης, τα Άπαντα του Αριστοτέλη μεταφρασμένα στα αγγλικά [Works of Aristotle Translated into English], σε επιμέλεια των Τ. Α. Σμιθ [ J. A. Smith] και Γ. Ν. Ρος [W. D. Ross], που εκδόθηκαν το διάστημα μεταξύ του 1910 και του 1952 τράβηξε την προσοχή του.

«Η αρχαία φιλοσοφία δεν με ενδιέφερε ποτέ ιδιαίτερα· είμαι επιστήμονας. Ωστόσο, χάζευα και δεν βιαζόμουν να εγκαταλείψω την ηρεμία του μαγαζιού. Εξάλλου, ο τίτλος του τέταρτου τόμου της σειράς είχε τραβήξει την προσοχή μου: Περί τα ζώα ιστορίαι [Historia animalium]. Τον άνοιξα και διάβασα για τα όστρακα».

Ο Αριστοτέλης παρουσιάζεται από τον Λερουά ως ο πρώτος επιστήμων του δυτικού κόσμου. Τον 20ό αιώνα, μια γενιά σπουδαίων μελετητών άρχισε να εξετάζει τα βιολογικά έργα του Αριστοτέλη όχι ως φυσική ιστορία, αλλά ως φυσική φιλοσοφία. Ορισμένες φορές φαίνεται ότι ο Αριστοτέλης έχει μια εξήγηση για τα πάντα. Ο Διογένης Λαέρτιος, ο κουτσομπόλης βιογράφος που κατέγραψε την εμφάνιση του Αριστοτέλη (πέντε αιώνες μετά τον θάνατό του), ανέφερε:

«Στη μελέτη των φυσικών φαινομένων ξεπέρασε όλους τους άλλους φιλοσόφους όσον αφορά την έρευνα των αιτίων τους, εξηγώντας ακόμη και τα πλέον ασήμαντα φαινόμενα». Οι εξηγήσεις του εισχωρούν στη φιλοσοφία του. Υπό μία έννοια η φιλοσοφία του είναι βιολογία – δηλαδή, επινόησε την οντολογία και τη γνωσιοθεωρία του απλώς και μόνο για να εξηγήσει τη λειτουργία των ζώων. Αν ρωτούσατε τον Αριστοτέλη: τι υπάρχει, ουσιωδώς; Δεν θα έλεγε –όπως ένας σύγχρονος βιολόγος– «ρώτα έναν φυσικό»: θα έδειχνε μια σουπιά και θα έλεγε «αυτό».

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή