Σε πρόσφατο άρθρο είχαμε ασχοληθεί με το θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, από την Αθήνα του 1985 που έκανε την αρχή, ως σήμερα, με τις αλλαγές που μεσολάβησαν, τις χαμένες ευκαιρίες ελληνικών πόλεων και τη νέα ευκαιρία που δίνεται για την Ελλάδα το 2021, με μικρότερο budget, αλλά ίσως μεγαλύτερη ουσία. Το Νοέμβριο θα ξέρουμε ποια από τις τρεις προκριθείσες πόλεις (Ελευσίνα, Καλαμάτα και Ρόδος) θα επιλεγεί ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2021. Στο μεταξύ η Επιτροπή εμπειρογνωμόνων που αξιολογεί τις προτάσεις υπέβαλε πρόσφατα την έκθεσή της. Σε αυτήν επισημαίνονται τα θετικά στοιχεία της κάθε πρότασης, παράλληλα όμως γίνονται παρατηρήσεις, για την ανάγκη ανάπτυξης συγκεκριμένης πολιτιστικής στρατηγικής, μεγαλύτερης εμβάθυνσης και συγκεκριμένων στοιχείων και λεπτομερειών, περαιτέρω επεξεργασίας της εμπλοκής της κοινωνίας των πολιτών, προσέγγισης ψηφιακού πολιτιστικού περιεχομένου πέρα από τα social media, κ.ά.

Εντύπωση μου έκαναν παρατηρήσεις, όπως η ανησυχία για το χαμηλό budget των διοργανώσεων (περίπου 20 εκ. ευρώ για Ελευσίνα – Καλαμάτα και 50 εκ. για τη Ρόδο) και η επισήμανση ότι χρειάζεται να εξασφαλιστούν διαρκείς συνεργασίες και δίκτυα πέραν του ετήσιου προϋπολογισμού, αλλά και υλικοτεχνική υποδομή, όπως χρήση αναπαλαιωμένων κτιρίων, hubs και residencies, κ.ά.. Η προτροπή να γίνουν συνεργασίες με συνυποψήφιες ευρωπαϊκές και υπό ένταξη πόλεις, αλλά και με γείτονες χώρες, όπως π.χ. με Τούρκους καλλιτέχνες. Η παρατήρηση ότι η χώρα πρέπει να καταπιαστεί με δύσκολα ζητήματα από το παρελθόν του 20ού αιώνα. Αυτά όλα είναι σημαντικά, αν σκεφτεί κανείς, ότι πλέον ο φάκελος υποψηφιότητας είναι ουσιαστικά συμβόλαιο. Δεν μπορείς να απομακρυνθείς απ’ αυτό, παρά μόνο με αιτιολογημένες αλλαγές. Ακολουθώντας λοιπόν την προβληματική που τέθηκε στο προηγούμενο άρθρο μας, ξεκινάμε το ταξίδι μας στις τρεις υποψήφιες Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης εκ μέρους της Ελλάδας για το 2021. Σκοπός δεν είναι να δούμε λεπτομέρειες της διοργάνωσης, ούτως ή άλλως ανέφικτο, αφού οι φάκελοι υποψηφιότητας είναι κλειστοί (με εξαίρεση την Ελευσίνα που τον δημοσιοποίησε πρόσφατα), αλλά να πάρουμε μια ιδέα από τους βασικούς άξονες των προτάσεων. Μιλήσαμε με τους επικεφαλής – συντονιστές των γραφείων υποψηφιοτήτων, την Κέλλυ Διαπούλη για την Ελευσίνα, τον Έκτορα Τσατσούλη για την Καλαμάτα και την Αλίκη Μοσχή για τη Ρόδο.

«Μετάβαση στην Ευφορία -EUphoria», Ελευσίνα

Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι και η κεντρική ιδέα της πρότασης;
Για την Ελευσίνα είναι η άμεση σύνδεση με τις ανάγκες και τη φυσιογνωμία της πόλης και ταυτόχρονα με την Ευρώπη σήμερα. «Μέσα από διαδικασία διαβούλευσης με εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς, καταλήξαμε στην κεντρική ιδέα που είναι η Μετάβαση. Συνδέεται με την κρίση, που είναι το κεντρικό ζητούμενο της Ευρώπης σήμερα. Έχουμε διανύσει ένα μοντέλο ανάπτυξης που δεν είναι βιώσιμο, άρα πρέπει να μεταβούμε σε άλλο μοντέλο». Στόχοι που περιγράφονται είναι η ενίσχυση και επέκταση των πολιτιστικών υποδομών και του καλλιτεχνικού προφίλ της πόλης, η ανάπτυξη ικανοτήτων του έμψυχου δυναμικού της πόλης και η ανάδειξη του ρόλου του πολιτισμού στην κοινωνική συνοχή και την κοινωνική αλληλεγγύη.

Η Καλαμάτα, σύμφωνα με τον κ. Τσατσούλη, επιδιώκει την πολιτιστική αποκέντρωση και εξωστρέφεια. Την ενεργοποίηση των πολιτών και τη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων. Τη δημιουργία πυρήνα υψηλής ποιότητας καλλιτεχνικής παραγωγής και την αναβάθμιση ανεξάρτητων πολιτιστικών φορέων μέσω συνεργιών και προγραμμάτων για την αυτάρκειά τους. Την ανάπτυξη ψηφιακής τεχνογνωσίας και ψηφιακών εργαλείων. «Θέλουμε να αποφευχθεί η διαρροή του ανθρώπινου δυναμικού, κυρίως των νέων. Π.χ. η Σχολή Χορού του δήμου προπαρασκευάζει χορευτές για τη Royal Dance Academy. Το δε εικαστικό του εργαστήρι προετοιμάζει τους σπουδαστές για την ΑΣΚΤ. Τα παιδιά όμως δυστυχώς σπανίως επιστρέφουν στην πόλη».

«Kalamata rising», φωτογραφία Τάσσου Βρεττού

Για τη Ρόδο οι βραχυπρόθεσμοι στόχοι του προγράμματος προσβλέπουν στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σε θέματα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, στην ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνιών με ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση, στην αξιοποίηση του τοπικού και εθνικού πολιτιστικού κεφαλαίου, στη μεταφορά τεχνογνωσίας από προγενέστερες πολιτιστικές πρωτεύουσες και στις συνεργασίες με εταίρους εντός και εκτός Ευρώπης, καθώς και με τις υποψήφιες πόλεις από Ρουμανία.

«Όσον αφορά στους μακροχρόνιους στόχους, επιδιώκουμε η Ρόδος και τα Δωδεκάνησα να ενδυναμώσουν και να εδραιώσουν τη θέση τους ως τόποι προώθησης του διαπολιτισμικού διαλόγου και της ευρω-μεσογειακής συνεργασίας. Προσβλέπουμε επίσης στον επαναπροσδιορισμό της εικόνας της Ρόδου και της Δωδεκανησίου ως τόπων δημιουργίας με δημιουργικούς ανθρώπους, στην υιοθέτηση νέων στρατηγικών βιώσιμης ανάπτυξης με κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και οικονομικούς όρους και τέλος στην ανάπτυξη ευκαιριών επιχειρηματικής δράσης για νέους ανθρώπους στον τομέα των δημιουργικών βιομηχανιών και της πολιτιστικής διαχείρισης».

Ρόδος 2021, φωτογραφία Κωνσταντίνου Βάσση

Ποιες είναι οι προτεραιότητες των προγραμμάτων και η σύνδεση με την ανάπτυξη;
«Η Ελευσίνα συνδέεται άρρηκτα με την παραγωγή ήδη από την αρχαιότητα. Σήμερα που η βιομηχανία σιγά σιγά παρακμάζει, η πόλη πρέπει να βρει ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης και προσανατολισμού στο μέλλον. Αυτό είναι ο πολιτισμός και η δημιουργική οικονομία. Εδώ και μια δεκαετία η πόλη επενδύει συστηματικά στον πολιτισμό. Επαναχρησιμοποιούνται βιομηχανικά κτίρια όπως το παλιό ελαιουργείο και ο Κρόνος. Τα Αισχύλεια είναι πολύ σημαντικός θεσμός, ενώ η πόλη έχει αναπτύξει ηγετική θέση και στα εικαστικά, γιατί είναι ίσως η μόνη που κάνει αναθέσεις μεγάλων έργων στην πόλη σε καλλιτέχνες. Αυτά αποτελούν μια πολύ σημαντική βάση. Το πρόγραμμα χρειάζεται να έχει να πει κάτι πρωτότυπο και ενδιαφέρον σε ευρωπαϊκό επίπεδο και βέβαια να σχετίζεται με την πόλη, να είναι μέρος της αναπτυξιακής δραστηριότητάς της και να μπορεί να παράξει προστιθέμενη αξία και βιωσιμότητα. Να μην είναι πυροτέχνημα, αλλά να ενισχύσει το πολιτιστικό, αναπτυξιακό κεφάλαιο και την παραγωγή της πόλης».

kalamata

Για την Καλαμάτα οι προτεραιότητες είναι η συμμετοχικότητα, η ποιότητα κι ο μακρόπνοος σχεδιασμός, ενώ το τρίπτυχο του προγράμματος είναι η φιλοξενία καλλιτεχνών (residencies), η ψηφιακή τεχνολογία/επιχειρηματικότητα και η εκπαίδευση. Η Καλαμάτα καλεί τους καλλιτέχνες να μείνουν στη Μεσσηνία εμπνεόμενοι από την τοπική κοινωνία για τα έργα τους. Επίσης θέλει να αναπτύξει σωστές δομές και τεχνογνωσία για τη φιλοξενία γεγονότων. «Δεν προτείνουμε νέες υποδομές και κτίρια», λέει ο κ. Τσατσούλης. «Η πόλη πρέπει να μάθει να διαχειρίζεται και να αξιοποιεί τους υπάρχοντες χώρους. Για παράδειγμα, λείπει ένα κινηματογραφικό σημείο αναφοράς για μη εμπορικό σινεμά, φεστιβάλ ή ντοκιμαντέρ. Στο δημοτικό κινηματογράφο θα δημιουργηθεί το Ευρωπαϊκό Κέντρο Κινηματογράφου που θα φιλοξενεί και γραφείο υποδοχής κινηματογραφικής παραγωγής και αρχειακό υλικό. Το δυναμικό υπάρχει, μεγάλες παραγωγές έχουμε ήδη δει να γίνονται στη Μεσσηνία, άρα καλό είναι να υπάρχουν συνομιλητές εδώ. Θα ιδρυθεί Κέντρο Ψηφιακής Καινοτομίας και θα ανακαινιστεί το ΔΗΠΕΘΕ. Έχει ήδη προγραμματιστεί η ανάπλαση του παραλιακού μετώπου και θέλουμε να τη συνδέσουμε με τη φιλοσοφία μας, την ταυτότητα της πόλης αλλά και τη λειτουργικότητά της».

«Η πόλη και το νησί της Ρόδου έχουν ήδη κερδίσει πολλά από την υποψηφιότητα «Ρόδος – Δωδεκάνησα 2021», μας λέει η κ. Μοσχή. «Η κοινωνία των πολιτών, η καλλιτεχνική και η επιχειρηματική κοινότητα έχουν ήδη εμπλακεί άμεσα μέσω της ανοιχτής διαβούλευσης για τη σύνταξη της πρότασης και τη διαμόρφωση της στρατηγικής μας. Μέσα από την ολοκληρωμένη πολιτιστική στρατηγική μας και χάρη στην «ανοιχτή γραμμή» που θα έχουμε με δημιουργικούς ανθρώπους και οργανώσεις από όλο τον κόσμο, η Ρόδος θα δώσει νέες διαστάσεις σε αυτό που ήταν πάντα… ένα σταυροδρόμι πολιτισμών. Όσον αφορά στην ευρωπαϊκή διάσταση, αυτή διασφαλίζεται μέσα από τον υψηλό βαθμό εξωστρέφειας και τις αξίες της πολυπολιτισμικής κοινωνίας που χαρακτηρίζουν τη Ρόδο, την ισχυρή δικτύωση που έχει αναπτύξει ο τόπος εδώ και δεκαετίες με χώρες της Ευρώπης και πέραν αυτής, αλλά και με την άμεση αντίληψη και γνώση θεμάτων ύψιστης προτεραιότητας για την Ευρώπη όπως είναι το προσφυγικό και το μεταναστευτικό».

euphoria

Ποιο είναι το κεντρικό μότο της υποψηφιότητας;
Για την Ελευσίνα είναι η «Μετάβαση στην Ευφορία –EUphoria». Η μετάβαση αφορά όλη την Ευρώπη, είναι ένα μεγάλο στοίχημα για το πώς θα είμαστε όλοι μαζί, ένας κοινός πολιτισμός. «Εξειδικεύουμε σε τρεις θεματικούς άξονες: Πρώτον, στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης με τον κόσμο και με το περιβάλλον (Eunvironment): Η πόλη είναι σύμβολο για το περιβαλλοντικό ζήτημα και σ’ αυτήν συνυπάρχουν διαφορετικά μοντέλα ανάπτυξης. Δεύτερον, στον επαναπροσδιορισμό των κοινωνικών σχέσεων (Eurbanisation): Οι κοινωνικοί συσχετισμοί, η πολυπολιτισμικότητα και η ευρωπαϊκή σύνδεση. Και τρίτον, στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης της πόλης με την οικονομία και την εργασία (EU working class): σε μια Ευρώπη όπου όλα αυτά επαναπροσδιορίζονται»

Το μότο της Καλαμάτας είναι «Kalamata rising». «Δίνουμε έμφαση στην ανερχόμενη  κατάσταση, τη δυναμική της πόλης, το πώς βλέπει το μέλλον και πώς αξιοποιεί τις ευκαιρίες της».

Το μότο της υποψηφιότητας της Ρόδου είναι το «Ταξίδι στο Φως». «Πρόκειται για ένα ταξίδι στο χώρο και στο χρόνο, με οδηγό το Φως της ειρήνης, της συμφιλίωσης, της αλληλεγγύης και της ευημερίας για όλους, ιδανικά στα οποία βασίστηκε η ίδια η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση συνδέεται με τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της Ρόδου και το ρόλο που διαχρονικά διαδραματίζει ως γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ της Ευρώπης και των χωρών της Μ. Ανατολής, της Β. Αφρικής και της Τουρκίας. Ταυτόχρονα αναδεικνύει την έννοια της νησιωτικότητας, προβάλλοντας τα ιδιαίτερα και μοναδικά πολιτιστικά χαρακτηριστικά του κάθε νησιού της Δωδεκανήσου».

LOGO-ΠΛΑΙΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ 1(2)

Τελικά…

Γιατί η Ελευσίνα; «Είναι ενδιαφέρουσα και έχει αλλάξει πολύ. Είναι κοντά στην Αθήνα, εύκολα προσβάσιμη, διατηρώντας όμως μια εικόνα άγνωστη, παρόλο που είναι τελικά τόσο όμορφη και ενδιαφέρουσα. Είναι βασικό λοιπόν ν’ αλλάξουν κάποια στερεότυπα και να αναδειχθεί η σύγχρονη πόλη. Η Ελευσίνα ήταν έτοιμη, γιατί σε μεγάλο βαθμό είναι πόλη μεταναστών που ήρθαν να δουλέψουν και διαθέτει επίσης πολλούς εθνικοτοπικούς συλλόγους. Υπάρχει μια πολυπολιτισμική κουλτούρα συλλογικοτήτων στην πόλη και αυτό βοηθά, γιατί ουσιαστικά αξιοποιούμε την ήδη υπάρχουσα βάση μας. Οι κάτοικοι ήταν ήδη ενεργοποιημένοι, απλά κατευθύναμε σε συγκεκριμένες σχέσεις και θέσεις και δημιουργήθηκαν ομάδες εργασίας για διαφορετικά αντικείμενα».

Γιατί η Καλαμάτα; «Είναι αναγκαιότητα για την Καλαμάτα που πρόσφατα ξεκίνησε να αναπτύσσεται τουριστικά, άρα χρειάζεται την κατάλληλη αναπτυξιακή στρατηγική. Ο θεσμός θα έχει την επίβλεψη ενός τουριστικού masterplan και οι σχεδιασμοί που θα γίνουν για υποδομές και συνεργασίες θα μείνουν προς αξιοποίηση στην πόλη. Όπως ανακλαστικά λειτούργησε η πόλη στο σεισμό, έτσι λειτουργεί και τώρα κοιτάζοντας το μέλλον. Το timing είναι τώρα, 200 χρόνια από την κήρυξη της ελληνικής επανάστασης που γιορτάζει η Καλαμάτα – η ιστορία μιας πόλης μέσα σ’ αυτά τα χρόνια».

Γιατί η Ρόδος; «Για πάρα πολλούς λόγους… που αφορούν στις υποδομές της, στην οικονομία της, στη διεθνή της απήχηση, στην προσβασιμότητα και στη φιλοξενία της, στην πολυπολιτισμική της κοινωνία, στη μακρά της ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά της».

Διαβάστε επίσης:
«Ο πολιτισμός που ενώνει;», από την Άννα Ρούτση
O Poka Yio είναι ο νέος Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Kalamata:21