«Την Αντιγόνη του Σοφοκλή την είχα διαβάσει και ξαναδιαβάσει, σχεδόν την ήξερα απέξω και ήταν ένα σοκ όταν την ξαναδιάβασα στη διάρκεια του πολέμου. Την ξανάγραψα με τον τρόπο μου, τη συντόνισα με την τραγωδία που βιώνουμε τώρα». Με αυτά τα λόγια ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Ζαν Ανούιγ μιλά για τη «δική του» Αντιγόνη.

Ο Ανούιγ δεν διασκευάζει απλώς τον αγαπημένο του μύθο, αλλά μέσα στο ζοφερό κλίμα της γερμανικής Κατοχής, το 1944, αποφασίζει να κάνει κάτι πιο τολμηρό. Μαζί με τον Αντρέ Μπαρσάκ, σκηνοθέτη και διευθυντή του Théâtre de l’Atelier, ανεβάζουν μια Αντιγόνη στο Παρίσι των συλλήψεων, των προκηρύξεων, των επιθέσεων, του φόβου και της βίας, δημιουργώντας μέσα από το πρόσωπό της ένα σύμβολο, που ενσαρκώνει τις ελπίδες μιας ολόκληρης γενιάς.
 
Με την ίδια ορμή φτάνει η Αντιγόνη του Ανούιγ και στο σήμερα, έρχεται στη δική μας εποχή, ιδιόμορφη, πολεμική, ποιητική, για να μας κατακτήσει με τις ίδιες της τις αντιφάσεις, να μας συγκινήσει σχεδόν βίαια με τη δύναμη της φωνής της.

«Αν δεν έχεις φοβηθεί δεν αναγνωρίζεις το φόβο, αν δεν έχεις ερωτευθεί δεν αναγνωρίζεις τον έρωτα»

Ο αγώνας των χαρακτήρων του έργου του είναι ανάμεσα στους ανθρώπους, στο μάταιο της ανθρώπινης φύσης, στην υποκρισία και τον εγωισμό της εξουσίας. Η Ελένη Ευθυμίου σκηνοθετεί, η Βασιλική Τρουφάκου είναι η Αντιγόνη σε μια κοινωνία φοβισμένη, διεφθαρμένη και γερασμένη, που αιωρείται στο κενό.

«Είναι ένας αδερφός ρόλος, μια μεταγραφή του μύθου», λέει η Βασιλική Τρουφάκου για τον ρόλο της, «ωστόσο η Αντιγόνη του Ανούιγ κουβαλά ένα πολύ μεγάλο κομμάτι μυστηρίου. Ενώ ο συγγραφέας έχει οπλίσει τους γύρω της με πολύ στέρεα επιχειρήματα, σε μια κατάσταση «κλεισμένη αεροστεγώς», εκείνη βρίσκεται ανάμεσα στη γη και τον αέρα, σε ένα κομμάτι ονειροπόλο, με λόγο συνειρμικό, ενώ ταυτόχρονα το πένθος την καλεί και οι απώλειές της την τραβούν προς τη γη. Η Αντιγόνη είναι ένα πλάσμα που σφύζει από ζωή, αλλά κυριεύεται από τον θάνατο».

Φεστιβάλ Αθηνών: «Αντιγόνη» του Ζακ Ανούιγ, σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου © Αθηνά Λιάσκου

Είναι από την αρχή συνειδητή η στάση της, κατά τη γνώμη σας;
Το έργο είναι γραμμένο και με μια ψυχολογική γραμμή, δε συνειδητοποιεί εξαρχής αυτό που συμβαίνει και το πού οδηγείται. Είναι μια βασιλοπούλα, έχει μάθει να μη χτυπά πόρτες, αλλά αυτές να ανοίγουν, ο Κρέων είναι θείος της, υπάρχει αυτή η διάσταση στους ρόλους. Δεν είμαι σίγουρη κατά πόσο συνειδητοποιεί εξαρχής πού θα την οδηγήσει αυτή η παραφορά και πόσο συνειδητή είναι η αντίστασή της. Σίγουρα είναι προς το τέλος, όταν λέει στο φύλακα «Εσύ είσαι το τελευταίο ανθρώπινο πρόσωπο απέναντί μου».

«Μια γυναίκα σύγχρονη συναντιέται με την Αντιγόνη στα θεμελιώδη ερωτήματα»

Αργούμε να αναγνωρίσουμε το φόβο, να τον υποψιαστούμε;
Αν δεν έχεις φοβηθεί δεν αναγνωρίζεις το φόβο, αν δεν έχεις ερωτευθεί δεν αναγνωρίζεις τον έρωτα. Για εμάς που ξέρουμε να μεταφράζουμε τα πράγματα και είμαστε έξυπνοι και διαβασμένοι και υποψιασμένοι, τα πράγματα είναι αλλιώς. Η Αντιγόνη του Ανούιγ δεν είναι υποψιασμένη και δεν έχει βεβαιότητες για τον θάνατό της, όπως δεν προικίστηκε από τον Ανούιγ να πει τη μεγάλη κουβέντα «γεννήθηκα για να αγαπώ». Μοιάζει σαν να πορεύεται ενστικτωδώς ή ασυνείδητα, μοιάζει να έχει μια ορφάνια, καθώς υπάρχει πλήρης απουσία θεού, τίποτα δε συμβαίνει «κάτω από το νόμο των θεών». Έτσι την νιώθω την Αντιγόνη. Και έτσι με συγκλονίζει η διαπίστωση ότι αυτός ο έρωτας δεν την κρατά στη ζωή.

Φεστιβάλ Αθηνών: «Αντιγόνη» του Ζακ Ανούιγ, σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου © Αθηνά Λιάσκου

Θα μου περιγράψετε την κοινωνία μέσα στην οποία υπάρχει η ηρωίδα;
Στη δική μας παράσταση υπάρχει μια γενικευμένη κατάσταση νοσηρότητας, τα στοιχεία του γήρατος είναι τονισμένα. Αντιστοιχούν σε μια κοινωνία που γερνάει και έχει σταματήσει να συνδιαλέγεται με το καινούργιο. Σε μια κοινωνία που έχει σταματήσει να έχει ερωτήματα, μια κοινωνία που ναυαγεί μέσα στη διαφθορά. Αυτά τα στοιχεία, βλέποντάς τα, νομίζεις ότι πρόκειται για μια δυστοπία. Και μετά γυρίζεις γύρω σου και ρίχνεις μια πιο προσεκτική ματιά.

Και τι βλέπετε;
Βλέπω μια γυναίκα που είναι ηθοποιός, μια γυναίκα που για να καθιερωθεί, να τη σεβαστούν στη δουλειά, πρέπει να γίνει 50 ετών, έναν σκηνοθέτη που για να καθιερωθεί πρέπει να είναι 65 ετών όταν όλες οι γωνίες του θα έχουν αμβλυνθεί. Αυτό είναι ψωμοτύρι εδώ στη γηραιά ήπειρο.

«Δουλεύουμε σαν σκλάβοι και δεν έχουμε το μίνιμουμ, δεν υπάρχουν δομές, κανείς δεν φρόντισε ποτέ τον ηθοποιό»

Όταν είσαι νέος, όσο καλός και να είσαι, δε σε θαυμάζουν. Έχουμε αναπτύξει αυτό που λέει ο Κρέων: «κάποιοι πρέπει να λένε «ναι», κάποιοι πρέπει να οδηγούν το καράβι». Την Αντιγόνη τη λένε τρελή. Όμως όταν αναμετριέμαι με το ρόλο σκέφτομαι ότι φτύνει το βόλεμα, το γήρας ως πνευματική έννοια και αυτό μοιάζει με ήλιο που λάμπει. Και μόνο για τη  φράση «Αυτό που μπορούμε πρέπει να το κάνουμε», είναι μεγάλο έργο.

Μια γυναίκα σύγχρονη πού συναντιέται με την Αντιγόνη;
Τα ερωτήματα αυτά του έργου είναι βαθιά υπαρξιακά, σύμφυτα με κάθε άνθρωπο που αναπνέει και είναι ζωντανός και σε διάλογο με τον κόσμο του και την ύπαρξή του. Εμένα με αγγίζει το έργο και ψυχολογικά, έχω μεγαλύτερα αδέρφια που λατρεύω, ζωντανεύει το μικρό κορίτσι, το πώς αισθάνομαι επίσης σαν γυναίκα ηθοποιός που λέει «με αγαπάς σαν γυναίκα»; Με αγαπάς με την προσωπικότητα που έχω, με τις οξείες γωνίες μου; Μια γυναίκα σύγχρονη συναντιέται με την Αντιγόνη στα θεμελιώδη ερωτήματα.

Φεστιβάλ Αθηνών: «Αντιγόνη» του Ζακ Ανούιγ, σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου © Αθηνά Λιάσκου

Τι σημαίνει κάνω επιλογές σήμερα;
Αν μιλάτε για τη δουλειά μου, για την τέχνη μου, τα πράγματα είναι δύσκολα. Αν μιλάμε για εμένα, εγώ στέκομαι με τον εαυτό μου, κάνω τις επιλογές μου και είμαι περήφανη. Όταν παλιά λέγαμε «κάνω επιλογές», εννοούσαμε ότι θα ζήσουμε με το βασικό μισθό. Τώρα το «κάνω επιλογές» σημαίνει ότι θα δουλεύω αμισθί ή σε κανένα μπαρ, αυτή είναι η διαφορά του τότε και του τώρα. Εμένα η επιλογή και η απόφασή μου, αυτό που λέω στον εαυτό μου είναι ένα: θα εργασθώ. Επειδή δεν μπορείς να μην εργάζεσαι, να μην ποθείς να εργάζεσαι σε αυτό που έχεις διαλέξει. Ακόμα και αν αναγκάζομαι, όπως οι περισσότεροι, να πάρω την πλήρη ευθύνη του έργου μου, αφού δεν υπάρχει κανένα σύστημα για να μας υποστηρίξει και γιατί ξέρουμε ότι αν περιμένουμε συστημικά να πάρουμε προτεραιότητα, δε φτάνει μια ζωή. Ξέρετε, κάποιοι μιλούν για επιλογές πολυτελώς. Ας έρθουν να δουν τα σπίτια και τα αυτοκίνητα των περισσότερων από εμάς και μετά ας μιλήσουν για επιλογές. Δουλεύουμε σαν σκλάβοι και δεν έχουμε το μίνιμουμ, δεν υπάρχουν δομές, κανείς δεν φρόντισε ποτέ τον ηθοποιό.

Φεστιβάλ Αθηνών: «Αντιγόνη» του Ζακ Ανούιγ, σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου © Αθηνά Λιάσκου

Ερμηνεύουν (με σειρά εμφάνισης):
Χορός: Φαίδων Καστρής
Αντιγόνη: Βασιλική Τρουφάκου
Τροφός: Αννέζα Παπαδοπούλου
Ισμήνη: Ιωάννα Μαυρέα
Αίμων: Γιώργος Φριντζήλας
Κρέων: Στέλιος Μάινας
Υπηρέτης Κρέοντα: Ερρίκος Μηλιάρης
Φρουρός: Νίκος Ντάλας
Β’ Φρουρός – Αγγελιαφόρος: Ερρίκος Λίτσης
Ευριδίκη: Μαίρη Λιαμή

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: © Κική Παπαδοπούλου

Info παράστασης: “Ελένη Ευθυμίου: Αντιγόνη” | Πέμπτη 21 & Παρασκευή 22 Ιουλίου, στις 21:00 | Είσοδος 5 – 20€ | Εθνικό Θέατρο – Θέατρο Rex – Σκηνή Μαρίκα Κοτοπούλη | Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2016