Λίγοι σκέφτονται σήμερα, πατώντας ένα κλικ για να μπουν σε ένα ηλεκτρονικό φαρμακείο και να αναζητήσουν τα προϊόντα που χρειάζονται, ότι η ιστορία του σύγχρονου φαρμακείου και των προϊόντων του ξεκινά πριν την επίσημη ιστορία του ανθρώπινου γένους.

Από την πρώτη στιγμή που ο άνθρωπος από ένστικτο άρχισε να παρατηρεί το πέταγμα των πουλιών, τη ροή των νερών και κατάλαβε ότι το δροσερό νερό για να το πιει πρέπει να είναι καθαρό, όπως και από την πρώτη στιγμή που έστυψε ένα φύλλο επάνω σε μια πληγή για να ανακουφιστεί, γεννήθηκε η πρώτη κατευναστική εφαρμογή της φαρμακολογίας, η οικιακή ίδρυση ενός φαρμακείου. Με τη στροφή στον 21ο αιώνα και την επιστήμη να έχει διανύσει σχεδόν διαπλανητικές διαδρομές αιώνων, στην ουσία επιστρέφουμε σε αυτή την πηγή, την πρώτη. Αν και οι μέθοδοι των σπηλαίων ήταν ακατέργαστες, πολλά από τα σύγχρονα φάρμακα πηγάζουν ακριβώς από αυτή την πρώτη γνώση.

Ένα φαρμακείο του μεσαίωνα. Σήμερα θα μπορούσε να θεωρηθεί δοκιμή κρασιού. Στα ράφια υπάρχουν τα υγρά σκευάσματα, τα σιρόπια, ενώ ο φαρμακοποιός κρατά τη ζυγαριά, σημαντικό όργανο της εργασίας του.

Ένα φαρμακείο του μεσαίωνα. Σήμερα θα μπορούσε να θεωρηθεί δοκιμή κρασιού. Στα ράφια υπάρχουν τα υγρά σκευάσματα, τα σιρόπια, ενώ ο φαρμακοποιός κρατά τη ζυγαριά, σημαντικό όργανο της εργασίας του.

Αν το φάρμακο θεωρείται είδος για να κατευνάσουμε τον πόνο, είδος θεραπείας, το σύγχρονο «φάρμακο» απέχει παρασάγγας, αφού συνδέεται με την πρόληψη και την προστασία, κάτι που οι πολιτισμοί θεωρούσαν ανέκαθεν ιερό. Στη Βαβυλωνία, συναντάμε το πρώτο γνωστό ιστορικό πρακτικής της τέχνης του φαρμακοποιού. Δυόμισι χιλιάδες χρόνια προ Χριστού, οι άνθρωποι επικαλούνται τους θεούς και ο φαρμακοποιός είναι πρόσωπο ιερό, ιερέας και γιατρός μαζί. Οι αρχαίες Βαβυλωνιακές μέθοδοι βρίσκουν ομόλογο στο σημερινό σύγχρονο: στη φαρμακευτική, ιατρική και πνευματική φροντίδα των ασθενών. Πιο ανατολικά, στην Κίνα, καταγράφονται την ίδια περίπου εποχή 365 φάρμακα, τα περισσότερα στηρίζονται στη διερεύνηση της αξίας των βοτάνων. Προέρχονται από φλοιούς και ρίζες , από τα χωράφια, τους βάλτους και τα δάση. Σήμερα στα φαρμακεία αναγνωρίζουμε τα ίδια υλικά, το ραβέντι, το τζίνσενγκ, το σαρβόνιο ή το φλοιό της κανέλας.

Η ιστορία της συλλογής πάνω από 1.000 ειδών βοτάνων και φυτών στην Κινεζική κουλτούρα αποδίδει περίπου 400 συνταγές φαρμάκων γνωστές μέχρι σήμερα.

Η ιστορία της συλλογής πάνω από 1.000 ειδών βοτάνων και φυτών στην Κινεζική κουλτούρα αποδίδει περίπου 400 συνταγές φαρμάκων γνωστές μέχρι σήμερα.

Η Κλεοπάτρα στην Αίγυπτο επιζεί και χάρη στο μύθο της ομορφιάς της όταν έπαιρνε το μπάνιο της σε γάλα. Η ομορφιά είναι ανώτερη λατρεία στην Αίγυπτο, συνάδει με την υγεία και τη σωματική φροντίδα, στα παλάτια εργάζονται ολόκληρες ομάδες ανθρώπων και βρίσκουν συνολικά 700 φάρμακα που φτάνουν μέχρι τις μέρες μας, το περίφημο φαρμακευτικό αρχείο “Papyrus Ebers” του 1500 π.Χ.

"Papyrus Ebers" από την Αίγυπτο με καταγεγραμένα 700 φάρμακα.

“Papyrus Ebers” από την Αίγυπτο με καταγεγραμένα 700 φάρμακα.

Πριν η επιστήμη της Χημείας φτάσει στα σημερινά ύψη, ο Θεόφραστος, ο πατέρας της Βοτανικής και ένας από τους μεγαλύτερους αρχαίους φιλοσόφους και επιστήμονες, παρατηρεί και γράφει για τις ιδιαιτερότητες των βοτάνων που είναι ασυνήθιστα ακριβείς, ακόμη και υπό το πρίσμα της σημερινής γνώσης. Στις ανασκαφές των αρχαιολόγων ακόμα και σήμερα ανακαλύπτονται παστίλιες, αποξηραμένα άνθη, ενδείξεις δηλητηρίων, ενώ ο Διοσκουρίδης είναι ο πρώτος που συνέβαλε στη μετάβασή μας στα φαρμακεία. Μιλώντας δε για καλλυντικά των οποίων η χρήση είναι καθαρά φαρμακευτική, προληπτική και προστατευτική, ο Γαληνός στη Ρώμη, ήταν ο δημιουργός της φόρμουλας για μια κρύα κρέμα, ουσιαστικά παρόμοια με αυτή που είναι γνωστή σήμερα ως Cold Cream.

Ο Θεόφραστος συνδυάζει την εμπειρική γνώση και τη φιλοσοφική σκέψη (όσον αφορά στη μεθοδολογία). Τις βασικές αρχές για τη μελέτη των φυτών τις παρέλαβε από τον Αριστοτέλη, αλλά ο ίδιος διατύπωσε τις βασικές έννοιες της βοτανικής και περιέγραψε με αρκετά λεπτομερή και συγκεκριμένο τρόπο τα μέρη των φυτών, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στα φύλλα και τις ρίζες.

Ο Θεόφραστος συνδυάζει την εμπειρική γνώση και τη φιλοσοφική σκέψη (όσον αφορά στη μεθοδολογία). Τις βασικές αρχές για τη μελέτη των φυτών τις παρέλαβε από τον Αριστοτέλη, αλλά ο ίδιος διατύπωσε τις βασικές έννοιες της βοτανικής και περιέγραψε με αρκετά λεπτομερή και συγκεκριμένο τρόπο τα μέρη των φυτών, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στα φύλλα και τις ρίζες.

Πριν τα προϊόντα περάσουν στην οθόνη του κομπιούτερ, τα μοναστήρια της Δύσης αποκτούν το δικό τους φαρμακείο, με μυστικές συνταγές ενώ οι Άραβες, τον 8ο αιώνα δημιουργούν τα πρώτα ιδιωτικά φαρμακεία. Κάνουν και κάτι άλλο. Διαχωρίζουν το επάγγελμα του φαρμακοποιού από αυτό του γιατρού. Από αυτούς ξεκινά και το νέο μοντέλο της Φαρμακευτικής, το οποίο στη δυτική Ευρώπη σύντομα αφομοιώνει ο πιο διάσημος της εποχής του, ο Πέρσης Avicenna, φαρμακοποιός, ποιητής, γιατρός, φιλόσοφος και διπλωμάτης, ένας πνευματικός γίγαντας του οποίου οι επιρροές και οι διδασκαλίες φτάνουν μέχρι τον 17ο αιώνα, όπου στη Δύση εμφανίζονται τα πρώτα δημόσια φαρμακεία και μερικές εξακολουθούν να ισχύουν ακόμα και σήμερα.

Ενώ στη Φλωρεντία και τη Βενετία κατασκευάζουν πομάδες αρώματα και κατευναστικά του πόνου, τα δηλητήρια της λογοτεχνίας και των ερωτικών παθών, οι Άγγλοι, παρά τις διαμαρτυρίες των μπακάλικων που κρατούσαν όλο το εμπόριο των μπαχαρικών και των «γιατρικών», ιδρύουν την πρώτη Οργάνωση φαρμακοποιών στον αγγλοσαξονικό κόσμο. Οι πρωτοπόροι φαρμακοποιοί εξακολουθούν να παρατηρούν τα φυτά σε κάθε κήπο σε όλο τον κόσμο, ενώ οι χώρες της Δύσης αναζητούν μέσα στα φαρμακεία την ποιότητα και τον πλούτο της ζωής τους,  καλλυντικά προϊόντα και βοηθήματα μέσα από την «τέχνη και το μυστήριο» του φαρμακοποιού.

The merchant of Venice. Με όνομα κατευθείαν από το έργο του Σαίξπηρ, ο "Έμπορος της Βενετίας" στην πλατεία Φενίτσε, ένα φαρμακείο από τον 17ο αιώνα, ατόφιο και ακμάζον μέχρι σήμερα.

The merchant of Venice. Με όνομα κατευθείαν από το έργο του Σαίξπηρ, ο “Έμπορος της Βενετίας” στην πλατεία Φενίτσε, ένα φαρμακείο από τον 17ο αιώνα, ατόφιο και ακμάζον μέχρι σήμερα.

Από τον 17ο αιώνα η φαρμακοβιομηχανία αρχίζει να κάνει δειλά τα βήματά της. Το μυστικό σκεύασμα του φαρμακοποιού, η ιδανική κρέμα ή το ιδανικό σιρόπι, γίνεται μαζική. Αλλά πολλές φορές και όχι. Ο άνθρωπος κάθε εποχής πριν καταφύγει στο γιατρό, καταφεύγει προληπτικά στον φαρμακοποιό του, φυσικό ή ηλεκτρονικό σήμερα. Ο ρόλος του φαρμακοποιού περισσότερο από οποιονδήποτε εξασφαλίζει την αποτελεσματικότητα, αλλά και την ποιότητα του χορηγούμενου προϊόντος, έχοντας ανανεώσει το ρόλο του σε ένα σύστημα γνώσης που αλλάζει διαρκώς, ενώ είναι η πηγή, ο πρώτος που εμπιστεύεται ένας πελάτης.

Ο Ναπολιτανικός κώδικας του Διοσκουρίδη είναι ένα χειρόγραφο του 500 με 700 μ.Χ. που περιλαμβάνει τα φαρμακευτικά φυτά, τις θεραπευτικές χρήσεις τους, τα χαρακτηριστικά της μορφής και το περιβάλλον στο οποίο συναντώνται. Έχει βασιστεί στην πραγματεία «Περί ύλης Ιατρικής» του Διοσκουρίδη, του Έλληνα ιατρού που γεννήθηκε στην Αναζαρβό της Κιλικίας και έζησε τον 1ο αιώνα μ.Χ, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Νέρωνα.

Ο Ναπολιτανικός κώδικας του Διοσκουρίδη είναι ένα χειρόγραφο του 500 με 700 μ.Χ. που περιλαμβάνει τα φαρμακευτικά φυτά, τις θεραπευτικές χρήσεις τους, τα χαρακτηριστικά της μορφής και το περιβάλλον στο οποίο συναντώνται. Έχει βασιστεί στην πραγματεία «Περί ύλης Ιατρικής» του Διοσκουρίδη, του Έλληνα ιατρού που γεννήθηκε στην Αναζαρβό της Κιλικίας και έζησε τον 1ο αιώνα μ.Χ, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Νέρωνα.

Ενώ γράφω όλα αυτά, έχω μπροστά μου ανοιγμένες όλες τις καρτέλες του ηλεκτρονικού φαρμακείου Pharmacy295 και ψάχνω να βρω μια συγκεκριμένη κρέμα, συγκρίνοντας επτά προϊόντα. Σκέφτομαι ότι μου λείπει λίγο η μυρωδιά, αλλά δε θα μπορούσα ποτέ να βρω το χρόνο να το κάνω live, να ανοίξω επτά κουτιά και να διαβάσω, καταλαβαίνω συγχρόνως και κάτι άλλο. Ότι στα χέρια μου έχω τη σύγκληση της θεωρίας και της φιλοσοφίας με την πρακτική. Αυτό δηλαδή που έγινε κίνημα εδώ και τρεις δεκαετίες και λέγεται φαρμακευτική φροντίδα, εν ολίγοις την ενιαία έκφραση της φαρμακευτικής που σε όλους τους αιώνες δε σταματά να εστιάζει στην ασφάλεια των προϊόντων που διακινεί.

Ο πλήρης κύκλος της φαρμακευτικής ολοκληρώνεται με την υπεράσπιση του πελάτη. Με την ασφάλεια που αισθάνεται όταν ξέρει ότι ο πιο αγαπητός από το χώρο των ιατρικών επαγγελμάτων, ο πιο οικείος, ο φαρμακοποιός, είναι δίπλα του για να του προτείνει το καλύτερο, εδραιώνοντας μια αλυσίδα εμπιστοσύνης που κρατά αιώνες και αλλάζει διαρκώς τρόπους.

Powered by:

Kεντρική φωτογραφία άρθρου: “The Era of Antibiotics” by Robert A. Thom, 1950s, ©National Museum of American History