Κυκλοφόρησαν πριν από λίγες ημέρες τα τρία μυθιστορήματα του Νίκου Θέμελη: Η αναζήτηση/Η ανατροπή/Η αναλαμπή, τα οποία αποτελούν τριλογία και περιλαμβάνονται για πρώτη φορά σε έναν τόμο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Τα βιβλία έχουν ξεπεράσει σε πωλήσεις τα 700.000 αντίτυπα, ενώ το δεύτερο μέρος της τριλογίας, Η ανατροπή, έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος, καθώς και με το αντίστοιχο του περιοδικού Διαβάζω. Η έκδοση συμπληρώνεται από το σημείωμα του συγγραφέα και κριτικά κείμενα για το έργο του.

«Γράφω γιατί αισθάνομαι την ανάγκη να αναστοχαστούμε για ένα παρελθόν ολοκληρωμένο, όμως όχι και πεπερασμένο. Γιατί ήταν χωλή η παιδεία που μας προσέφεραν για να πορευτούμε και ανέκαθεν με ενοχλούσαν, στην πραγματικότητα που ζούσα, ιδέες και αντιλήψεις που τις θεωρούσα υπεύθυνες για τις κάθε λογής υστερήσεις και μας εμπόδιζαν “να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα”. Γράφω γιατί δεν μπορώ να αρκεστώ στα όσα άλλα έχω κατακτήσει ή ακόμα επειδή ίσως νιώθω κάποιο έλλειμμα απ’ όσα επιδίωξα και δεν κατάφερα να επιτύχω, π.χ. να γίνω αρχιτέκτονας, να κάνω θέατρο, να μάθω πιάνο, να ανοίξω περισσότερο τις γνώσεις μου και τα μυαλά μου. Γράφω γιατί δεν έχω χρόνο, γιατί με κυνηγά ο χρόνος και γράφοντας έχω την αίσθηση ότι προλαβαίνω να χωρέσω αυτά που αλλιώς δεν θα μπορούσα να βιώσω. Δεν γράφω για να αρέσω. Μου αρκεί ότι μπορώ κάποια πράγματα να τα επικοινωνήσω, επειδή κάποιους μπορεί να ενδιαφέρουν και άλλους ίσως να ψυχαγωγούνε. Γι’ αυτό άλλωστε πάντα αμφίθυμα εκτίθεμαι και τα δημοσιεύω» σημείωνε ο Νίκος Θέμελης.

Ελένη Μπούρα

Ελένη Μπούρα

Το ελculture συνάντησε την Ελένη Μπούρα, υπεύθυνη ελληνικής πεζογραφίας στις εκδόσεις Μεταίχμιο και επιμελήτρια του έργου του. «Όλα τα περιστατικά που θυμάμαι συμπυκνώνονται σε μία εικόνα: Καθόμαστε στο σαλόνι του σπιτιού του, με τους υπολογιστές μας ανοιχτούς στο βιβλίο που δουλεύαμε, και η κουβέντα ξεκινάει από ένα σχόλιο πάνω στον ήρωα ή στην ανατροπή της πλοκής και αυτομάτως στρέφεται στην εποχή μας. Σερνόταν το νήμα από κει ως εδώ… όπως θα ‘λεγε κι εκείνος» λέει η κ. Μπούρα.

Πότε αρχίσατε να συνεργάζεστε με τον Νίκο Θέμελη;
Το 1998, όταν έφερε τότε στον Κέδρο το πρώτο του χειρόγραφο που ήταν Η αναζήτηση. Έκτοτε επιμελήθηκα όλα του τα βιβλία, μέχρι και τη μεταθανάτια έκδοση της Αναχώρησης. Το βιβλίο που βρέθηκε στον υπολογιστή του μετά τον θάνατό του.

Πώς έγραφε ο Θέμελης, εν μέσω των υποχρεώσεων που είχε στο γραφείο του τότε πρωθυπουργού;
Τα δύο πρώτα του βιβλία, την Αναζήτηση (1998) και την Ανατροπή (2000), τα είχε αφηγηθεί στο μαγνητόφωνο. Τα «έλεγε» στο μαγνητόφωνο, προφανώς στο περιθώριο των σημαντικών του υποχρεώσεων στο πλευρό του πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη τα χρόνια 1996-2004. Στη συνέχεια, τα υπόλοιπα βιβλία του Η αναλαμπή (2002), Για μια συντροφιά ανάμεσά μας (2004), Μια ζωή δυο ζωές (2006), Οι αλήθειες των άλλων (2008), Η συμφωνία των ονείρων (2010) γράφτηκαν τα περισσότερα από τις 5 το πρωί μέχρι να πάει στο γραφείο στις 9. Γιατί και στη συνέχεια, μετά την πρωθυπουργική θητεία του κυρίου Σημίτη, παρέμεινε σύμβουλός του.

Τι ήταν αυτό που σας έκανε εντύπωση στα γραπτά του;
Πρώτα πρώτα δεν είχα ξαναδιαβάσει ιστορικό μυθιστόρημα ιδεών και συγχρόνως ένα τόσο υπέροχο παραμύθι. Θυμάμαι όταν το 1998 έπιασα να διαβάζω την Αναζήτηση, διάβασα μονορούφι την πρώτη αφήγηση του Νικόλα και όταν την τέλειωσα προσπαθούσα να καταλάβω πώς προέκυψε σ’ αυτόν τον σύμβουλο του πρωθυπουργού αυτός ο ποταμός αφήγησης και συγχρόνως όλη αυτή η Ιστορία. Δεν τον είχα γνωρίσει ακόμα τότε. Τώρα που ξαναδιάβασα την Αναζήτηση θαύμασα τη μαστοριά του Θέμελη στις πολλές και διαφορετικές αφηγήσεις για τον ήρωά του Νικολή-εφέντη, στην πρώτη του τότε απόπειρα να γράψει μυθιστόρημα, και τη «μοντέρνα» γραφή του στην αφήγηση του ιστορικού μυθιστορήματος.

Τι ήταν αυτό που τον απασχολούσε κυρίως στις ιστορίες του;
Με τα δικά του λόγια από ένα κείμενό του που έχει μπει στην Τριλογία  ως προλογικό σημείωμα: «Γράφω γιατί αισθάνομαι την ανάγκη να αναστοχαστούμε για ένα παρελθόν ολοκληρωμένο, όμως όχι και πεπερασμένο. Γιατί ήταν χωλή η παιδεία που μας προσέφεραν για να πορευτούμε, και ανέκαθεν με ενοχλούσαν στην πραγματικότητα που ζούσα ιδέες και αντιλήψεις που τις θεωρούσα υπεύθυνες για τις κάθε λογής υστερήσεις και μας εμπόδιζαν “να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα”».

Πώς ήταν σαν συνεργάτης;
Ο Θέμελης ήταν σπάνιος άνθρωπος – «φωτισμένος», ενδιαφέρων συζητητής, ανοιχτόκαρδος, αγαπητός φίλος… μπορώ να αραδιάσω πολλά επίθετα στη σειρά γι’ αυτόν. Αλλά με ρωτήσατε πώς ήταν ως συνεργάτης, ήταν όλα τα παραπάνω και συγχρόνως ανοιχτός σε κάθε συζήτηση ή σχόλιο που προέκυπτε κατά τη διόρθωση του χειρογράφου του μέχρι να γίνει βιβλίο. Έμαθα πολλά από εκείνον, κι εκείνος μου εμπιστευόταν πάντα τα χειρόγραφά του.

Γιατί κρίνατε σκόπιμο να εκδοθεί το έργο σε ενιαίο τόμο;
Ήταν ιδέα του εκδότη Νώντα Παπαγεωργίου και συμφώνησα αμέσως μαζί του γιατί και τα τρία βιβλία μαζί Η αναζήτηση, Η ανατροπή και Η αναλαμπή αποτελούν μια τριλογία που ξεκινάει από την Ήπειρο για να φτάσει στη Μυτιλήνη και τη Σμύρνη κι από κει στη Θεσσαλονίκη και την Οδησσό για να καταλήξει στην Αθήνα. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν διαβάζεται και το καθένα μόνο του ξεχωριστά.

Γιατί θα προτείνατε αυτό το βιβλίο;
Γιατί τώρα που το ξαναδιάβασα είχα την εντύπωση ότι είναι πολύ επίκαιρα και τα τρία βιβλία. Από τη μια είναι γοητευτικά παραμύθια με την Ιστορία να μπλέκεται μέσα τους αριστουργηματικά, και από την άλλη σε κάνουν να σκέφτεσαι «την ιστορικότητα στο παρόν». Είναι λόγια δικά του, έλεγε: «συνάγοντας συμπεράσματα από το παρελθόν, όπως αυτό παρουσιάζεται από την Ιστορία ή τη μυθιστορία, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε το παρόν ή να σχεδιάσουμε το μέλλον… προσδίδω επικαιρότητα στο παρελθόν και ιστορικότητα στο παρόν μας». Ο χρόνος που εκτυλίσσονται είναι τα τέλη του 19ου αιώνα και οι αρχές του 20ού κι είναι ένας κόσμος ολοζώντανων ηρώων μπροστά σε διλήμματα ιδεών και αξιών – είναι η πολυκύμαντη ιστορία του Ελληνισμού. Και τέλος, γιατί τα θεωρώ κλασικά βιβλία της νεοελληνικής μας πεζογραφίας που δεν πρέπει να λείπουν από καμία βιβλιοθήκη.

Info:

Για πρώτη φορά σε έναν τόμο τα τρία μυθιστορήματα του Νίκου Θέμελη: Η αναζήτηση, Η ανατροπή και Η αναλαμπή, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Αφιέρωμα στον Νίκο Θέμελη

Τρίτη 06/03 | 20:30 | βιβλιοπωλείο IANOS (Σταδίου 24)
Αποσπάσματα από τα βιβλία του διαβάζουν οι ηθοποιοί Στέλιος Μάινας, Γιώτα Φέστα, Αργύρης Ξάφης
Την εκδήλωση συντονίζει η επιμελήτρια των βιβλίων του Ελένη Μπούρα.