Δείτε πού παίζεται η ταινία

Πριν από δυο βδομάδες ο ογδόντα ενός ετών Γούντι Άλεν με το «Cafe Society», τώρα ο ογδόντα έξι ετών Κλιντ Ίστγουντ με το «Sully». Προφανέστατα υπάρχει ένα ολόκληρο σύστημα από πίσω τους, που αν δεν τους ωθεί, πάντως σίγουρα τους επιτρέπει να φτιάχνουν ταινίες, αλλά ακόμη κι έτσι το παράδειγμά τους σχετικοποιεί πολύ την έννοια γηρατειά και βάζει με κάθε νέο τους έργο σε νέα βάση συζήτησης το θέμα «δημιουργικότητα σε μεγάλη ηλικία».

Σε αντίθεση όμως με το one man show του Άλεν, ο Ίστγουντ για να μας δώσει δυνατές ταινίες χρειάζεται δυνατά σενάρια. Και συνήθως τα έχει. Και ένα τμήμα του ταλέντου του ήταν και ο εντοπισμός τους, ο εντοπισμός ιστοριών (πολλές φορές από βιβλία) τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε δυνατά σενάρια.

Το «Sully» είναι μια ταινία που αποδεικνύεται «λίγη»

Βλέποντας λοιπόν πριν πας στο σινεμά τη διάρκεια του φιλμ να αποτελείται από διψήφιο αριθμό λεπτών, ήδη υποψιάζεσαι ότι για να είναι μικρό σε σχέση με το είδος του (βασισμένο σε αληθινό περιστατικό που συντάραξε τη χώρα), κάτι περίεργο συμβαίνει, υποψιάζεσαι ότι αυτή η ταινία δεν θα σου δώσει ό,τι ακριβώς περιμένεις να δεις. Περίεργο όμως, προς το καλό ή προς το κακό; Καλό ως προς το ότι δεν πρόσθεσε κάποιο ανούσιο έξτρα εικοσάλεπτο απλώς για να υπάρχει. Αλλά κακό ως προς το ότι το «Sully» είναι μια ταινία που αποδεικνύεται «λίγη», από όποια πλευρά κι αν την εξετάσεις, πολύ λίγη, απογοητευτικά λίγη. Αυτή τη φορά ο Ίστγουντ δούλεψε με σενάριο φτωχό. Ο συνειρμός έρχεται στο μυαλό από λογοπαίγνιο, αλλά νομίζω ότι έχει μια βάση: αυτή η ταινία για έναν πιλότο ίσως θα έστεκε περισσότερο ως «πιλότος» μιας σειράς, παρά ως αυτοτελές έργο.

«Sully» του Κλιντ Ίστγουντ

Αλλά ας πούμε δυο λόγια για την υπόθεση του έργου. 15 Iανουαρίου του 2009. Μια εσωτερική πτήση από Νέα Υόρκη προς Σάρλοτ παθαίνει κάτι πρωτοφανές. Ελάχιστα μετά την απογείωση, σμήνος πουλιών χτυπάει και αχρηστεύει και τους δύο κινητήρες. Ο πολύπειρος κυβερνήτης «Σάλι» Σαλενμπέργκερ ακούει τις οδηγίες από τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας να πάει προς τα πλησιέστερα αεροδρόμια, αλλά συνυπολογίζοντας άμεσα όλα τα δεδομένα, αποφασίζει ότι δεν επαρκεί ο χρόνος. Κι έτσι αποφασίζει το αδιανόητο. Να προσυδατωθεί στον ποταμό Χάντσον. Και πετυχαίνει το ακόμη πιο αδιανόητο. Να το κάνει απολύτως επιτυχημένα, χωρίς να σκοτωθεί, χωρίς καν να χτυπήσει σοβαρά ούτε ένας από τους 155 συνολικά ανθρώπους, επιβάτες και πλήρωμα που επέβαιναν στο αεροπλάνο. Και φυσικά γίνεται αυτόματα ήρωας. Τα ΜΜΕ πέφτουν πάνω του, απλοί άνθρωποι στο δρόμο τον αγκαλιάζουν. Τις πρώτες βδομάδες του 2009 είχαμε άσχημα νέα από δυο πολέμους και τo χρηματιστικό σκανδάλο του Μπέρνι Μάντοφ, θα του πει ένας ταξιτζής, προσθέτοντας ότι ο κόσμος είχε ανάγκη από νέα που θα του δώσουν ανάταση κι ελπίδα. Ανάταση κι ελπίδα θα μπορούσε να έδινε στον ταξιτζή ενδεχομένως και η επικείμενη ορκωμοσία του Ομπάμα λίγες μέρες μετά βέβαια, αλλά όλοι ξέρουμε ότι ο Κλιντ δεν είναι ο καλύτερος φίλος των Δημοκρατικών και του Ομπάμα.

Την ίδια ώρα όμως που ένα έθνος τον αποθεώνει και εμπνέεται από αυτόν, ο Σάλι λέει ότι δεν είναι ήρωας, ότι απλά έκανε τη δουλειά του. Την έκανε όμως; Την έκανε όντως καλά; Ήρωας στα μάτια των πολλών, αλλά ταυτόχρονα και ύποπτος στα μάτια των ειδικών. Γιατί, ναι, έσωσε και τους υπόλοιπους 154 και τον εαυτό του. Μήπως όμως τους έσωσε από έναν υπερβολικό κίνδυνο στον οποίο κακώς τους εξέθεσε; Πρώτον, όντως καταστράφηκαν ολοσχερώς και οι δύο κινητήρες από τα πουλιά; Δεν έχει ξαναγίνει ποτέ και πουθενά. Και δεύτερον, όντως δεν προλάβαινε να επιστρέψει σε αεροδρόμιο; Είναι και ότι κατέστρεψε ένα αεροπλάνο, που δεν θα είχε καταστραφεί αν το προσγείωνε σε αεροδρόμιο. Και καλές οι ζωές των ανθρώπων, αλλά τα λεφτά είναι πάρα πολλά εδώ για να μην λάβουμε υπόψη και τη ζημιά που συνέβη. Και καλό το να σώζεις τις ζωές των ανθρώπων, αλλά δεν είναι ακόμη καλύτερο να μην τις θέτεις σε κίνδυνο;

«Sully» του Κλιντ Ίστγουντ

Γιατί, να το πούμε κι αυτό, ήταν Γενάρης, ήταν στη Νέα Υόρκη, ήταν στα νερά του ποταμού, είχε ψοφόκρυο, ακόμη και η επιτυχής προσθαλάσσωση δεν αρκούσε για να μην πεθάνει κανείς. Θα μπορούσε να είχε πεθάνει από το κρύο και τα παγωμένα νερά, αν δεν είχαν σπεύσει άμεσα και συντονισμένα τα παραπλέοντα πλοία και το λιμενικό.  Η Νέα Υόρκη είχε καιρό να ακούσει καλές ειδήσεις και ακόμα περισσότερο καιρό να ακούσει καλές ειδήσεις που έχουν να κάνουν με αεροπλάνα. Γιατί από τους εφιάλτες του Σάλι ως τη σκηνή που άνθρωποι πετάγονται στα παράθυρά των ουρανοξυστών τους βλέποντας ένα αεροπλάνο να πετά μέσα στην πόλη, όλη η ιστορία προβάλλεται σαν το αντίθετο του χτυπήματος στους Δίδυμους Πύργους. Στη μέρα εκείνη της μεγάλης καταστροφής ο Ίστγουντ αντιπαραβάλλει τη μέρα ενός μεγάλου κατορθώματος, του «Θαύματος στον Χάντσον», όπως κυριάρχησε να λέγεται, ενός κατορθώματος στο οποίο δεσπόζει μεν ο πιλότος, αλλά ταυτόχρονα είναι και όλη η κοινότητα που σπεύδει να περιθάλψει και να φροντίσει άμεσα τους δικούς της, είναι ακόμη και τα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος που αντιδρούν όπως πρέπει, είναι ακόμη και οι επιβάτες που δεν πανικοβάλλονται.

Όλη η ιστορία προβάλλεται σαν το αντίθετο του χτυπήματος στους Δίδυμους Πύργους

Πέραν του λιπόσαρκου σεναρίου και σκηνοθετικά, οι σκηνές της πτήσης, του ατυχήματος και της προσθαλάσσωσης, αυτά τα 208 δευτερόλεπτα για τα οποία ο πρωταγωνιστής λέει ότι είναι εκείνα για τα οποία θα κριθεί, αντί για τα σχεδόν 40 χρόνια που πετούσε, δεν έχουν κινηματογραφικά κάτι το ιδιαίτερα αξιομνημόνευτο, αφού είναι μάλλον σαφές ότι τον Ίστγουντ δεν τον κίνησε να κάνει την ταινία η επιθυμία μιας κινηματογραφικά εντυπωσιακής αναπαράστασης ή το σασπένς και η δραματικότητα στον αέρα, παρά η επικέντρωση στο υπόδειγμα του ήρωά της.

Στην προηγούμενη ταινία του, το «Αmerican Sniper», o Ίστγουντ εισήγαγε έναν ακόμη Αμερικάνο ήρωα, έναν ακόμη άνθρωπο που απλά έκανε τη δουλειά του και το καθήκον του, τον Κρις Κάιλ. Αν εκεί μπορούσε να υπάρξει πεδίο αντιπαράθεσης για το τι είδους ήρωας ήταν ένας ελεύθερος σκοπευτής που φέρεται να σκότωσε στους αμερικάνικους πολέμους περισσότερους από τους 155 ανθρώπους που έσωσε ο Σάλι, εδώ προφανώς και δεν υπάρχει. Και προφανώς αντίστοιχα δεν μπορούν να υπάρξουν και οι έντονες αντιρρήσεις που διατύπωσα για το ιδεολογικό σκέλος του «American Sniper». Aν το να είναι κάποιος πιλότος δημιουργεί ούτως ή άλλως έναν καταρχάς σεβασμό, ανεξάρτητα από ιδεολογίες, το να είναι κάποιος πιλότος που σώζει επιβάτες θα έχαιρε σεβασμού από την άκρα αριστερά ως το νεοναζισμό κι από τον ΙSIS ως το Βατικανό. Αντίστοιχα και η άμεση κινητοποίηση προς σωτηρία των επιβαινόντων κινείται σε ένα επίπεδο όσο πιο αποϊδεολογικοποιημένο και όσο πιο οικουμενικά αποδεκτό γίνεται.

Θα αναφερθώ σε ένα θέμα που επανέρχομαι συχνά. Μολονότι η ταινία φροντίζει να μην είναι ανδροκρατούμενη, όχι μόνο με την έμφαση στο ρόλο των δυο αεροσυνοδών, αλλά και με την Άννα Γκαν (που φορά το καινούριο της πρόσωπο μετά την πλαστική, το οποίο φέρνει ελαφρώς σε αυτό με το οποίο την μάθαμε στο «Βreaking Bad») σε ρόλο μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας Μεταφορών, ή με μια γυναίκα πιλότο που παίρνει μέρος στην προσομοίωση της πτήσης, μολονότι ο ρόλος της Λόρα Λίνεϊ στη θέση της συζύγου δεν είναι ο πιο μικρός από τους εκατοντάδες άλλους παρόμοιους (πέρσι όπως είχαμε σημειώσει στη «Γέφυρα των Κατασκόπων» η τότε σύζυγος του Χανκς, Εϊμι Ράιαν, είχε σπάσει το ρεκόρ διακοσμητικότητας), είναι εντελώς πάντως δυσάρεστα αναχρονιστική η αναπαραγωγή αυτού του στερεοτύπου της «Πρώτης Κυρίας του Πρωταγωνιστή».

«Sully» του Κλιντ Ίστγουντ

Αν όμως στην προηγούμενη ταινία του Χανκς την παράσταση του είχε κλέψει ο συμπρωταγωνιστής του, Μαρκ Ράιλανς, εδώ όχι μόνο κανείς δεν μπορεί να του κλέψει την παράσταση, αλλά αποτελεί, με την ένταση που εκπέμπει, ένα βασικό δικαιολογητικό λόγο για την ταινία. Όσο λίγη κι αν είναι ως ταινία, ο Τομ Χανκς εικονοποιεί ιδανικά τον λεβέντη, ντόμπρο, στιβαρό, λιγομίλητο, αποφασιστικό κι αποτελεσματικό ανθρωπότυπο ήρωα που θέλει να μας περάσει ο Ίστγουντ. Κι ακόμη κι αν η αμερικάνικη σημαία θα φανεί και πάλι στο φόντο στο τέλος, είναι προφανώς μια σημαία που δεν προξενεί όλα τα αμφιλεγόμενα συναισθήματα που προκαλούν οι σημαίες στο τέλος του «American Sniper». Ας κουνήσουμε όλες τις σημαίες της γης για όσους σώζουν ανθρώπους, ας τις θάψουμε βαθιά στη γη για όσους εκτελούν ανθρώπους.