Στη φωτογραφία της έκθεσης που ξεκινάει στις 9 Μαρτίου στη National Portrait Gallery, η γεννημένη το 1963 και βραβευμένη το 1997 με το Turner Prize εικαστικός Τζίλιαν Γουάρινγκ ποζάρει κρατώντας στο χέρι της μια μάσκα ως Κλοντ Καχούν. Έχει τα μαλλιά της μπούκλες και τα χείλη της είναι βαμμένα σε σχήμα καρδιάς σαν της Κλάρα Μπόου και των ηρωίδων του βωβού κινηματογράφου. Οι θηλές της είναι δυο μαύροι κύκλοι από κομμάτια υφάσματος ραμμένα επάνω στην μπλούζα της. Στο χέρι της κρατά μια μάσκα. «Ι am in training don’t kiss me» γράφει η λευκή μπλούζα της. Η Γουάρινγκ ανασυστήνει καλλιτεχνικά τη φωτογραφία της Καχούν που τραβήχτηκε πριν από 70 χρόνια, το 1927, στην οποία η Γαλλίδα καλλιτέχνις κοιτάζει επίμονα με ένα σταθερό, αυθάδες βλέμμα. Αν αυτό το βλέμμα ζητά κάτι, είναι η συνενοχή μας.

Claude Cahun, 1927. Courtesy of Jersey Heritage Collections

Claude Cahun, 1927. Courtesy of Jersey Heritage Collections

Η έκθεση, η οποία συγκεντρώνει για πρώτη φορά τα έργα της Καχούν σε συνομιλία με τα έργα της Γουάρινγκ, παρουσιάζει δυο καλλιτέχνες που έχουν σημαντικές ομοιότητες. Η εικόνα του εαυτού τους μέσω της αυτοπροσωπογραφίας διερευνά τα θέματα της ταυτότητας και του φύλου, που αποδίδονται μέσα από τις μεταμφιέσεις τους. Ο υπότιτλος της έκθεσης «behind the mask, another mask» («πίσω από τη μάσκα, μια άλλη μάσκα»), έρχεται να συμπληρώσει αυτό που έλεγε η Καχούν, το 1930, για τη μάσκα ως καλλιτεχνικό μέσο. «Κάτω από μια μάσκα υπάρχει μια άλλη. Δε θα σταματήσω ποτέ να αποκαλύπτω όλα αυτά τα πρόσωπα». Αλήθεια πώς φαίνεται σήμερα η απόφαση της Καχούν να κάνει τη δική της διατύπωση στα θέματα του φύλου; Η ιστορία της μοιάζει ακόμα και σήμερα αινιγματική και περίεργη, παράξενη σαν το ακατανόητο για την εποχή της πνεύμα. Η τέχνη της παραμένει μυστήριο, η ζωή της γεμάτη αναπάντητα ερωτήματα, όπως κάθε ζωή. Και λίγο περισσότερο.

Gillian Wearing as Cahun holding a mask 2012. Photograph: Gillian Wearing/Tanya Bonakdar Gallery/Maureen Paley

Gillian Wearing as Cahun holding a mask 2012. Photograph: Gillian Wearing/Tanya Bonakdar Gallery/Maureen Paley

Η Claude Cahun γεννήθηκε στη Νάντη το 1894 ως Lucy Renee Mathilde Schwob. Ήταν ανιψιά του avant-garde συμβολιστή Γαλλοεβραίου συγγραφέα Marcel Schwob και ανιψιά του οριενταλιστή συγγραφέα David Léon Cahun. Όταν ήταν μόλις τεσσάρων ετών, η μητέρα της άρχισε να φανερώνει σημάδια ψυχικής ασθένειας και ο μόνιμος εγκλεισμός της σε ψυχιατρική μονάδα κλόνισε τη ζωή της οικογένειας. Η Κλοντ ανατράφηκε από τη γιαγιά της Ματίλντ Καχούν. Το 1918 αλλάζει το όνομά της σε Κλοντ Καχούν, αφού έχει πρώτα χρησιμοποιήσει τα ονόματα Claude Courlis και Daniel Douglas. Όταν οι γονείς της Καχούν χώρισαν, ο πατέρας της ξαναπαντρεύτηκε την Madame Malherbe. Η κόρη της Μαλέρμπ, Σουζάν, θα γινόταν η σύντροφος της Κλοντ για τα επόμενα σαράντα χρόνια. Θα άλλαζε και εκείνη όνομα και θα υιοθετούσε το Marcel Moore. Από μόνο του το γεγονός ότι δυο θετές αδερφές ήταν ζευγάρι αποτελεί σκάνδαλο.

Κλοντ Καχούν και Μαρσέλ Μουρ, 1921

Κλοντ Καχούν και Μαρσέλ Μουρ, 1921

Μέχρι το 1916 η δουλειά της Κλοντ είχε καθιερωθεί και αντανακλούσε τη δυναμική της fine art σκηνής σε συνδυασμό με το ενδιαφέρον που υπήρχε εκείνη την εποχή για τους μη δυτικούς πολιτισμούς. Έκανε εικονογραφήσεις για βιβλία και περιοδικά και η δουλειά της είχε παρουσιαστεί σε σημαντικούς χώρους όπως το Φθινοπωρινό σαλόνι. Κλοντ και Μαρσέλ μετακομίζουν στο Παρίσι και στις αρχές της δεκαετίας του 1920 συνδέθηκαν στενά με τους δημοσιογραφικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής.

Η Κλοντ δημιουργεί μια περσόνα, μέσω της οποίας διατυπώνει τις παραλλαγές πάνω στο φύλο: θηλυκό, αρσενικό, ανδρόγυνο. Η προσωπική σεξουαλική της αμφισημία καλλιεργείται συνειδητά και θέτει υπό αμφισβήτηση καθιερωμένες νόρμες και συμβάσεις. Το πορτρέτο της με την Suzanne Malherbe (Μαρσέλ Μουρ), το 1921 θα μπορούσε να διαβαστεί ως μια αλληγορία της σχέσης τους, μια σχέση με βαθιά εγγύτητα και κατανόηση μεταξύ δύο ισχυρών προσωπικοτήτων. Το 1928, αναπαράστησε τον εαυτό της με το κεφάλι της ξυρισμένο, φορώντας χαλαρά ένα αντρικό σακάκι. Το 1929 η Κλοντ δημοσιεύει άρθρα για την αμφιλεγόμενη θεωρία του Havelock Ellis, η οποία προέβλεπε τη δυνατότητα ύπαρξης ενός τρίτου φύλου, ενώνοντας αρσενικά και γυναικεία χαρακτηριστικά.

Claude Cahun, Que me veux tu?

Claude Cahun, Que me veux tu?

Συνδέεται με το Théâtre Esoterique με επικεφαλής τον Pierre-Albert Birot και είναι εμφανής η επιρροή της υποκριτικής τέχνης στο έργο της. Αν και η ίδια περιγράφεται ως μέλος των σουρεαλιστών, διαχωρίζεται γρήγορα από την ανδροκρατούμενη ομάδα τους. Άλλωστε στο κίνημα όχι μόνο συμμετείχαν ελάχιστες γυναίκες, αλλά είχαν και συγκεκριμένους ρόλους, αυτούς της  μούσας ή της femme fatale. Λέγεται ότι ο Μπρετόν απέφευγε την Κλοντ και αντιπαθούσε την αντισυμβατική συμπεριφορά της, πράγμα φυσικό, αφού το γυναικείο σώμα χρησίμευε κυρίως ως αισθητικό αντικείμενο. Παρά την αντιπάθεια, ο Μπρετόν αναγνωρίζει το ταλέντο και την ατομικότητά της, αποκαλώντας την ως ένα από τα πιο περίεργα πνεύματα του καιρού του.

Από το αρχείο της Κλοντ Καχούν, πιστοποιητικό ταυτότητας

Από το αρχείο της Κλοντ Καχούν, πιστοποιητικό ταυτότητας

Το 1930, η Κλοντ δημοσιεύει το αυτοβιογραφικό έργο “Aveux non Avenus” (“Disavowed Confessions”) ένα βιβλίο ποιημάτων, φιλοσοφικών και πνευματικών διαλόγων και συλλογισμών. Το βιβλίο περιείχε και μια σειρά φωτομοντάζ που έγιναν σε συνεργασία με την Suzanne ως Marcel Moore. Το 1932 οι θετές αδελφές και σύντροφοι προσχώρησαν στην Ένωση des Artistes et Ecrivains Revolutionnaires (επαναστατών καλλιτεχνών και συγγραφέων), η οποία ήταν υπό την αιγίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος, αλλά το Μάιο του 1934 η Κλοντ δημοσίευσε ένα σύντομο δοκίμιο με τίτλο “Les Paris sont Ouverts”. Ήταν μια επίθεση κατά της προπαγάνδας της πολιτιστικής πολιτικής του Κομμουνιστικού Κόμματος. Το 1935 ίδρυσαν την Contre Attaque, μια ομάδα των σουρεαλιστών και φίλων διαμαρτυρόμενων για την άνοδο του Χίτλερ και την εξάπλωση του φασισμού στη Γαλλία. Δούλεψαν για την αντιναζιστική προπαγάνδα, συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν. Η ευαίσθητη υγεία της Κλοντ επιβαρύνθηκε στη διάρκεια του πολέμου, έτσι αργότερα, σε πολλές δουλειές της βλέπουμε ξεκάθαρα το θέμα του θανάτου.

Κλοντ Καχούν και Μαρσέλ Μουρ

Κλοντ Καχούν και Μαρσέλ Μουρ

Η Claude Cahun πέθανε το 1954. Το πιστοποιητικό θανάτου έγραφε «στεφανιαία και πνευμονική εμβολή». Η σύντροφός της Marcel Moore, με την οποία είχαν ζήσει μαζί 40 χρόνια, αυτοκτόνησε το 1972. Το έργο της Κλοντ Καχούν έμεινε σχεδόν άγνωστο μέχρι τη δεκαετία του ’80. Στη διάρκεια των επόμενων χρόνων και μέχρι σήμερα, συγγραφείς, καλλιτέχνες και ερευνητές ασχολήθηκαν με το χαρακτήρα αυτών των δύο γυναικών, που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τις τολμηρές ιδέες και τις απόψεις τους. Κυρίως για την απέχθειά τους στις λογικές απαντήσεις και την αγάπη τους σε αντιφατικές δηλώσεις που θέτουν περισσότερα ερωτήματα από ό,τι δίνουν απαντήσεις.

Σε όλη της τη ζωή η Καχούν χρησιμοποίησε την ίδια της την εικόνα προκειμένου να διαλύσει τα κλισέ γύρω από την ιδέα της ταυτότητας. Εφηύρε εκ νέου τον εαυτό της μέσω της φωτογραφίας, ποζάροντας για το φακό με μια έντονη αίσθηση του role-play, υποστηρίζοντας με καινοτόμο τρόπο την υπεροχή της φαντασίας και της μεταμόρφωσης. Υπήρξε μια εξαιρετικά ελευθεριακή προσωπικότητα που αψήφησε τις σεξουαλικές, κοινωνικές και ηθικές συμβάσεις, προτείνοντας μια νεωτερικότητα που υπήρξε σημαντική επιρροή για πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες. Η περσόνα που δημιούργησε παρουσίασε τις παραλλαγές πάνω στο φύλο: θηλυκό, αρσενικό, ανδρόγυνο. Η σεξουαλική της αμφισημία συνειδητά καλλιέργησε και έθεσε υπό αμφισβήτηση καθιερωμένες νόρμες και συμβάσεις. Μια καλλιτέχνις που έρχεται από το μέλλον ακόμα και σήμερα, έναν αιώνα αργότερα.

Κλοντ Καχούν, 1929

Κλοντ Καχούν, 1929

Κλοντ Καχούν, 1920

Κλοντ Καχούν, 1920

Κλοντ Καχούν, 1918

Κλοντ Καχούν

Κολάζ, 1930

Κολάζ, 1930

I Extend My Arms, 1931

I Extend My Arms, 1931

Info έκθεσης: Gillian Wearing & Claude Cahun | 9 Μαρτίου – 29 Μαΐου 2017 | National Portrait Gallery