star«Σε μια παρέλαση στη Νέα Υόρκη, με μουσικές, με χρώματα και με πλημμυρισμένη από κόσμο την 5η Λεωφόρο, βρισκόμουν μια Κυριακή απόγευμα το φθινόπωρο του 1963, όταν συνάντησα μια γυναικούλα να περπατάει μοναχή με μιαν απελπισμένη αδιαφορία για ό,τι συνέβαινε γύρω της χωρίς κανείς να την προσέχει, χωρίς κανέναν να προσέχει, μόνη, έρημη μες στο άγνωστο πλήθος, που την σκουντούσε, την προσπερνούσε ανυποψίαστο, εχθρικό, αφήνοντάς την να πνιγεί μες στη βαθιά πλημμύρα της λεωφόρου, μέσα στη θάλασσα που ακολουθούσε, μέσα στ’ αγέρι που άρχισε να φυσά. Έμεινα στυλωμένος, ο μόνος που την πρόσεξε, κι έκαμα να την πάρω από πίσω, να την ακολουθήσω και πλησιάζοντάς την να της μιλήσω, χωρίς να ξέρω τι να της πω, μα ίσαμε ν’ αποφασίσω, την έχασα από τα μάτια μου.

Έτρεξα λίγο μπρος, ανασηκώθηκα στα πόδια μου για να την ξεχωρίσω, μα η μεγάλη μαύρη θάλασσα του κόσμου την είχε καταπιεί. Μέσα μου κάτι σκίρτησε οδυνηρά. Χωρίς να καταλάβω, είχα σταθεί έξω από το βιβλιοπωλείο του Ριτζιόλλι και στη βιτρίνα του, απέναντί μου ακριβώς, βρισκόταν ένα βιβλίο για τον Ντα Βίντσι με την Τζοκόντα στο εξώφυλλό του να μου χαμογελά, απίθανα αινιγματική, αυτόματα μεγεθυμένη, όσο η γυναίκα που χάθηκε στον δρόμο. Δεν ξέρω γιατί όλ’ αυτά μπερδεύτηκαν περίεργα μέσα μου, μαζί μ’ ένα εξαίσιο θέμα του Βιβάλντι που είχα ακούσει πριν από λίγες ημέρες και που εξακολουθούσε να επανέρχεται τυραννικά στη μνήμη μου. Τα δέκα αυτά τραγούδια γράφτηκαν μ’ ένα συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων. Το θέμα είναι η γυναίκα έρημη μες στην μεγάλη πόλη. Το κάθε τραγούδι είναι κι ένας μονόλογός της κι όλα μαζί συνθέτουν την ιστορία της. Μια ιστορία σύγχρονη και παλιά μαζί».

Το κείμενο αυτό του Μάνου Χατζιδάκι συνοδεύει την έκδοση του έργου «Το χαμόγελο της Τζοκόντα», ενός αριστουργηματικού έργου της ελληνικής δισκογραφίας, το οποίο ηχογραφήθηκε στη Νέα Υόρκη τον Απρίλιο του 1965 ως ορχηστρικό, σε παραγωγή του μεγάλου Κουίνσι Τζόουνς.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ από τη Fontana με 12 ορχηστρικά μέρη και τίτλο «Gioconda’s Smile», ενώ το 1965 εκδόθηκε στην Ελλάδα με τίτλο «Το χαμόγελο της Τζοκόντας» και υπότιτλο «10 τραγούδια για ορχήστρα». Τα δύο κομμάτια που είχαν αφαιρεθεί ήταν τα «Le Soldat» («Ο στρατιώτης») και «Les Athletes» («Οι αθλητές»), ενώ πολύ αργότερα (το 1987) γράφτηκαν και ελληνικοί στίχοι από τον Χατζιδάκι για το τραγούδι «Χορός με τη σκιά μου». Επίσης, υπάρχουν στίχοι και για το τραγούδι «Προσωπογραφία της μητέρας μου». Το ταξίδι του δίσκου μέχρι σήμερα γίνεται με συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον από το κοινό αφού τον πρώτο χρόνο κυκλοφορίας του είχαν πουληθεί 500.000 δίσκοι παγκοσμίως, ενώ μέχρι σήμερα υπολογίζεται ότι έχουν διατεθεί 3 εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο.

Για την έμπνευσή του από τον Αντόνιο Βιβάλντι, ο Μάνος Χατζιδάκις έγραφε πριν από περίπου 50 χρόνια:
«Βρίσκομαι σε μια αίθουσα συναυλιών. Παίζουν Βιβάλντι και με το πρώτο θέμα βλέπω το κάθισμα πλάι μου αδειανό… Μια καταιγίδα ξέσπασε κραυγάζοντας… ένα σφύριγμα σκίζει την πολιτεία στα δυο… αφήνοντας να διαφανεί ο ήχος από ένα παλιό τσέμπαλο… Όλα αυτά μπερδεύτηκαν μέσα μου, μαζί με ένα εξαίσιο θέμα του Βιβάλντι που είχα ακούσει πριν από λίγες μέρες και που εξακολουθούσε να επανέρχεται τυραννικά στη μνήμη μου…».

Η μαγική καθηλωτική αυτή μουσική, μια ουσία χαρμολύπης, παρουσιάζεται σε μια ανοιξιάτικη συναυλία, την οποία ετοίμασαν οι Μουσικοί της Καμεράτα-Ορχήστρας των Φίλων της Μουσικής, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Γιώργου Πέτρου, στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης για δύο βραδιές, την Πέμπτη 23 και την Παρασκευή 24 Μαρτίου (συμπαραγωγή ΜΜΑ-ΑΡΙΕΤΤΑ).

Στο πρόγραμμα, μερικά από τα δημοφιλέστερα κοντσέρτα για έγχορδα του Αντόνιο Βιβάλντι και το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» του Μάνου Χατζιδάκι, μια σύνθεση που ο αξέχαστος Μάνος εμπνεύστηκε από τον κορυφαίο εκπρόσωπο του ιταλικού Μπαρόκ.

Το πρόγραμμα της βραδιάς αναλυτικά:
– Antonio Vivaldi (1678-1741)
Κοντσέρτο για έγχορδα σε ρε ελάσσονα  RV 127
Κοντσέρτο για δύο μαντολίνα σε σολ μείζονα RV 532
Κοντσέρτο για έγχορδα σε ντο ελάσσονα RV 120
Κοντσέρτο για δύο βιολιά σε λα ελάσσονα RV 522

– Μάνος Χατζιδάκις (1925-1994)
Το χαμόγελο της Τζοκόντας
(«Όταν έρχονται τα σύννεφα», «Κοντέσα Εστερχάζυ», «Η παρθένα της γειτονιάς μου», «Βροχή», «Προσωπογραφία της μητέρας μου», «Κοντσέρτο», «Ο κ. Νολλ», «Οι δολοφόνοι», «Βραδινή επιστροφή», «Χορός με τη σκιά μου»)

Σχετικά άρθρα:

– Η διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι για το ρεμπέτικο, στο Θέατρο Τέχνης το 1949