Το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών συνεχίζει και αυτή τη χρονιά να δίνει ενδιαφέροντα ραντεβού με τους μικρούς του φίλους τις Κυριακές το πρωί. Από αυτή την Κυριακή 4 Νοεμβρίου το βλέμμα και τα αυτιά μας στρέφονται στην Κλειώ που έχει ετοιμάσει ένα διαφορετικό ταξίδι, ένα ταξίδι στο μουσικό χωροχρόνο. Στο πρώτο της ταξίδι μάλιστα η Κλειώ μεταφέρεται στο Μεσαίωνα, στην Αναγέννηση και στο Μπαρόκ. Οι νεαροί φίλοι του Μεγάρου μαθαίνουν για τα όργανα εποχής, τις παλαιές φόρμες της μουσικής και τις εμβληματικές μορφές που σημάδεψαν την πορεία της ευρωπαϊκής μουσικής.

Μετά το Μεσαίωνα, την Αναγέννηση και το Μπαρόκ, η Κλειώ θα ταξιδέψει στην Ευρώπη της Κλασικής και Ρομαντικής περιόδου, όπου θα γνωρίσει τη συμφωνική ορχήστρα σε όλο της το μεγαλείο. Έπειτα θα γνωρίσει τους Ακρίτες, τις περιπέτειές τους και τη μουσική που αποτέλεσε τις απαρχές της ελληνικής παραδοσιακής μας μουσική, φτάνοντας στο τέταρτο και τελευταίο της ταξίδι, όπου η Κλειώ θα περάσει τον Ατλαντικό Ωκεανό, με προορισμό την Αμερική για να μάθει ένα νέο είδος μουσικής που αρχίζει να διαμορφώνεται στην Αμερική και θα ονομαστεί αργότερα τζαζ.

Με αφορμή αυτό το εξαιρετικά «πλούσιο» σε περιεχόμενο και διάρκεια ταξίδι στον κόσμο της μουσικής μέσα στο χωροχρόνο, μιλήσαμε με την κα Σοφία Τοπούζη, τον «ταξιδιωτικό πράκτορα» και «ξεναγό» αυτής της μουσικής περιήγησης.

Μιλήστε μας λίγο για την Κλειώ. Ποια είναι και σε ποιο ταξίδι μάς καλεί να την ακολουθήσουμε;

Η Κλειώ είναι ένα μικρό παιδί, στην ίδια ηλικία πάνω κάτω με τους μικρούς θεατές που παρακολουθούν τις Κυριακάτικες συναυλίες του Μεγάρου. Είναι ένα παιδί σαν όλα τα άλλα: μεγαλώνει στην πόλη, σε ένα διαμέρισμα όπου κατοικεί με την πολυμελή της οικογένεια, και ψάχνει να βρει τρόπο έκφρασης και απαντήσεις στις απορίες που γεννιούνται στο μυαλό ενός παιδιού της ηλικίας της. Ευτυχώς για εκείνην, δεν είναι καθηλωμένη μπροστά στην οθόνη μιας συσκευής, όπως δυστυχώς συμβαίνει σε πολλά σημερινά παιδιά, αλλά αγαπάει  τη μουσική και τα βιβλία και αναζητά μέσα τους τις απαντήσεις στα ερωτήματα που της γεννιούνται διαβάζοντάς τα.

Μπλέκει συχνά σε απρόβλεπτες περιπέτειες, και έτσι φέτος μας καλεί να την ακολουθήσουμε σε ένα ταξίδι στο χώρο και το χρόνο, όπου θα ανακαλύψει τα μυστικά των μουσικών οργάνων, των συνθετών και των μουσικών έργων που αποτέλεσαν τη βάση για όλα τα σημερινά μας μουσικά ακούσματα. Χρονικά το φετινό της ταξίδι ξεκινά στον ώριμο μεσαίωνα (γύρω στο 1100 μ.Χ.) και καταλήγει στις πρώτες δεκαετίες του 1900 με τη τζαζ μουσική, ενώ από γεωγραφικής άποψης, η Κλειώ κινείται στη Δυτική Ευρώπη, στον Ελλαδικό χώρο, αλλά και στην Αμερική.

«Τα παιδιά είναι δεκτικά σε όλα τα μουσικά ακούσματα»

Μπορεί ένα παιδί που δεν είναι μυημένο στην κλασική μουσική να παρακολουθήσει ευχάριστα αυτό το ταξίδι;

Καταρχήν, το ζητούμενο είναι να συνταξιδέψουν με την Κλειώ παιδιά που δεν είναι μυημένα στην κλασική μουσική. Με τις συναυλίες της σειράς «Κυριακή πρωί στο Μέγαρο» προσπαθούμε να μυήσουμε στην κλασική μουσική κοινό που συχνά δεν έχει ξαναέρθει στο Μέγαρο Μουσικής. Αυτός είναι και ο λόγος που επιλέγουμε να επενδύεται το καθαρά μουσικό μέρος της συναυλίας με μια λίγο πιο ανάλαφρη αφηγηματική συνοδεία, στη συγκεκριμένη περίπτωση το ταξίδι της μικρής Κλειώς.

Η μουσική από μόνη της, έχει τη μαγική ιδιότητα να ταξιδεύει τον ακροατή και να εξάπτει τη φαντασία του. Από την εμπειρία μας λοιπόν γνωρίζουμε πως τα παιδιά είναι δεκτικά σε όλα τα μουσικά ακούσματα, φτάνει αφενός να μην υποχρεωθούν να παρακολουθήσουν με το ζόρι μια εκδήλωση και αφετέρου να υπάρξει κάποιο στοιχείο που θα τους εξάψει τη φαντασία. Για το πρώτο συστατικό οι ελπίδες μας επαφίενται στους γονείς, ενώ για να επιτύχουμε το δεύτερο, διαλέγουμε να «επενδύσουμε» το καθαρά μουσικό μέρος κάθε συναυλίας με την αφήγηση των περιπετειών της μικρής μας φίλης, που συνοδεύεται από σχετικές εικόνες και προβάλλονται ταυτόχρονα με τη ζωντανή μουσική ερμηνεία. Επιπρόσθετα, τα μουσικά έργα που έχουν επιλεγεί για τις συναυλίες αυτές, είναι ανάμεσα στα πιο «δημοφιλή» έργα της κλασικής μουσικής.

«Τα παιδιά που έρχονται από μικρή ηλικία σε επαφή με τη μουσική, μαθαίνουν ευκολότερα στο σχολείο»

Μπορούν τα παιδιά να έρθουν σε επαφή με τα όργανα – υπάρχει δηλαδή κάποια διάδραση;

Τα όργανα παρουσιάζονται από τους μουσικούς που συμπράττουν στις συναυλίες και που είναι στη διάθεση των παιδιών να απαντήσουν σε όλες τους τις ερωτήσεις και κατά τη διάρκεια της κάθε εκδήλωσης, αλλά και μετά το τέλος της. Η διάδραση με την έννοια τα παιδιά να αγγίξουν τα όργανα ή να παίξουν με αυτά, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε τέτοιες Κυριακάτικες συναυλίες, καθώς απευθύνονται σε μεγάλο αριθμητικά κοινό. Για το σκοπό αυτό πραγματοποιούμε κατά διαστήματα διαφορετικές εκπαιδευτικές δράσεις, με τη μορφή εργαστηρίων. Κατά τη διάρκεια της συναυλίας όμως, υπάρχει η δυνατότητα να ρωτούν σε σχέση με απορίες που τους γεννιούνται από όσα ακούνε ή να απαντούν σε δικές μας ερωτήσεις που βοηθούν στη συνέχεια της ιστορίας μας.

Ποια η αξία της κλασικής μουσικής στην ανατροφή και εκπαίδευση των παιδιών;

Η άξια της ένταξης της μουσικής εν γένει -γιατί να περιοριστούμε στην κλασική και να αποκλείσουμε την παραδοσιακή μας μουσική;- στην ανατροφή και την εκπαίδευση των παιδιών είναι εξαιρετικά σημαντική. Τα παιδιά που έρχονται από μικρή ηλικία σε επαφή με τη μουσική, μαθαίνουν ευκολότερα στο σχολείο. Η εκμάθηση της γλώσσας (μέσα από τα πρώτα παιδικά τραγούδια) γίνεται πολύ πιο απλή, η σκέψη των παιδιών οργανώνεται πιο εύκολα, η συγκέντρωσή τους και η ικανότητα να απομνημονεύουν νέες πληροφορίες ενδυναμώνεται. Ειδικά τα παιδιά που μαθαίνουν κάποιο μουσικό όργανο, αναπτύσσουν γρηγορότερα τις φυσικές, πνευματικές, συναισθηματικές και κοινωνικές τους δεξιότητες, με αποτέλεσμα να ευνοούνται πολύ περισσότερο αργότερα στην ομαδική δουλειά και την επιτυχία του συνόλου. Αναμφισβήτητα άλλωστε η μουσική αναπτύσσει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία και απελευθερώνει τον άνθρωπο ως προς την εξωτερίκευση των συναισθημάτων του.

Η μουσική όπως όλες οι καλλιτεχνικές εκφράσεις του ανθρώπου ακολουθεί το ύφος και τη γραμμή της εποχής του. Ποια θεωρείτε ότι είναι εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν τη μουσική του σήμερα;

Η Τέχνη είναι ο καθρέπτης κάθε εποχής και της κοινωνίας της. Προφανώς η μουσική δεν διαφοροποιείται, το αντίθετο μάλιστα, υπό την έννοια ότι δεν υποδεικνύει, αλλά αντανακλά την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται η κοινωνία. Είναι σαφές λοιπόν πως η μουσική σήμερα αντανακλά συνολικά την κρίση μέσα στην οποία ζούμε, όχι μόνο την οικονομική, αλλά και την κρίση αξιών. Αυτό, πιστεύω το βλέπουμε πολύ καθαρά κυρίως στο σύγχρονο τραγούδι: είναι πολύ λίγα τα τραγούδια και οι δημιουργοί που θα μπορούσαμε να συγκρίνουμε με τα αντίστοιχα του παρελθόντος που αναγνωρίζονται πλέον ως έχοντα διαχρονική αξία. Σε γενικές γραμμές τα σημερινά τραγούδια, με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις, ξεχυλίζουν από ευφήμερο εντυπωσιασμό και την ψεύτικη γλώσσα που εισάγει η χωρίς μέτρο χρήση των social media, δείγματα μιας ψεύδο-ποπ κουλτούρας χωρίς καμία αυθεντικότητα. Από την άλλη στην καθαρά ενόργανη μουσική, σε όποιο είδος και αν κατηγοριοποιείται αυτή, διακρίνουμε μια προσπάθεια άεναης κίνησης και πειραματισμού, χωρίς όμως στην ουσία να υπάρχουν οι ριζοσπαστικές τομές που χαρακτήρισαν προηγούμενες εποχές, με αποτέλεσμα τελικά να εγκλωβίζεται σε έναν σχεδόν αυτιστικό τρόπο έκφρασης: μπορεί να είναι ιδιοφυής, αλλά δεν είναι κατανοητός και εμείς ως ακροατές αδυνατούμε να εξυπηρετήσουμε τις ανάγκες που προσπαθεί μάταια να επικοινωνήσει. Ίσως τελικά επειδή δυσκολευόμαστε να ταυτιστούμε, να βρούμε την πραγματική μας θέση στον κύκλο της δημιουργίας, κάπως ως αντίδραση και ανάγκη για σταθερότητα και απλότητα, να επιστρέφουμε μοιραία στο κλασικό.

Κλείνοντας, θυμάστε μήπως μια εμπειρία σας, όπως μια αντίδραση ενός παιδιού ή κάτι ξεχωριστό που σας είπε κάποιο παιδί σε μια μουσική εκδήλωση και θα θέλατε να μοιραστείτε με τους αναγνώστες μας;

Θεωρώ τον εαυτό μου ιδιαίτερα ευτυχή και προνομιούχο που μπορώ να μοιράζομαι μουσικές εμπειρίες με τα παιδιά, γιατί κάθε τους αντίδραση είναι αυθόρμητη και ξεχωριστή, όσο ξεχωριστό είναι το καθένα από αυτά. Θα ήθελα όμως να μοιραστώ με τους αναγνώστες κάτι που με εξέπληξε ευχάριστα, αποδεικνύοντάς μου για άλλη μια φορά πόσο πιο δεκτικά είναι τα παιδιά σε νέα μουσικά ακούσματα σε σχέση με τους ενήλικες:

Πριν δύο χρόνια σε ένα από τα παιδικά εργαστήρια μουσικής και εικαστικών που πραγματοποιούσαμε στο Μέγαρο, ανάμεσα στα θέματα που προσεγγίσαμε με μουσικές και ζωγραφική ήταν και η νύχτα. Ακούσαμε διάφορα μουσικά αποσπάσματα, όπως την άρια της Βασίλισσας της Νύχτας από το Μαγικό Αυλό του Mozart, τη Σονάτα του Σεληνόφωτος του Beethoven, το Claire de Lune του Debussy, αλλά και την Εξαϋλώμενη Νύχτα του Schoenberg -καθαρή ατονική μουσική, δύσκολο άκουσμα. Όταν τελείωσε η συνάντηση, και αφού πραγματικά θαυμάζαμε τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μετέτρεψαν σε εικόνες τη μουσική που είχαν ακούσει, στην ερώτηση «από ποιο κομμάτι εμπνευστήκατε», τα 12 από τα 15 παιδιά υπέδειξαν την «Εξαϋλωμένη Νύχτα», λέγοντας πως μόνο αυτή η μουσική περιέγραφε πραγματικά αυτό που νιώθουν όταν φαντάζονται τη νύχτα! Αλήθεια, ξέρω πολλούς ενήλικες που όχι μόνο δεν θα καταλάβαιναν τίποτα από αυτό το μουσικό κομμάτι, αλλά ίσως και θα σταματούσαν να το ακούν πολύ πριν το τέλος του.

Info: