starΗ μεξικάνικη τέχνη συνδέεται, παραδόξως, με την ευρωπαϊκή avant-garde, ενώ διατηρεί το αυθεντικό χαρακτηριστικό της μοναδικότητας, της παραξενιάς και τη δύναμη που αμφισβητεί την ευρωπαϊκή προοπτική της.

Η έκθεση αφιέρωμα στη μεξικανική τέχνη στο Grand Palais στο Παρίσι, ιχνηλατεί ένα τεράστιο πανόραμα σε όλο το σύγχρονο Μεξικό, από την εποχή της επανάστασης του 1910, όταν την τέχνη διέπνεε το πνεύμα της αλλαγής και της νεωτερικότητας. Με τη ζωγραφική, τη γλυπτική, την αρχιτεκτονική, την πολεοδομία, τη μουσική, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και τις εφαρμοσμένες τέχνες, η χώρα έχει σφυρηλατήσει την ταυτότητά της. Η έκθεση είναι η μεγαλύτερη εκδήλωση αφιερωμένη στη μεξικανική τέχνη από το 1953. Προσφέροντας ένα πανόραμα των διάσημων καλλιτεχνών, όπως οι Ντιέγκο Ριβέρα, Φρίντα Κάλο και Ρουφίνο Ταμάγιο, είναι μια απόδειξη για τη ζωντανή καλλιτεχνική σκηνή της χώρας σε ολόκληρο τον εικοστό αιώνα.

Φρίντα Κάλο

Φρίντα Κάλο

Η μεξικάνικη τέχνη από τις συλλογικές φανταστικές παραδόσεις, που απεικονίζονται σε έργα του 19ου αιώνα, την ακαδημαϊκή τέχνη που αναπτύχθηκε μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1867, μέσα από τις ιδεολογικές επιταγές του Μεξικού, τη Σχολή Ζωγραφικής και Γλυπτικής, που προωθείται από τον José Vasconcelos από το 1921, φτάνει στην αισθητική του πειραματισμού των Μεξικανών καλλιτεχνών σε επαφή με την παρισινή πρωτοπορία στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα, πρώτα απ ‘όλα στο έργο του Ντιέγκο Ριβέρα.

Ο Ριβέρα δεν περιορίζεται στο καβαλέτο, προχωρά στις τοιχογραφίες, τη γραφιστική είναι μέρος της εθνικής ταυτότητας της μεξικανικής επανάστασης. Άλλωστε στο Μεξικό η τέχνη συμβάδισε σε πολλές περιπτώσεις με την επανάσταση. Το 1938 ο Αντρέ Μπρετόν, ο Λέον Τρότσκι και ο Ντιέγκο Ριβέρα ιδρύουν, στο Μεξικό, τη F.I.A.R.I. (Federación Internacional de Artistas Revolucionarios e Independientes): Ένωση Ανεξάρτητης Επαναστατικής Τέχνης) και δημοσιεύουν το Μανιφέστο για μιαν Ανεξάρτητη Επαναστατική Τέχνη.

Στο μανιφέστο διακηρύσσεται η πίστη στην «καλλιτεχνική αλήθεια». Η έννοια αυτή συναρτάται με την ανεξαρτησία της τέχνης από κάθε μορφή καθεστωτικής εξουσίας. Δύο χρόνια αργότερα ο Τρότσκι δολοφονείται στο Μεξικό από πράκτορα του σταλινικού καθεστώτος. Ο Ριβέρα, ο David Alfaro Siqueiros και ο José Clemente Orozco είναι το μεγάλο τρίο της ανδρικής δημιουργίας, ενώ οι Μεξικανές δεν υστερούν σε παρουσία. Μπορεί η παρουσία της Φρίντα Κάλο να επισκιάζει μέχρι σήμερα κάθε άλλη γυναίκα από το Μεξικό, όμως υπάρχουν εξαιρετικές γυναίκες. Η Nahui Olin, η Rosa Rolanda, οι φωτογράφοι Tina Modotti και Λόλα Álvarez Bravo.

Grand Palais, Mexique 1900-1950

Grand Palais, Mexique 1900-1950

Grand Palais, Mexique 1900-1950

Grand Palais, Mexique 1900-1950

Υπάρχει και ένα άλλο χαρακτηριστικό στην ιστορία της μεξικανικής τέχνης είναι η συνάντηση των δύο κόσμων: οι Μεξικανοί φεύγουν και εργάζονται στη Νέα Υόρκη, το Ντιτρόιτ και το Λος Άντζελες και αντιστρόφως, ένας αριθμός ξένων καλλιτεχνών αποφάσισε να μετακομίσει τα στούντιο του στο Μεξικό.

Η επεισοδιακή διαμονή του Ντιέγκο και της Φρίντα στο Ντιτρόιτ

Άφησαν το στίγμα τους στο Ντιτρόιτ. Και το Ντιτρόιτ άφησε το δικό του στίγμα στην τέχνη τους. Οι τοιχογραφίες του  Ριβέρα που απεικονίζουν σε 27 πάνελς τη βιομηχανία Ford Motor Company θεωρούνται τα πιο επιτυχημένα έργα του. Οι περισσότερες παρουσιάζουν εργάτες που δουλεύουν στο εργοστάσιο River Rouge της Ford Motor Company.

Οι υπόλοιπες απεικονίζουν την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε διάφορους επιστημονικούς τομείς, όπως η ιατρική και η νέα τεχνολογία. Η ιδέα πίσω από τη δουλειά του Ριβέρα είναι ότι όλες οι δραστηριότητες και οι ιδέες είναι ένα. Όταν o Ριβέρα και η Κάλο έφτασαν στο Ντιτρόιτ, το 1932, στην καρδιά της Μεγάλης Ύφεσης, ήταν σε διαφορετικά σημεία στη ζωή και τη σταδιοδρομία τους. Ο Ριβέρα ήταν 45 ετών στο απόγειο της φήμης του και η Κάλο μόλις 24 και τότε είχε αρχίσει να ξεχωρίζει για την καλλιτεχνική της ταυτότητα. Ο Ριβέρα δούλευε με το βλέμμα προς το δημόσιο χώρο ενώ η Κάλο κοιτάζοντας προς τα μέσα και μεταφράζοντας το ιδιωτικό και σωματικό σε συναισθηματικό βίωμα.

Ντιέγκο Ριβέρα και Φρίντα Κάλο στο Ντιτρόιτ

Ντιέγκο Ριβέρα και Φρίντα Κάλο στο Ντιτρόιτ

Ο οραματιστής διευθυντής William Valentiner, κάλεσε τότε τον Ριβέρα με χρηματοδότηση του Έντσελ Φορντ με το ιλιγγιώδες ποσό των 20.000 δολαρίων. Ριβέρα και Φορντ ήταν δυο αντίθετοι πόλοι, το καπιταλιστικό και το κομμουνιστικό και έμοιαζαν με ένα παράξενο ζευγάρι. Όμως είχαν αμοιβαίο σεβασμό και συγκλίνουσες ατζέντες. Και οι δυο μοιράζονταν την πίστη ότι η βιομηχανία είναι το κλειδί της προόδου και ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να αλλάζει τη ζωή. Όταν η έκθεση των έργων του άνοιξε για το κοινό, οι θρησκευτικοί ηγέτες αποκάλεσαν τις τοιχογραφίες βλάσφημες και αισχρές και εξέφραζαν την αντίθεσή τους στην αριστερή καταβολή του καλλιτέχνη. Οι εφημερίδες προέτρεπαν να ασβεστωθούν τα έργα. Ο Φορντ ήταν αυτός που μίλησε για την υπεράσπιση της τέχνης και άνδρες που εργάστηκαν ορκίστηκαν να σχηματίσουν μια προστατευτική ασπίδα γύρω από το αριστούργημα του Ριβέρα.

Ντιέγο Ριβέρα, λεπτομέρεια από την τοιχογραφία στο εργοστάσιο Φορντ στο Ντιτρόιτ στο βόρειο τοίχο.

Ντιέγο Ριβέρα, λεπτομέρεια από την τοιχογραφία στο εργοστάσιο Φορντ στο Ντιτρόιτ στο βόρειο τοίχο.

Η Κάλο έκανε πέντε έργα ζωγραφικής στο Ντιτρόιτ. Ο Ριβέρα την εκλιπαρούσε να ζωγραφίσει τη ζωή της. Η Κάλο απέβαλε και ο πίνακας «Henry Ford Hospital» μιλά εύγλωττα για αυτή της τη φάση. Μια γυμνή γυναίκα σε ένα κρεβάτι, σε μια λίμνη αίματος, έξι ομφάλιοι λώροι με αιωρούμενα σύμβολα συμπεριλαμβανομένου ενός εμβρύου. Τα έργα της μετά το Ντιτρόιτ γίνονται πιο αιχμηρά , όπως τα διάσημα «Self-Portrait with Cropped Hair» και «Suicide of Dorothy Hale». Αν και το μεγάλο αστέρι της ποπ κουλτούρας σήμερα είναι η Φρίντα Κάλο, ο Ριβέρα παραμένει μέχρι σήμερα ο μεγάλος σταρ του Ντιτρόιτ.

Φρίντα Κάλο, Henry Ford Hospital, 1932

Φρίντα Κάλο, Henry Ford Hospital, 1932

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Diego Rivera, Río Juchitán, 1953-1955, ©Jorge Vertíz Gargoll

Info έκθεσης: Μεξικό (1900-1950) | 5 Οκτωβρίου 2016 – 23 Ιανουαρίου 2017 |Grand Palais