Την Κυριακή το πρωί, τα παιδιά με τις ποδιές τους θα γεύονταν «Tο πιο γλυκό ψωμί του κόσμου» στο θέατρο 104. Ακόμα όμως δεν το ήξεραν. Πρώτα ζύμωσαν όλα μαζί και μετά πήγαν στην αίθουσα, είπαν στους ηθοποιούς ποια είναι τα αγαπημένα τους παραμύθια («η Άλωση της Κωνσταντινούπολης», είπε ένα!) και γνώρισαν τα μουσικά όργανα της παράστασης· Λαούτο, ούτι, νταούλι, φλογέρα, σφυρίχτρα ή τη μουσική κουρτίνα που παγώνει και ξεπαγώνει τους ηθοποιούς. Μετά, οι ηθοποιοί της ομάδας Μικρός Νότος ξεδίπλωσαν στη σκηνή τρία παραδοσιακά παραμύθια, από αυτά που «κανείς δεν ξέρει πώς δημιουργήθηκαν». Το μινιμαλιστικό σκηνικό έγινε ένας ζεστός καμβάς, μέσα από την εξαιρετική δουλειά των συντελεστών της παράστασης, που με ταχυδακτυλουργικές σχεδόν κινήσεις και με τη βοήθεια μασκών και μικροαντικειμένων, άλλαζαν ρόλους, αφηγούνταν, έκαναν παντομίμα, τραγουδούσαν υπέροχα, χόρευαν και συνομιλούσαν με τα παιδιά-θεατές!

Όπως μου εξηγεί η ηθοποιός Χρύσα Διαμαντοπούλου, καλλιτεχνική υπεύθυνη της ομάδας, «ο Μικρός Νότος ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 2012, από μια ιδέα του Τάσου Ράτζου, σκηνοθέτη, που βασιζόταν στην κοινή μας ανάγκη να προσφέρουμε σε όσο το δυνατόν περισσότερα παιδιά, μια ολοκληρωμένη θεατρική εμπειρία με χαμηλό εισιτήριο και υψηλή ποιότητα. Μαζί με τον Πέτρο Δαμουλή, σκηνοθέτη, ηθοποιό και μουσικό και τη Λαμπρινή Σταμάτη, δημοσιογράφο και επικεφαλής της ομάδας «Γονείς Απλά!», πραγματοποιούμε φέτος για τέταρτη χρονιά τις δράσεις μας. Στόχος της ομάδας είναι να προσφέρουμε μια εκπαιδευτική παράσταση, όπου το παιδί είναι το κέντρο της. Τα θέματα των παραστάσεών αντλούνται από την ελληνική λαϊκή παράδοση, παραμύθια του παππού και της γιαγιάς, ή μύθοι του Αισώπου».

Τα θέματα των παραστάσεων αντλούνται από την ελληνική λαϊκή παράδοση, παραμύθια του παππού και της γιαγιάς, ή μύθοι του Αισώπου

Η ομάδα ανεβάζει φέτος τρεις παραστάσεις σε διαφορετικούς χώρους και σε σχολεία: Τη Μυλωνού και το Αισώπου Κόμιξ που ανεβαίνουν για τέταρτη και τρίτη χρονιά αντίστοιχα, καθώς και τον Κουκουμπλή, που ανέβηκε για πρώτη φορά φέτος. «Ένα παραδοσιακό τραγούδι γίνεται “γέφυρα” για να ενώσει διαφορετικά συναισθήματα δυο παραμυθιών, μια σφουγγαρίστρα ή ένα τηγάνι γίνεται ένα βατραχάκι, ένα σακίδιο γίνεται καβούκι χελώνας, μια σφυρίχτρα κάνει τον ήχο μιας τσαγιέρας, μια κινησιολογική τελετουργία που μικροί-μεγάλοι ακολουθούν για τον Κουκουμπλή μας, είναι αρκετή για να μας ταξιδέψει στο χωριό του, δυο καστανιέτες γίνονται οι δαγκάνες του κάβουρα, μία ξύστρα (μουσικό όργανο) γίνεται ο ήχος του τζίτζικα, ενώ ένας ήχος βροντής ή μουσικής γαβάθας συνδέεται και ταυτίζεται με τη βία ή τη σοφία, αντίστοιχα, μέσα από ήρωες στους οποίους τα παιδιά αναγνωρίζουν κομμάτια του εαυτού τους…».

Το παιδικό θέατρο, ιδιαίτερα για παιδιά μικρότερων ηλικιών, βρίθει δυστυχώς από φωνές και ουρλιαχτά, φανταχτερά φτηνά σκηνικά και αρκετή υποτίμηση. Αντιθέτως στην παράσταση που είδα, οι ηθοποιοί έκαναν πλάκα με τα παιδιά, πήγαιναν παραπέρα τα λεγόμενά τους και χειρίζονταν αυτοσχεδιάζοντας με χιούμορ, αλλά και με μεγάλο σεβασμό τις αναπάντεχες ατάκες τους.

Φανταστείτε μια ομάδα παιδιών, που μπορούν να εκφράσουν κάθε φορά το συναίσθημα του ήρωα

Όπως λέει η κ. Διαμαντοπούλου: «Οι παραστάσεις μας είναι επί της ουσίας διαδραστικές. Σταματάμε τη δράση, για να ακούσουμε τις ιδέες και τις απόψεις των παιδιών, να προβληματιστούμε μαζί τους και να συζητήσουμε για τη βία, την αλαζονεία, την υπομονή, τη φιλία, τη γενναιότητα, το θυμό, την αγάπη. Φανταστείτε μια ομάδα παιδιών, που μπορούν να εκφράσουν κάθε φορά το συναίσθημα του ήρωα, να ταυτιστούν μαζί του ή να τον απορρίψουν με επιχειρήματα, να διατυπώνουν τις σκέψεις τους ελεύθερα και ανοιχτά». Τα διαδραστικά μέρη και στις τρεις παραστάσεις έχουν σχεδιάσει και διδάξει με μεγάλη ακρίβεια, η Μελίνα Χατζηγεωργίου, Καθηγήτρια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στο τμήμα Θεάτρου και η Φλώρα Σπύρου, εκπαιδευτικός θεάτρου προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης – και οι δυο ειδικευμένες στο Θέατρο στην Εκπαίδευση. «Η προσέγγιση στα διαδραστικά μέρη και η επικοινωνία με τα παιδιά στις παραστάσεις μας, στηρίζονται πάνω στις αρχές του Θεάτρου στην Εκπαίδευση. Στόχος μας είναι μέσα από τις ιστορίες και τα παραμύθια να αρχίσουν να γνωρίζουν τα παιδιά πρώτα τον εαυτό τους και μετά τον κόσμο γύρω τους και να βρουν το δικό τους χώρο και τη δική τους θέση σε όσα συμβαίνουν μέσα και έξω τους. Όπως λέμε στις παραστάσεις μας απευθυνόμενοι στα παιδιά «εσείς καταλαβαίνετε καλύτερα τις ιστορίες και γι’ αυτό θα χρειαστούμε τη βοήθειά σας, για να καταλάβουμε τι σκέφτονται οι ήρωές μας και ποιες αλήθειες κρύβουν οι ιστορίες μας».

Η ομάδα συνεργάζεται στενά με τους δασκάλους προσφέροντάς τους δωρεάν ένα πλούσιο υλικό δραστηριοτήτων για πριν και μετά την παράσταση. Έτσι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προετοιμάσουν τα παιδιά για την κάθε παράσταση με μουσική, ζωγραφική, κατασκευές, παιχνίδια κίνησης και έκφρασης, αλλά και να δουλέψουν μαζί την επόμενη ημέρα, ώστε η θεατρική εμπειρία να είναι ολοκληρωμένη. «Εκπαιδευτικοί, γονείς και η τέχνη του θεάτρου συναντιούνται. Το Δράμα αποσκοπεί στην ολόπλευρη και ισόρροπη ανάπτυξη του μαθητή ως ατόμου και ως μέλους μιας κοινωνικής ομάδας. Δίνει επίσης στο μαθητή τη δυνατότητα να αποκτήσει την αίσθηση της κοινωνικής ευθύνης».

Τα έργα της ομάδας ντύνονται με πρωτότυπη, μουσική εμπνευσμένη από παραδοσιακά τραγούδια

Τα έργα της ομάδας ντύνονται με πρωτότυπη μουσική, εμπνευσμένη από παραδοσιακά τραγούδια που έχει γράψει ο Πέτρος Δαμουλής. Αλλά και πολλά από τα μουσικά όργανα των παραστάσεων είναι πρωτότυπα, όπως στον Κουκουμπλή. Οι δε ηθοποιοί είναι και εξαιρετικοί μουσικοί, με εμπειρία ο καθένας τους από μουσικά σχήματα. Ο κ. Δαμουλής μου εξηγεί: «Τα όργανα δεν παίζουν μόνο συνοδευτικό ρόλο, αλλά δηλώνουν το περιβάλλον, το συναίσθημα, τον αέρα, τα ζώα, τα στοιχεία της φύσης. Εξάπτουν τη φαντασία των παιδιών, προσδίδουν ατμόσφαιρα στο δρώμενο και κάνουν εισαγωγή στην οργανογνωσία. Η μουσική άλλοτε λειτουργεί συνοδευτικά, άλλοτε ανακουφιστικά, άλλοτε προωθεί το μύθο ή περιγράφει τα συναισθήματα των ηρώων. Πάνω από τριάντα μουσικά όργανα, που ουσιαστικά αποτελούν ενεργό μέρος του σκηνικού μας, “συστήνονται” στους μικρούς και μεγάλους φίλους μας», συμπληρώνει η Χρύσα Διαμαντοπούλου. Σκεφτείτε ότι ο Πέτρος Δαμουλής μαθαίνει στους ηθοποιούς να παίζουν μουσικά όργανα, που δεν είχαν πιάσει ποτέ στη ζωή τους!».

«Δεν τελειώνουν έτσι τα παραμύθια!», μου είπε απορημένος ο γιός μου σε μια από τις ιστορίες της παράστασης που αφορούσε στην απώλεια. Κι όμως, ήταν η μόνη ιστορία, στης οποίας το λυτρωτικό ομαδικό χορό, συμμετείχε με τόση χαρά. Τι παρατηρεί κανείς από τις αντιδράσεις των παιδιών στις παραστάσεις; Ποια σημεία συγκινούν ή εκπλήσσουν;

Τα παιδιά διψούν για αληθινή επικοινωνία, για παιχνίδι, για ιστορίες

«Αυτό που κάθε φορά μου προκαλεί έκπληξη και με συγκινεί βαθιά είναι πόσο έτοιμα είναι τα παιδιά να “βουτήξουν” μέσα στα παραμύθια», λέει χαρακτηριστικά η κ. Διαμαντοπούλου. «Τα παιδιά μπορεί να είναι ταυτόχρονα τόσο αυθόρμητα και τόσο εξωστρεφή, τόσο αφοπλιστικά ειλικρινή και τόσο απρόβλεπτα στις αντιδράσεις και στις απαντήσεις τους, που το μόνο που σε σώζει είναι πάντα να θυμάσαι πως στα παραμύθια όλα επιτρέπονται και πως σε αυτή τη διαδικασία δεν υπάρχει σωστό και λάθος. Τα παιδιά διψούν για αληθινή επικοινωνία, για παιχνίδι, για ιστορίες. Ιστορίες σαν αυτές που ο παππούς και η γιαγιά μας μας έλεγαν για να φάμε, να κοιμηθούμε ή να ησυχάσουμε. Όπως λέει ο Φίλιπ Πούλμαν: “Τα παιδιά χρειάζονται τέχνη και ιστορίες και ποιήματα και μουσική, όσο χρειάζονται αγάπη και φαγητό και καθαρό αέρα και παιχνίδι».

Ιnfo παραστάσεων:
«Ο Κουκουμπλής», Θέατρο Tempus Verum – Εν Αθήναις | 16 Οκτωβρίου 2016 – 9 Απριλίου 2017 | Κάθε Κυριακή στις 12:00 | Είσοδος: 8€

«Αισώπου Κόμιξ!», Faust | 9 Οκτωβρίου 2016 – 9 Απριλίου 2017 | Kάθε Κυριακή στις 12:00 | Είσοδος: 8€