Ο Νίκος Καραθάνος ετοιμάζεται για την Επίδαυρο. Μετά τη Γκόλφω, έχουν σειρά οι Όρνιθες του Αριστοφάνη, η πιο διάσημη κωμωδία του Αθηναίου σατιρικού ποιητή. Στη συνάντησή μας, μιλούσαμε με μεγάλες παύσεις, δεν υπήρχαν ερωτήσεις, μόνο σκέψεις, σαν μια ιστορία σημερινή, μια ιστορία θεών και πουλιών που θέλησαν να υπάρχουν όλοι μαζί. Οι σκέψεις του Νίκου Καραθάνου είναι σαν ένα διήγημα που ξεκινά ένα απόγευμα του καλοκαιριού στην Αθήνα, με μια επιστροφή σε ένα προσωπικό βίωμα, για να καταλήξει ένα βράδυ στον αργολικό κάμπο.

Αυτό που σκέφτομαι για τους Όρνιθες δεν ξέρω να το πω με μια λέξη, θα το πω με πολλά λόγια. Μια ζωή, δεν ξέρεις αν ζούσες στον ύπνο σου ή τον ξύπνιο σου. Λίγο τα μεσημέρια ζαλιζόσουν,  δεν ήξερες ποια είναι η αλήθεια,  κάποιες φορές πληγωνόσουν και κοίταζες κάπου αλλού. Ή ένα λεπτό του απογεύματος έκανε να διαρκεί τρεις μέρες. Θυμάμαι ένα πράγμα που είχα. Ένα απόγευμα, το διάδρομο του σπιτιού μου που έβγαινε στη βεράντα που κοίταζες το φως, το παραπέρα. Έβλεπες το φως και παραπέρα κάτι φώτιζε αυτή η λάμπα του ήλιου και έφευγε πιο μακριά και πήγαινε πάρα πέρα,  στη δύση και έκανες αα!! τι είναι εκεί; Κάτι είναι εκεί που έχει περάσει το εδώ και είναι κάτι καινούργιο. Και αυτό σου έκανε μια λιγούρα,  μια λαχτάρα πάντοτε, κάθε μέρα. Ήταν σαν να σου έλεγε για μια υπόσχεση. Ότι υπάρχει κάτι παραπέρα, κάτι που ίσως μια μέρα πας.

Πώς συλλαμβάνεις το Θεό μέσα σου; Πώς συλλαμβάνεις το πουλί μέσα σου;

Έχει μια λέξη μέσα στους Όρνιθες. Μάχη θεών και πουλιών. Πόλεμος. Και λέω ώπα! Και σαν σε ευλογημένο όνειρο, φαντάστηκα ένα τέμπλο εκκλησίας γεμάτο πουλιά να επιτίθενται στο θεό και τρελάθηκα. Πώς συλλαμβάνεις το Θεό μέσα σου; Πώς συλλαμβάνεις το πουλί μέσα σου; Με τα φτερά τους να τσακίζονται, με τον κόσμο του ζώου να είναι πάνω και γύρω από τις εικόνες που προσκυνάς και ζητά παρηγοριά και έλεος.

Έχουν ονόματα ανθρώπινα αυτά τα πουλιά, εγώ που δεν έχω καμία έφεση στην ορνιθολογία, τρελαίνομαι να διαβάζω αυτά τα ονόματα με τους ιδιωματισμούς. Ο πάπουζας, ο καράπαπας, ο χουχουλόγιωργας, ο ντένιος, ο μπίτος, η αργυρούλα, η ψευτοαηδόνα, ο ψευτολελέκης, ο Μιχαλιός. Που τα ονοματίζεις για ανθρώπους. Που έχουν αυτό το αμετάκλητο ανθρώπινο πράγμα που κάνει την ουτοπία, γιατί εμείς δε θα ‘μαστε ποτέ πουλιά. Θα ‘μαστε άνθρωποι που ζούμε στο απόλυτο ψέμα και πιστεύουμε ότι μπορούμε να πάμε και να πετάξουμε. Πέφτουμε, αλλά δεν έχει σημασία. Σημασία έχει αυτό το φτεροκόπημα που ποτέ δε θα φτάσουμε. Αυτό είναι που έχει ο Αριστοφάνης, το μόνο που έχει. Τον πόθο να γινόταν κάτι αλλιώς, να πετάνε οι άνθρωποι, την ανάγκη να φύγεις από το έδαφος και να σηκωθείς.

«Όρνιθες» του Αριστοφάνη | Σκηνοθεσία: Νίκος Καραθάνος |Κική Παπαδοπούλου©

Τα έχω ακούσει εγώ τα πουλιά. Ήμουνα στην Αγόριανη χειμώνα και πήγαμε να φάμε και έφτασε ένα πούλμαν με ΚΑΠΗ. Και ξεχύθηκαν γύρω μου πουλιά, τα άκουγες, ένα κοπάδι να τιτιβίζει. Και ήταν η ποίηση που σε συντρίβει, που συμβαδίζει με αυτό που λέμε άλλοι πλάκα, άλλοι χαρά και είναι άλλο πράγμα το καθένα. Άλλο το γέλιο που σου ανοίγει το στόμα και το φοβάσαι λίγο, το γέλιο που ρίχνει στο σκοτάδι χειροβομβίδες για να φωτιστεί. Και εκεί μέσα χωράνε ο άνθρωπος που γερνώντας χάνει αυτά που δε χρειάζεται, ένα σώμα που μικραίνει, τα όνειρα που μικραίνουν και ο νους που πλαταίνει και μεγαλώνει και κάτι άλλο γίνεται. Αυτό είναι το γήρας για μένα. Μια ψυχή πέντε φορές μεγαλύτερη του ύψους σου και άντε φέρτην βόλτα. Γιατί αυτό που ψάχνεις όλη σου τη ζωή είναι μια ήσυχη στιγμή, τίποτα άλλο.

Aυτό που ψάχνεις όλη σου τη ζωή είναι μια ήσυχη στιγμή, τίποτα άλλο

Μπορείς να κάνεις Αριστοφάνη επί δεκαπέντε ώρες και όχι ολόκληρο. Μόνο να αφιερωθείς σε μια εικόνα φτάνει. Γιατί είναι η ποίηση που πατά γερά τα πόδια της στη γη. Το να καλέσεις θεούς και ανθρώπους μαζί. Είναι η στιγμή που κάθεσαι εδώ και συζητάς και κάθονται μαζί μας και οι άγιοι. Το όνειρο το ζωντανό που το  βλέπεις με τα μάτια ανοιχτά. Η στιγμή που τα καλείς όλα δίπλα σου και μαζεύονται όλα τα ανεκπλήρωτα. Ακούγοντας τον αχό της πρώτης δημιουργίας. Που μιλάνε για το πώς γεννήθηκαν οι άνθρωποι και από πού ήρθαν. Που μιλάνε για την καταγωγή τους. Για το πουλί τον κατσουλιέρη που υπήρχε πριν από τη γη, στο χάος, που πέθανε ο πατέρας του, που δεν είχε πού να τον θάψει. Και που απελπισμένος άνοιξε το κεφάλι του και τον έχωσε μέσα.

«Όρνιθες» του Αριστοφάνη | Σκηνοθεσία: Νίκος Καραθάνος |Κική Παπαδοπούλου©

Είναι ο Αριστοφάνης παρεξηγημένος. Πολύ τον αντιπαθούμε, έχει μια επίδειξη και ένα φαλλό και ένα κλάμα. Μια φορά,  ο Λάνγχοφ, όταν κάναμε τις Βάκχες και είχε γίνει χαμός στην Επίδαυρο, γύρισε και είπε: «Ξέρετε γιατί αυτά δε γίνονται στις κωμωδίες; Γιατί δε σώθηκε ο ορισμός του Αριστοτέλη». Και πάμε σαν να ‘μαστε τυφλοί. Και δεν ξέρουμε ούτε γεννητικά όργανα, ούτε γέλιο, να τα διαπραγματευτούμε δημόσια, τα ευτελίζουμε. Τι καταλαβαίνουμε σήμερα από το «μεταναστεύουν άνθρωποι, μεταναστεύουν και θεοί»; Τον χάνουμε τον Αριστοφάνη γιατί έχει μέσα του ένα απίστευτο ψέμα, σαν να υπάρχουν όλες οι σύγχρονες σκηνοθεσίες του κόσμου στο στίχο του. Το «κρέμεται θεός από πάνω μου», είναι όλη σου η ζωή αυτό και εσύ από κάτω προσπαθείς να ξεφύγεις. Το σνομπάρουμε, δεν το καταλαβαίνουμε. Γιατί αν ξέρουμε τι να κάνουμε τα κλάματα, δεν ξέρουμε τι να κάνουμε τη χαρά και τα γέλια, ίσως δε ξέρουμε τι να κάνουμε και την ποίηση. Και δυσκολευόμαστε από το φίλτρο του Αριστοφάνη, δε μπορούμε να σπάσουμε αυτό το κουκούλι που μέσα έχει βάλει τους στίχους του, δε μπορούμε να το τρυπήσουμε.

Ο Αριστοφάνης έχει μια επίδειξη και ένα φαλλό και ένα κλάμα

Ήπειρος ολόκληρη αυτός ο Αριστοφάνης, νομίζουμε τον κατέχουμε, αλλά τίποτα. Δουλειά μας είναι να βρίσκουμε αυτές τις παύσεις, αυτές τις εικόνες, αυτά τα νοήματα ανάμεσα στις λέξεις, αυτή είναι η δουλειά μας. Το να έρχονται όλα τα πουλιά του κόσμου, είναι σαν να λέμε όλα τα πρωινά του κόσμου. Αυτά είναι τόσο ολόφρεσκες και καινούργιες εικόνες, που λες, μακάρι να πετύχω δέκα στιγμές τέτοιες. Είναι αυτό το πράγμα που δεν ξέρουμε, τόσο διαφορετικό, σαν να κάνεις έρωτα με ένα κορμί πρώτη φορά και το ανακαλύπτεις. Και εκεί το χάνουμε. Δεν το ανακαλύπτουμε. Λέω Αριστοφάνης και δε βρίσκω πιο μοντέρνο, πιο καινούργιο, πιο πρωτότυπο πράγμα.

«Όρνιθες» του Αριστοφάνη | Σκηνοθεσία: Νίκος Καραθάνος |Κική Παπαδοπούλου©

Λένε πως η ανθρωπότητα είναι ο καιρός που θα πάψει να είναι αρσενική και θα γίνει θηλυκή

Έρχεται και ένας καιρός της ζωής, μια θύελλα πραγμάτων, ένα κύμα,  όπως τώρα, που σου κάνει ένα α! και σε γυρίζει ανάποδα, σαν κάποιος να σε σκουντάει και αλλάζεις πλευρό. Λένε πως η ανθρωπότητα είναι ο καιρός που θα πάψει να είναι αρσενική και θα γίνει θηλυκή. Έτσι λένε. Για ένα άπλωμα, ένα ξεκαθάρισμα, γιατί η ζωή έχει τρύπες και γωνίες που δε φανταζόμαστε. Και έτσι είμαστε όλοι μας πουλιά και όλοι έχουμε μια χαραμάδα μέσα μας, είμαστε αμετάκλητα ανθρώπινοι. Και ας θέλουμε να φύγουμε από το ανθρώπινο που έχουμε σιχτιρίσει, από την ανθρώπινη φύση. Γι’ αυτό καμιά φορά ο ποιητικός κομμός βοηθάει, γιατί την ποιητική μοναξιά τη βρέχει μια κοινή θάλασσα. Την πετάει σε ακρογιαλιές που δε φαντάζεσαι και λίγο έτσι το θέατρο είναι ωραίο να γίνεται ποιητικά και λίγο μισανθρωπικά, μήπως και έτσι τον αγαπήσει τον άνθρωπο. Και τον κάνει να δει τον κόσμο από τη χαραμάδα, εκεί που πάντα κάτι υπάρχει, το οξυγόνο, κάτι που δεν έχουμε δει.

Info: «Όρνιθες» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου
– 17, 18 & 21, 22 & 23 Σεπτεμβρίου, στις 20.30 | Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών | Είσοδος: 5 – 40€
Παρασκευή 19 και Σάββατο 20 Αυγούστου, στις 21.00 | Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου | Είσοδος: 5 – 45€ | Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου

Σχετικά άρθρα:

– Οι Όρνιθες του Καραθάνου έτοιμοι να απογειωθούν για Επίδαυρο, γράφει η Έλενα Γαλανοπούλου