Βρίσκεται λίγα μέτρα από το Παναθηναϊκό στάδιο, την Βασιλική του Ιλισού, τον λόφο του Αρδηττού και της Άγρας και σε άμεση γειτνίαση με το Ολυμπείο και την Ακρόπολη στην αρχαιολογική καρδιά της Αθήνας. Ιωνικός ναός του 5ου αιώνος κτίστηκε το 448 π.Χ. πιθανότατα από τον Καλλικράτη, αρχιτέκτονα του Ναού της Απτέρου Νίκης στην Ακρόπολη με τον οποίο παρουσιάζει πολλές ομοιότητες. Αναφορές στο μνημείο κάνουν ο Πλάτων και ο Παυσανίας ενώ κατά τον Πλούταρχο στην περιοχή αυτή τελούνταν τα Μικρά Ελευσίνια Μυστήρια. Πρόκειται για το ναό της Αγροτέρας Αρτέμιδας, της θεάς του κυνηγιού όπως μαρτυρά το όνομά της.

Στην περιπετειώδη ιστορία του μνημείου, ορόσημο είναι η ανέγερση του ναού της Παναγίας της Πέτρας, τον 5ο αιώνα μ.Χ., με ελάχιστες μετατροπές, εκεί που βρισκόταν ο αρχαίος ναός. Οι περιηγητές Stuart και Revett όταν επισκέφθηκαν την Ελλάδα το 1751 για να ζωγραφίσουν τις αρχαιότητες της Αθήνας αποτυπώνουν το ναό και μέχρι σήμερα έχουμε σωζόμενη την μοναδική απεικόνιση του μνημείου, το οποίο λίγα χρόνια αργότερα, το 1778, κατεδαφίστηκε για να χρησιμοποιηθεί το υλικό του στο τουρκικό τείχος που έκτισε ο βοεβόδας των Αθηνών Χατζή Αλί Χασεκί.

Η περιοχή του ναού της Αγροτέρας Αρτέμιδος στις αρχές του 20ου αιώνα

Η περιοχή του ναού της Αγροτέρας Αρτέμιδος στις αρχές του 20ου αιώνα

Στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς η Αθήνα είχε αρχίσει να επεκτείνεται με νέα κτίρια, η Αρχαιολογική Εταιρεία ανέθεσε στον αρχαιολόγο Ανδρέα Σκιά την ανασκαφή του οικοπέδου όπου άλλοτε υπήρχε ο ναός προκειμένου να προστατευθούν όσα αρχαία κατάλοιπα είχαν διασωθεί. Στην ίδια περιοχή είχαν ήδη χτιστεί φθηνές κατοικίες. Ο Σκιάς σημειώνει ότι στην σύντομη ανασκαφή που διενέργησε βρέθηκαν πολύ λίγα ευρήματα. Πολλά χρόνια αργότερα και ενώ τα οικόπεδα της έκτασης ανήκουν σε πολλούς ιδιοκτήτες, κηρύσσονται απαλλοτριωτέα (1964, 1995 και 2002). Η περιοχή έχει ήδη πάρει μεγάλη αξία, ενώ μετά το σεισμό του 1999 η Πολεοδομία χαρακτήρισε ετοιμόρροπα και κατεδαφιστέα τα σπίτια που χτίστηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα στο οικόπεδο. Από εκεί και πέρα αρχίζει μια «περιπέτεια». Οι ιδιοκτήτες θέλουν άδεια οικοδόμησης, το ΚΑΣ γνωμοδοτεί ουκ ολίγες φορές, οι φήμες κατά καιρούς οργιάζουν για την ανέγερση ξενοδοχείου στο ίδιο μέρος.

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων επαναφέρει ξανά το θέμα της διάσωσης του αρχαιολογικού χώρου, στον οποίο βρίσκονται τα θεμέλια του παριλίσσιου ναού της Αγροτέρας Αρτέμιδος.

Η Παναγιά στην Πέτρα, ο αρχαίος ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος γύρω στα 1750.

Η Παναγιά στην Πέτρα, ο αρχαίος ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος γύρω στα 1750.

“Στον αρχαιολογικό χώρο, κηρυγμένο από το 1960 λόγω της ιστορικότητας του τόπου και της ιδιαίτερης σημασίας του, τόσο για τη λατρεία όσο και για τη συμπλήρωση του τοπογραφικού χάρτη της ανατολικής όχθης του Ιλισού, εκτός των τειχών της πόλεως των Αθηνών, σώζεται το παριλίσσιο τοπίο, ελεύθερο από δόμηση, που υπήρξε εμβληματικό τοπόσημο των Αθηνών για πάνω από έναν αιώνα, με τμήμα του πρανούς της αρχαίας κοίτης του Ιλισού και μέρος του αναλήμματος του Ιερού της Αρτέμιδος Αγροτέρας, στα οποία προστέθηκαν με πρόσφατη ανασκαφή θεμέλια ναού που αποδίδεται στον Μειλίχιο Δία με σημαντικότατα κινητά ευρήματα και τμήμα νεκροταφείου της ύστερης αρχαιότητας.

Παρότι το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, ήδη από το 1964, έχει γνωμοδοτήσει πολλάκις για την άμεση απαλλοτρίωση, προστασία και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου, οι σχετικές ενέργειες δεν έχουν ουδέποτε ολοκληρωθεί. Οι πολιτικές ευθύνες, διαδοχικών πολιτικών ηγεσιών, είναι προφανείς. Αυτή η απαράδεκτη και απαξιωτική για το κύρος των αρμόδιων οργάνων της πολιτείας κατάσταση, που διαμορφώθηκε υπό την πίεση ιδιωτικών συμφερόντων, όχι μόνο θέτει σε κίνδυνο τον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο αλλά προσβάλει βάναυσα τη νομιμότητα» γράφουν στην ανακοίνωσή τους και συνεχίζουν:

«Το Δ.Σ. του Σ.Ε.Α. επισημαίνει πως είναι απαράδεκτο να διαιωνίζεται η εκκρεμότητα για το μέλλον του αρχαιολογικού χώρου, πολλώ δε μάλλον να υπεισέρχονται στη σχετική συζήτηση επιχειρήματα ξένα προς την κείμενη νομοθεσία, όπως ο βαθμός διατήρησης των μνημείων ή το κόστος της απαλλοτρίωσης (!) και να επιχειρείται με την επίκλησή τους να ανατραπεί η συνεπής, σοβαρή πολιτική προστασίας που ασκούν επί δεκαετίες μέχρι σήμερα τα αρμόδια κρατικά όργανα. Είναι πια καιρός να υλοποιηθεί επιτέλους η απαλλοτρίωση του αδιαμφισβήτητης ιστορικής, αρχαιολογικής και περιβαλλοντικής αξίας χώρου στο σύνολό του και να απαγορευτεί η δόμησή του, προκειμένου να επιτευχθεί η προστασία και ανάδειξή του. Ο χώρος, που αποτελεί αρχαιολογική ενότητα με τον γειτνιάζοντα αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου, θα πρέπει, μετά την ολοκλήρωση των ανασκαφικών εργασιών και των αναγκαίων μελετών, να αποδοθεί στο κοινό ως ένας ανοικτός αρχαιολογικός χώρος και χώρος περιπάτου. Προς την κατεύθυνση αυτή, το Δ.Σ. του Σ.Ε.Α. καλεί όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να πράξουν τα δέοντα, σύμφωνα με τον αρχαιολογικό νόμο και το Σύνταγμα».