Η Οικία Κλεάνθη – Σάουμπερτ, ένα από τα πιο ιστορικά κτίρια της Αθήνας, κτισμένη κάτω από την Ακρόπολη, βρίσκεται  στην καρδιά της Πλάκας, επί της οδού Θόλου. Από το 1837 μέχρι το 1842, στέγασε το πρώτο πανεπιστήμιο της Ελλάδας, το «Οθώνειο Πανεπιστήμιο», το σημερινό Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Σήμερα λειτουργεί ως μουσείο για την ιστορία του πανεπιστημίου. Η ιστορία του κτηρίου χάνεται πολύ πριν από το 18ο αιώνα, καθιστώντας το τελευταίο, ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα κτήρια της προ-οθωνικής περιόδου. Μπορεί να ταυτιστεί ωστόσο, με ένα κτήριο που απεικονίζεται σε πίνακα της Αθήνας του J. Carrey, ο οποίος επισκέφτηκε την Αθήνα το 1674 ως ζωγράφος του Charles – François Olier μαρκησίου de Nointel, πρέσβη της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη.

Οικία Κλεάνθη - Σάουμπερτ, Πλάκα

Οικία Κλεάνθη – Σάουμπερτ, Πλάκα

Το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών εγκαινιάζει την εκθεσιακή ενότητα «Ένα σπίτι για ένα μουσείο: Η ιστορία του κτηρίου» την Πέμπτη 10 Νοεμβρίου, μια ενότητα αφιερωμένη στη μακρόχρονη και σημαντική ιστορία του κτηρίου. Η έκθεση εστιάζει τόσο στην ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του κτηρίου, που διαμορφώνεται την περίοδο που κατοικείται από τον επιφανή αρχιτέκτονα Σταμάτιο Κλεάνθη (1802-1862), όσο και στις ιστορίες των απλών ανθρώπων που φιλοξένησε κατά τη διάρκεια του 19ου και του 20ού αιώνα. Τα εκθέματα περιλαμβάνουν τρισδιάστατη απεικόνιση των φάσεων κατασκευής του κτηρίου, αποσπάσματα από συνεντεύξεις που παραχώρησαν οι τελευταίοι ένοικοί του και προσωπικά αντικείμενα καθημερινής χρήσης, τεκμήρια της ζωής τους στο χώρο, που δεν έχουν παρουσιαστεί στο ευρύ κοινό μέχρι σήμερα.

«Μέχρι σήμερα, δεν έχει αφιερωθεί μια έκθεση στην τεράστια ιστορία του μουσείου»,  μας λέει η επιμελήτρια της έκθεσης, Έλενα Κίττα. «Επικεντρωνόμαστε στο σπουδαίο Κλεάνθη, ο οποίος εδώ, στον πυρήνα του σπιτιού το οποίο αγόρασε από μια Οθωμανή, είχε και το εργαστήριό του, στα στάδια ανέγερσης του κτηρίου και τη χρήση του στο χρόνο, αλλά και στην κατοίκηση του κτηρίου από πρόσφυγες το 1868, τις ιστορίες των φτωχών οικογενειών που το κατοικούσαν μέχρι πολύ πρόσφατα, μετά τη χούντα».

Η ανατολική πλευρά του κτηρίου τη δεκαετία του 1960. Φωτ.: Κ. Μεγαλοκονόμος. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η ανατολική πλευρά του κτηρίου τη δεκαετία του 1960. Φωτ.: Κ. Μεγαλοκονόμος. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η ανατολική πλευρά σήμερα

Η ανατολική πλευρά σήμερα

Το σπίτι κατοικήθηκε από το Μακεδόνα αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη και το Βαυαρό συνάδελφο και συνεργάτη του Εδουάρδο Σάουμπερτ. Η γραφική οικία των Κλεάνθη – Σάουμπερτ, με την ιδιότυπη αρχιτεκτονική της, κτισμένη σε ρυθμό αθηναϊκού σπιτιού της εποχής με ρομαντικά στοιχεία, με τις τζαμαρίες και τις ταράτσες της, τα κολονέτα και την αυλή της, ξεχωρίζει και επιβάλλεται με το μέγεθος και το ύψος της στη βόρεια πλευρά της Ακρόπολης. Το κτίριο αυτό αποτελεί ιστορικά και αρχιτεκτονικά ένα από τα πιο αξιόλογα μνημεία της Αθήνας. «Υπήρξε το ενδιαίτημα των ξένων αρχιτεκτόνων και αρχαιολόγων που παρεπιδημούσαν τότε στην Αθήνα, όπως των αρχιτεκτόνων Λύντερς και Χριστιανού Χάνσεν, του αρχαιολόγου Λουδοβίκου Ρος και άλλων».

Το κτίριο αποτελεί ένα από τα πιο αξιόλογα μνημεία της Αθήνας

Ο Σταμάτιος Κλεάνθης γεννήθηκε στο Βελβενδό της Μακεδονίας το 1802. Με την κήρυξη της Επανάστασης εντάσσεται στους Ιερολοχίτες του Υψηλάντη και το 1821 πολεμά στο Δραγατσάνι, τραυματίζεται, αιχμαλωτίζεται και δραπετεύει στο εξωτερικό. Το 1830 επιστρέφει στην Ελλάδα μαζί με το φίλο και συνεργάτη του, μηχανικό Εδουάρδο Σάουμπερτ, από το Βερολίνο, όπου σπούδασαν. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, τους διορίζει μηχανικούς στην προσωρινή έδρα της κυβέρνησης, την Αίγινα, όπου σχεδιάζουν διάφορα δημόσια κτήρια.

Το 1831 ο Σ. Κλεάνθης και ο Ε. Σάουμπερτ έρχονται στην Αθήνα. Εκείνη την εποχή, περισσότερα από τα περίπου χίλια πεντακόσια σπίτια της Αθήνας είναι μη κατοικήσιμα. Οι δύο συνεργάτες αγοράζουν και ανακαινίζουν ένα από τα μεγαλύτερα κτήρια της πόλης που ανήκε στην Οθωμανή Σαντέ Χανούμ και βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου της Ακρόπολης, στο Ριζόκαστρο. Στη συνέχεια φιλοξενούν εκεί προσωπικότητες της εποχής, όπως το μετέπειτα καθηγητή αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Λούντβιχ Ρος, το Δανό αρχιτέκτονα Χριστιανό Χάνσεν και άλλους.

Στο σπίτι αυτό λειτούργησε το πρώτο Πανεπιστήμιο του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους

Σε αυτό το σπίτι οι δύο φίλοι συντάσσουν τον αρχαιολογικό χάρτη της Αθήνας και εκεί αποτυπώνουν τοπογραφικά την παλιά πόλη. Σημειώνουν στο χάρτη τα αρχαία μνημεία, τους βυζαντινούς ναούς και τα μεσαιωνικά κτίσματα. Το 1832, τους ανατίθεται να συντάξουν το πολεοδομικό σχέδιο της πόλης της Αθήνας. Όταν η πόλη φιλοξένησε την κυβέρνηση και όλες τις πνευματικές δραστηριότητες των Ελλήνων, το αναστηλωμένο σπίτι των Σ. Κλεάνθη και Ε. Σάουμπερτ, επιλέχθηκε για να στεγάσει το Α’ Γυμνάσιο της Αθήνας, το πρώην Κεντρικό Σχολείο της Αίγινας (1835). Στον ίδιο χώρο, από το 1837 και για τέσσερα χρόνια, λειτούργησε το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το πρώτο Πανεπιστήμιο του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

%ce%b2%ce%b1%cf%83%ce%b9%ce%bb%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%ce%bc%ce%bf%cf%85%ce%b4%ce%b1%ce%ba%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%cf%83%ce%ba%ce%b5%cf%85%ce%b1-%ce%b1%ce%bd

Μετά τον ορισμό του Όθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας (1832), εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου 1837, το Πανεπιστήμιο Αθηνών ως Οθώνειο Πανεπιστήμιο. Οι τέσσερις σχολές με τις οποίες λειτούργησε αρχικά ήταν η Ιατρική, η Νομική, η Θεολογική και η Φιλοσοφική, στην οποία ανήκαν και οι Θετικές Επιστήμες.

Οι πρώτοι φοιτητές ήταν 52 και οι πρώτοι ακροατές 75 (ανάμεσα στους τελευταίους ήταν και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης). Οι φοιτητές ήταν κάθε ηλικίας και διαφόρων επαγγελμάτων. Γυναίκες έγιναν δεκτές στο Πανεπιστήμιο μόνο προς το τέλος του 19ου αιώνα. Η Ιωάννα Στεφανόπολι ήταν η πρώτη φοιτήτρια που γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή, το 1890.

Οι πρώτοι φοιτητές ήταν 52 και οι πρώτοι ακροατές 75, ανάμεσα στους τελευταίους ήταν και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

Αν και το σπίτι του Σ. Κλεάνθη ήταν ένα από τα μεγαλύτερα σπίτια της Αθήνας της εποχής, δεν μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος. Έτσι, αμέσως ξεκίνησε μια προσπάθεια συλλογής χρημάτων για την ανέγερση ενός καινούριου κτηρίου για τη στέγαση του Πανεπιστημίου. Το 19ο αιώνα, ο ρόλος της παιδείας συνδεόταν άμεσα με την ανάπτυξη του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους και το έργο του Πανεπιστημίου είχε ευρύτατη απήχηση. Ο πρώτος Πρύτανης του Πανεπιστημίου, Κωνσταντίνος Σχινάς, είχε την αρχική ιδέα να ζητήσει τη συνδρομή ιδιωτών για την οικοδόμηση του νέου κτηρίου.

Το 1861 ο Σ. Κλεάνθης πούλησε το σπίτι του σε ιδιώτη. Από τότε και μέχρι το 1962, οπότε το κτήριο απαλλοτριώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, άλλαξε ιδιοκτήτες και χρήσεις (στρατώνας, σχολείο, σπίτι, ταβέρνα). Το κτήριο στέγασε πολλές οικογένειες προσφύγων, αρχικά από την Κρήτη (1868) και μετέπειτα από τη Μικρασία (1912-13). Τη δεκαετία του ‘60 ο ισόγειος χώρος λειτούργησε ως ταβέρνα, στην πελατεία της οποίας συγκαταλέγονταν διανοούμενοι της εποχής, καλλιτέχνες, αλλά και πολλοί φοιτητές. Το 1946 το κτήριο κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο, ενώ το 1959 ξεκίνησαν οι προσπάθειες της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Αθηνών για την απόκτησή του. Το Πανεπιστήμιο ορίστηκε κύριος του κτηρίου ανταλλάσσοντάς το, το 1967, με δύο ακίνητα της οδού Διογένους, όπου σήμερα στεγάζεται το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Οργάνων Φ. Ανωγειανάκη.

Λίγο πριν από την αποκατάσταση της δημοκρατίας και αφού έφυγαν οι τελευταίοι ένοικοι, ξεκίνησαν οι εργασίες αποκατάστασης του κτηρίου. Οι εργασίες διήρκεσαν δέκα χρόνια (1975-1985) και βασίστηκαν σε μελέτη του ακαδημαϊκού αρχιτέκτονα καθηγητή Σόλωνα Κυδωνιάτη. Το 1985 πραγματοποιήθηκε στο κτήριο η έκθεση με τίτλο «Βυζάντιο και Ευρώπη», στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Αθήνα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης». Το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών ιδρύθηκε επί Πρυτανείας Μιχάλη Σταθόπουλου, το Μάιο του 1987. Εγκαινιάστηκε με την «Έκθεση Ενθυμημάτων του Πανεπιστημίου Αθηνών» στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων για τα 150 χρόνια λειτουργίας του Πανεπιστημίου.

Ιnfo έκθεσης: «Ένα σπίτι για ένα μουσείο: Η ιστορία του κτηρίου» | 9 – 30 Νοεμβρίου | Δευτέρα – Παρασκευή  09:30 – 14:30 | Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών