Οι γυναίκες έχουν διανύσει ένα μακρύ και δύσκολο δρόμο στο μονοπάτι της τέχνης. Για να σταθούν ισότιμα και να κερδίσουν τη θέση που τους αξίζει τις τελευταίες δεκαετίες, όπως το να έχουν μεγαλύτερη εκπροσώπηση σε μουσεία, γκαλερί και διεθνείς εκθέσεις. Οι σημερινοί σύγχρονοι καλλιτέχνες πιθανότατα δεν θα κατείχαν τη σημερινή τους θέση αν οι προκάτοχοί τους τον 19ο αιώνα δεν είχαν φτάσει στο Παρίσι για να δοκιμάσουν το ταλέντο τους και να δοκιμαστούν, να εκπαιδευτούν και να δείξουν τις δημιουργίες τους στο κοινό.

Καθώς η πρωτεύουσα της Γαλλίας αποτελούσε ένα φάρο πολιτισμού, έναν πόλο έλξης για ζωγράφους και γλύπτες όλου του κόσμου σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, τόλμησαν και έφτασαν γυναίκες, οι οποίες έμειναν στην αφάνεια για πολλά χρόνια παρά την ποιότητα και τη δύναμη των έργων τους. Μεταξύ αυτών ήταν πολλές γυναίκες περισσότερο γνωστές σήμερα όπως η Μαίρι Κασάτ (1844-1926), η Μπερθ Μοριζό (1841-95) και η Ρόζα Μπονέρ (1822-99), αλλά και πολλές άλλες τις οποίες δεν γνωρίζουμε.

Συνολικά, 37 γυναίκες από 11 χώρες σπούδασαν τέχνη στο Παρίσι το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

Marie Bashkirtseff, In The Studio (1881).

Γυναίκες ζωγράφοι και γλύπτριες υπήρχαν προφανώς πάντα αλλά στο Παρίσι του τέλους του 19ου αιώνα ήταν η στιγμή οι αγνοημένες, ελάχιστα κατανοητές γυναίκες καλλιτέχνες να ξεπεράσουν τις κοινωνικές προκαταλήψεις, να μπορέσουν να πάρουν επισήμως μαθήματα, να μπουν στις ακαδημίες της τέχνης και να εκπαιδευθούν με σοβαρό τρόπο.

Μέχρι το 1897 άλλωστε οι γυναίκες ήταν αποκλεισμένες από τις επίσημες δομές εκπαίδευσης, δεν έγιναν δεκτές από την École des Beaux Arts και ήταν αναγκασμένες να ακολουθούν λιγότερους διαύλους ή να δημιουργούν δικούς τους χώρους για να καταφέρουν να δείξουν τη δουλειά τους.

Υπήρχαν αρκετοί λόγοι που είχαν οδηγήσει στον αποκλεισμό των γυναικών από τις θεσμικές δομές του κόσμου της τέχνης. Οι γυναίκες όχι μόνο είχαν θεωρηθεί απειλή σε ένα κόσμο που ο ανταγωνισμός ήταν ήδη μεγάλος αλλά είχαν θεωρηθεί και κατώτερες ή ανίκανες ως προς τη δημιουργική ιδιοφυΐα. Θα μπορούσαν πιθανώς να κάνουν διακοσμητικά σχέδια αλλά όχι μεγάλα και δυνατά έργα ως επαγγελματίες καλλιτέχνες.

Acedemie Julian, Mina Carlson-Bredberg

Όταν οι σπουδές στην Beaux Arts ήταν δωρεάν οι γυναίκες έπρεπε να πληρώσουν για την εκπαίδευσή τους, να παρακολουθήσουν ιδιωτικά μαθήματα ή να παρακολουθήσουν μαθήματα μόνο σε ιδρύματα όπως η Académie Julian, που ιδρύθηκε από τον Rodolphe Julian. Ακόμα και όταν εισήχθησαν σε σχολές τέχνης απαγορεύτηκε στις γυναίκες να δουλεύουν με γυμνά μοντέλα, ενώ στο επίσημο σαλόνι του Παρισιού το 1881, ο αριθμός των γυναικών που εκπροσωπούνταν στην ετήσια έκθεση μειώθηκε κατά το ήμισυ, όταν οι άνδρες καλλιτέχνες ανέλαβαν για λογαριασμό του κράτους τη διοργάνωσή του. Οι προκλήσεις και τα εμπόδια στο δρόμο των γυναικών καλλιτεχνών ήταν πολλά, παρόλα αυτά οι γυναίκες τα υπερέβησαν συχνά κερδίζοντας αξιόλογες τιμές και επαίνους για τη δουλειά τους.

Μαρί Μπασκιρτσέφ

Πάντα σχεδὸν τῆς Μπασκιρτσὲφ κρατοῦσε τὸ Ζουρνάλ,
καὶ τὴν Ἁγία της Ἄβιλας παράφορα ἀγαποῦσε,
συχνὰ στίχους ἀπάγγελνε θλιμμένους γαλλικούς,
κι ὧρες πολλὲς πρὸς τὴ γαλάζιαν ἔκταση ἐκοιτοῦσε…..

Στο Μαραμπού ο ποιητής Νίκος Καββαδίας αναφέρει τη Μαρί Μπασκιρτσέφ, μια ταλαντούχα ζωγράφο, μια κοσμοπολίτισσα που έπαιζε μουσική, έγραφε ημερολόγιο από τα δεκατρία της χρόνια, το περίφημο «Ζουρνάλ» που αναφέρει ο Καββαδίας. Ήταν γεννημένη στην Ουκρανία και καταγόταν από οικογένεια ευγενών με τους οποίους ως παιδί ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, ενώ σε ηλικία 12 ετών εγκαταστάθηκαν με τη μητέρα της στη Νίκαια. Μετακόμισαν στο Παρίσι και πήρε μαθήματα ζωγραφικής στην ιδιωτική Académie Julian.

Marie Bashkirtseff

Marie Bashkirtseff – A meeting

Marie Bashkirtseff,   Sous le Parapluie.

Το Ζουρνάλ την έκανε διάσημη στη Γαλλία και δημοσιεύθηκε σε δεκάξι τόμους, στους οποίους περιγράφεται η ιστορία της αστικής τάξης, η απογοήτευσή της για τους περιορισμούς της παρισινής κοινωνίας όσον αφορά τις γυναίκες αλλά και η πορεία και οι αγώνες των γυναικών για να υπάρξουν στο καλλιτεχνικό και πνευματικό περιβάλλον της εποχής τους.

Το 1891 δημοσίευσε την αλληλογραφία της με τον μεγάλο έρωτα της, τον Γκυ ντε Μωπασσάν. Η έντονη πολιτιστική και καλλιτεχνική δραστηριότητά της κράτησε πολύ λίγο, η Μπασκιρτσέφ πέθανε σε ηλικία μόλις 25 ετών, το 1884, από φυματίωση. Το ζωγραφικό της έργο αριθμεί περίπου εκατό έργα, πολλά από τα οποία καταστράφηκαν από τους ναζί κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σήμερα, τα έργα της εκτίθενται στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου.

Αμελί Μπορί-Σορέλ

Γεννημένη το 1849 στη Βαρκελώνη η Αμελί Μπορί Σορέλ εγκαταστάθηκε νέα στη Γαλλία και για να καταφέρει να σπουδάσει στην Academie Julian «πλήρωνε»τα δίδακτρά της εργαζόμενη στη διοίκηση της σχολής. Πήρε μαθήματα από τον Léon Bonnat και έγινε μια εξαιρετική και διάσημη ζωγράφος πορτρέτων. Το 1895 παντρεύτηκε τον Rodolphe Julian και ανέλαβε το γυναικείο ατελιέ της Ακαδημίας. H Μαρί Μπασκιρτσέφ μιλούσε με δυσπιστία γι’ αυτήν αποκαλώντας την «Η Σπανιόλα».

Η Αμελί Μπορί Σορέλ έκανε το ντεμπούτο της στο Παρισινό Σαλόνι το  1874 και  θεωρήθηκε ως μια από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του Σαλονιού το 1880. Έλαβε το Τρίτο Μετάλλιο στο Σαλόνι το 1885 και το Χάλκινο Μετάλλιο στην Παγκόσμια Έκθεση του 1889. Μετά το θάνατο του συζύγου της, το 1907 έγινε διευθύντρια της Ακαδημίας, θέση που κράτησε μέχρι το θάνατό της, το 1924 στο Παρίσι.

Beaury-Saurel Dans le bleu, 1894

Η εξαιρετική τεχνική της, τα ψυχολογικά φορτισμένα έργα της και η απεικόνιση μιας αμετάκλητα σύγχρονης γυναίκας που πίνει και καπνίζει σε αυτά την κατατάσσουν ανάμεσα στις μαχητικές και πρωτοπόρους γυναίκες ζωγράφους της εποχής της.

Ελίζαμπεθ Νορς

Elisabeth Nourse

Γεννημένη το 1859 στο Οχάιο η Ελίζαμπεθ Νορς περιγράφεται από τους συγχρόνους της ως η πρώτη γυναίκα ζωγράφος της Αμερικής και από τις πιο διάσημες γυναίκες ζωγράφους της εποχής της.

Ήταν η πρώτη Αμερικανίδα που έγινε μέλος στην Société Nationale des Beaux-Arts και μόλις η δεύτερη γυναίκα στην ιστορία της Ένωσης. Το ύφος της χαρακτηρίστηκε ως «πρόδρομο της κοινωνικά ρεαλιστικής ζωγραφικής». Στα δεκαπέντε της μόλις χρόνια η Νορς έγινε δεκτή στη σχολή σχεδίου McMicken στο Σινσινάτι και ήταν μια από τις πρώτες γυναίκες που πέρασαν το κατώφλι της διάσημης σχολής του Thomas Satterwhite Noble.

Απέρριψε μια καριέρα ως δασκάλα τέχνης προκειμένου να αφιερωθεί στη ζωγραφική της. Στη Νέα Υόρκη συνέχισε τις σπουδές της στο League Students League, ενώ για τα επόμενα χρόνια διακοσμούσε εσωτερικούς χώρους και ζωγράφιζε τοπία με ακουαρέλες.

Όταν έφτασε στο Παρίσι το 1887 παρακολούθησε την Ακαδημία Julian, σπουδάζοντας με τους Gustave Boulanger και Jules Lefebvre και άνοιξε γρήγορα δικό της στούντιο.

Το 1888, η δουλειά της παρουσιάστηκε στην πρώτη μεγάλη έκθεση της Societé Nationale des Artistes Français. Τα θέματα της ήταν συχνά γυναίκες, κυρίως αγρότισσες και απεικονίσεις της αγροτικής υπαίθρου της Γαλλίας.

Meditation, 1902.

Η Νορς ταξίδευε σε όλη την Ευρώπη, τη Ρωσία και τη Βόρεια Αφρική, ενώ οι ιστορικοί την χαρακτηρίζουν ως μια ανεξάρτητη, δυναμική και γεμάτη αυτοπεποίθηση ολοκληρωμένη γυναίκα που δεν παντρεύτηκε ποτέ και αμφισβήτησε τόσο τους κοινωνικούς κανόνες της εποχής της όσο και τις μέχρι τότε αποδεκτές ιδέες για τη θέση των γυναικών.

Στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν εγκατέλειψε το Παρίσι όπως πολλοί συμπατριώτες της Αμερικανοί, αντιθέτως εργάστηκε για να βοηθήσει τους πρόσφυγες του πολέμου και συγκέντρωνε χρήματα για την ανακούφιση αυτών που η ζωή τους είχε καταστραφεί από τον πόλεμο. Η Νορς πέθανε το 1938, ενώ είχε αποσυρθεί αρκετά χρόνια νωρίτερα για να στηρίξει την άρρωστη αδερφή της. Ήταν από τις γυναίκες ζωγράφους που μπόρεσαν να ζήσουν από την τέχνη τους.

Μίνα Κάρλσον-Μπρέντμπεργκ

Η Βιλελμίνα (Μίνα) Κάρλσον Μπρέντμπεργκ γεννήθηκε το 1857 στη Σουηδία από πλούσιους γονείς. Στην εφηβεία της πήρε ιδιαίτερα μαθήματα ζωγραφικής ενώ σταμάτησε να ζωγραφίζει όταν υποχρεώθηκε να παντρευτεί στα είκοσί της τον οικογενειακό φίλο της Vilhelm Swalin. Το 1885 χώρισε και ταξίδεψε στο Παρίσι για να συνεχίσει την εκπαίδευσή της στη ζωγραφική.

Έγινε δεκτή στην Academie Julian μέχρι το 1887, με δασκάλους τους Jules Lefebvre και Gustave Boulanger.

Sunrise in Södertälje, Mina Carlson-Bredberg, 1892

At the Piano, Mina Carlson-Bredberg, 1890

Η καλλιτεχνική της παραγωγή περιελάμβανε νεκρές φύσεις, εσωτερικά σπιτιών, τοπία και θρησκευτικές σκηνές. Το 1890 επέστρεψε στη Στοκχόλμη προκειμένου να διδάξει στη σχολή τέχνης που είχε ιδρύσει η Elisabeth Keyser, φίλη και συμμαθήτριά της στην Julian.

Ταξίδευε συχνά στην Ευρώπη, ενώ επηρεάστηκε από την αγγλική τέχνη και χειροτεχνία, κυρίως από τον Ουίλιαμ Μόρις. Και ο δεύτερος γάμος της με τον Georg Carlson παρεμπόδισε την καριέρα της. Έδειξε τη δουλειά της στα Σαλόνια του 1887 και του 1890 και τα έργα της σήμερα βρίσκονται σε μεγάλα μουσεία της Σουηδίας. Στις ανιψιές της έλεγε:

«Κορίτσια, να θυμάστε πάντα πόσο τυχερές είστε που δεν έχετε παντρευτεί».

Λουίζ Μπρεσλάου

Το σχέδιο ήταν μια απόδραση από την πλήξη για τη μικρή Λουίζ Μπρεσλάου που έζησε ως παιδί ασθενικό που έπασχε από χρόνιο άσθμα τα παιδικά της χρόνια σε ένα μοναστήρι. Πιστεύεται ότι κατά τη διάρκεια της μακράς παραμονής της στο μοναστήρι καλλιεργήθηκαν τα καλλιτεχνικά της ταλέντα.

Στα τέλη του 19ου αιώνα οι νέες αστές λάμβαναν μόρφωση, η οποία συμπεριλάμβανε μαθήματα σχεδίου και μουσικής. Αυτά ήταν αξιοθαύμαστα χαρακτηριστικά για μια αξιοσέβαστη σύζυγο και μητέρα. Παρόλο που η καριέρα ήταν για μια γυναίκα εξαιρετικά ασυνήθιστη και συχνά απαγορευμένη η Μπρεσλάου πήρε την απόφαση και αφού πήρε μαθήματα σχεδίου στην Ελβετία, ταξίδεψε για να πραγματοποιήσει το όνειρό της και γράφτηκε μόνη της στη σχολή που δεχόταν γυναίκες, την Ακαδημία Julian στο Παρίσι.

Maria Luise Katharina Breslau, La Toilette

Maria Luise Katharina Breslau, Intimacy

Στην Ακαδημία, η Μπρεσλάου κέρδισε σύντομα την προσοχή των καθηγητών της αλλά και τη ζήλια των συμμαθητριών της όπως η Μαρί Μπασκιρτσέφ. Το 1879 με ένα πορτραίτο της ήταν η μόνη από το εργαστήριο γυναικών της Ακαδημίας που πήρε μέρος στο Παρισινό Σαλόνι.

Αργότερα άνοιξε δικό της ατελιέ και κέρδισε πολλά βραβεία, αλλά και την προτίμηση πολλών χορηγών. Έγινε τελικά η τρίτη καλλιτέχνης και η πρώτη ξένη καλλιτέχνης που βραβεύτηκε με το Βραβείο της Λεγεώνας της Τιμής της Γαλλίας. Η Μπρεσλάου αναγνωρίστηκε εν ζωή και κέρδισε την εύνοια πνευματικών ανθρώπων όπως ο Ντεγκά και ο Ανατόλ Φρανς, ενώ έζησε μαζί με την Madeleine Zillhardt, συμφοιτήτρια της στην Julian περισσότερα από σαράντα χρόνια. Η Μπρεσλάου πέθανε το 1927 και το 1928, η École des Beaux-Arts στο Παρίσι την τίμησε με μια αναδρομική έκθεση έργων της.