To Οnce –το πολυβραβευμένο μιούζικαλ σε κείμενο του Έντα Ουόλς, μουσική και στίχους των Γκλεν Χάνσαρντ και Μαρκέτας Ιργκλόβα, βασισμένο στη low budget ταινία του Τζον Κάρνεϊ– έχει κάτι γλυκόπικρο και φωτεινά μελαγχολικό. Πρόκειται για μια φαινομενικά απλή, ρομαντική ιστορία που καταφέρνει, ωστόσο, να μιλήσει για τα παράδοξα του έρωτα και της ζωής. Για τους έρωτες που σε βρίσκουν όταν ακόμη είσαι λαβωμένος/-η. Για τα τραγούδια που γράφτηκαν για μια αγάπη και μιλούν για όλες τις αγάπες. Για τις χαμένες ευκαιρίες, για τα ανείπωτα, για όσα νιώσαμε και δεν διεκδικήσαμε. Αλλά και για τη ζωοποιό δύναμη του έρωτα που σε κάνει να αναγεννιέσαι. Σου δίνει φτερά. Να δοκιμάσεις. Να τολμήσεις. Ένα έργο για όσα υπήρξαμε. Επειδή αισθανθήκαμε. Ένα έργο για όσα είμαστε. Επειδή αισθανόμαστε.

Ο Ακύλλας Καραζήσης, που σκηνοθετεί το Once στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ –είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει το μιούζικαλ στην Ελλάδα–, αναδεικνύει αυτά τα χαρακτηριστικά του, δημιουργώντας μια παράσταση που αναπτύσσεται βραδυφλεγώς και σε ζεσταίνει όπως η πιο ευεργετική πρωινή ηλιαχτίδα μια κρύα μέρα του χειμώνα. Η σκηνοθεσία δεν φοβάται τις σιωπές. Δεν βροντοφωνάζει το συναίσθημα. Δεν λειαίνει τις γωνίες. Μαζί με ένα εκπληκτικό ανσάμπλ ηθοποιών-μουσικών –το Once είναι από τα λίγα μιούζικαλ όπου οι ηθοποιοί εκτελούν και τη μουσική– μας αφηγούνται μια ιστορία αγάπης. Που ξεκινά με ένα τραγούδι χωρισμού…

Η συναισθηματική θερμοκρασία του έργου είναι σαφέστατα υψηλή. Αυτή η θέρμη όμως προκύπτει μέσα από μια ησυχία, από μια αθόρυβη, αβίαστη ένωση δύο ψυχών. Καταλύτης …η μουσική. Αυτός είναι ο κοινός τόπος που μοιράζονται το Κορίτσι και το Αγόρι της ιστορίας. Εκείνος, μουσικός του δρόμου στο Δουβλίνο, φρεσκοχωρισμένος, είναι έτοιμος να εγκαταλείψει τα όνειρά του. Εκείνη, μια νεαρή Τσέχα μουσικός, μετανάστρια και στην πράξη single mum, γοητεύεται από τα mellow pop ερωτικά του τραγούδια. Δίπλα τους μια τοιχογραφία ανθρώπων της πόλης, ανθρώπων του μεροκάματου και της βιοπάλης, μας δίνουν το στίγμα και τη μυθολογία της.

Ο Έντα Ουόλς, αυτός ο σημαντικότατος Ιρλανδός συγγραφέας (πρόσφατα μάλιστα διασκεύασε και σκηνοθέτησε το Grief is the Thing with Feathers του Μαξ Πόρτερ για τη βρετανική ομάδα Complicite), διασκευάζει το σενάριο της ταινίας, βάζοντας σε πρώτο πλάνο το κωμικό στοιχείο, εντάσσοντας ακόμη πιο οργανικά τη μουσική στη δράση και τοποθετώντας, δίπλα στο ζευγάρι των πρωταγωνιστών, μια ομήγυρη ανθρώπων που το πλαισιώνουν. Μια ομήγυρη που αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής με την ιδιαίτερη αυτή αντοχή που διαθέτουν όσοι έχουν μάθει να παλεύουν με την επιβίωση.

Ο Καραζήσης καθοδηγεί τους ηθοποιούς-μουσικούς με τρόπο που συνθέτουν πειστικά μια ετερόκλητη παλιοπαρέα, που τη συνδέει η αγάπη της για τη μουσική, αυτό το αντίδοτο στη μοναξιά τους. Οι ήρωες περνούν χρόνο στο μαγαζί του Μπίλι, αλλά κι σε έναν λόφο, το κεντρικό στοιχείο του σκηνικού χώρου της Εύας Μανιδάκη. Έναν λόφο καταπράσινο, ίσως κάπου στην άκρη της πόλης, που μοιάζει να τον βλέπουμε από ψηλά. Εκεί οι ήρωες βολτάρουν, ξαπλώνουν, χορεύουν, κυλιούνται, όπως κυλάει και η ζωή.

Σπάνια βλέπουμε έναν τόσο δεμένο θίασο, σπάνια βλέπουμε μουσικούς να μπορούν να ανταποκριθούν τόσο ικανοποιητικά στις απαιτήσεις ενός ρόλου. Και, αναμφισβήτητα, ο πυρήνας αυτού του συνόλου είναι οι δυο νέοι: ο Αποστόλης Ψυχράμης (Αγόρι) και η Μαρίνα Σάττι (Κορίτσι). Η σκηνική τους χημεία είναι αισθητή από την πρώτη στιγμή. Η Μαρίνα Σάττι χτίζει πάνω στην πολύ πιο εξωστρεφή εκδοχή του Κοριτσιού από τον Έντα Ουόλς (στην ταινία αντίθετα το Κορίτσι είναι πιο εσωστρεφές και χαμηλών τόνων). Έτσι, το Κορίτσι της Σάττι έχει μια προσωπικότητα σαρωτική, μια τσαχπινιά που ξεχειλίζει, μια σπιρτάδα μοναδική, στοιχεία τα χρησιμοποιεί και για να κρύψει καλά τη λύπη και τη σκοτεινιά της. Κυρίως όμως έχει πάνω της κάτι από την ευφυΐα του δρόμου, την ευφυΐα των ανθρώπων που περνούν αρκετό από τον χρόνο τους έξω στη ζωή. Το Αγόρι του Ψυχράμη έχει ακατέργαστα γοητευτική φωνή, είναι κάπως αδέξιο στις κοινωνικές συναναστροφές, ακινητοποιείται συχνά από την επιμονή του Κοριτσιού και βρίσκει την αυτοπεποίθηση και τη δύναμή του μόνον όταν αρπάζει την κιθάρα του.

Από το υπόλοιπο υπέροχο ανσάμπλ (Ηλίας Αλγκάερ, Ταξιάρχης Βασιλάκος, Νίκος Γιανναράκης, Άρης Καλλέργης, Νεφέλη Μαρκάκη, Τάσος Μισυρλής, Μαρία Νίκα, Άλκης Παναγιωτίδης, Γιώργος Τζαβάρας, Ιωάννα Φόρτη) ξεχωρίζουν o Άλκης Παναγιωτίδης ως sui generis Μπίλι, ο Τάσος Μισυρλής για τον συγκινητικό Πατέρα του, αλλά και ο Άρης Καλλέργης (Σβεκ) για το εκρηκτικό, αλά Πίτερ Σέλερς, κωμικό εκτόπισμά του.

Η σκηνοθεσία επενδύει στο χιούμορ του κειμένου. Με την πολύτιμη αρωγή της μετάφρασης του Δημήτρη Δημόπουλου, το κωμικό επιστρατεύεται για να αναδείξει την αμηχανία, τη διαφορετικότητα των ηρώων, αλλά και την ανάλαφρη πλευρά της ζωής. «Αγόρι: Αναρωτιέμαι που βρίσκεις όλη αυτήν την ενέργεια; Κορίτσι: Είμαι μάνα. Έτσι είμαστε εμείς οι μαμάδες. Κίλερς!». Κι αυτό είναι ένα μόνο παράδειγμα από τα πολλά απολαυστικά σημεία της μετάφρασης. Σε αντίθεση όμως με την εύστοχη μετάφραση του κειμένου, θεωρώ ότι στη δύσκολη εργασία της μετάφρασης των στίχων, περισσότερη επιμονή ίσως να οδηγούσε σε ένα πιο ποιητικό αποτέλεσμα: γιατί ενώ η μουσική αφήνει ακέραιο το αποτύπωμά της στον θεατή, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει με τους στίχους στην ελληνική τους εκδοχή.

Ωστόσο, η δύναμη της μουσικής, της ιστορίας και των χαρακτήρων είναι εκεί και σε παρασέρνουν. Οι χρυσές ηλιαχτίδες του Once τρυπώνουν μέσα σου. Κι έτσι όπως οι μουσικοί εκτελούν τα τραγούδια σε διαφορετικά σημεία της σκηνής, νιώθεις ότι η μουσική είναι παντού. Το βιολί, το τσέλο, το ακορντεόν, το μπάντζο, τα ντραμς, το πιάνο, η κιθάρα, το μπάσο, το μαντολίνο… Οι νότες μοιάζει να χορεύουν δίπλα σου. Ακόμη κι αν βρίσκεις ότι η μουσική του μιούζικαλ είναι ελαφρώς γλυκερή, η άψογη εκτέλεσή της και η ειλικρίνεια στις φωνές των μουσικών σε παίρνουν μαζί τους. Αυτή είναι μια από τις πιο προσιτές παραγωγές της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής, που ενδείκνυται για νεανικό κοινό. Μια παράσταση που μπορεί να μυήσει νέους ανθρώπους στη μαγεία του μουσικού θεάτρου. «Falling slowly/ Sing your melody/ I ‘ll sing it loud»…

Info παράστασης:

Once | 20 Δεκεμβρίου 2018 – 20 Ιανουαρίου 2019 | Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής