Πριν από λίγες μέρες πήρα στα χέρια μου το δεύτερο βιβλίο της Ελισάβετ Χρονοπούλου «Ο έτερος εχθρός». Το ξεκίνησα ως παρένθεση ανάμεσα σε δυο ογκώδη βιβλία, είπα «θα το διαβάσω γρήγορα». Βασάνισε τον ύπνο μου δυο βράδια, όσες κράτησε η ανάγνωση των δέκα ιστοριών και έπιασα τον εαυτό μου να  σκέφτεται το θέμα του πολλές φορές από τότε που το έκλεισα.

Σπανίως κάθε επόμενη ιστορία σε ένα βιβλίο είναι καλύτερη από την προηγούμενη, συνήθως τα καλά κομμάτια είναι μπροστά και μετά όλο και αδυνατίζει το πράγμα. Με το βιβλίο της Ελισάβετ Χρονοπούλου συμβαίνει το αντίθετο ή μάλλον και οι δέκα ιστορίες είναι τόσο δυνατές που δεν ξέρεις -αν σε ρωτήσουν- ποια από όλες να διαλέξεις.

 Ο έτερος εχθρόςΟι ήρωες των ιστοριών έζησαν στην Κατοχή, την Κατοχή, μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες όχι μόνο της ιστορίας, αλλά και της ιστορίας των σπιτιών της Αθήνας που καθένα ζούσε ένα μικρό ή μεγαλύτερο δράμα. Κάποτε είχα ρωτήσει τη μητέρα μου τι θυμόταν από την Κατοχή. «Ότι τρώγαμε με τον αδερφό μου ένα βραστό κρεμμύδι και κλαίγαμε», μου είπε. Μου φάνηκε περίεργο, ήθελα να θυμάται κάτι πιο ηρωικό, αλλά ήταν η «πείνα» τελικά το χειρότερο, η πείνα και η καθημερινή φρίκη που έκανε τους ανθρώπους ζώα φοβισμένα που όπως λέει ένας ήρωας της Χρονοπούλου στην επιστολή που αφήνει στο γιο του «…Εις τη μνήμην μου εχαράχθησαν εικόνες αποτρόπαιες, εικόνες που τραυμάτισαν τη νεανικήν μου ψυχήν. Πλην όμως τα τραύματα αυτά ωχριούν έμπροσθεν του βαθέως τραύματος το οποίον εχαράχθη εντός μου υπό του αισθήματος της απαθείας προς το αποτρόπαιον, παρατηρηταί, αμέτοχοι. Κατήλθαμεν είς τας στοιχειωδεστέρας βαθμίδας της ανθρωπίνης φύσεως, υπό τας επιταγάς του ενστίκτου της ατομικής επιβιώσεως. …. Ουδείς ηύρε το σθένος να το ομολογήσει».

Είναι παράξενη η μνήμη, αυτό που θυμάσαι και αυτό που θέλεις να ξεχάσεις και παίζει τρομακτικά παιχνίδια στο μυαλό των ανθρώπων, συνδέεται με τύψεις και ενοχές και ένα γιατί; Εκτός τόπου και χρόνου, αγιάτρευτο. Οι άνθρωποι σπάνια μιλούν για τα θαμμένα μυστικά, τα κρατούν μέσα τους μέχρι την τελευταία τους πνοή, είναι αυτά που σημαδεύουν τη ζωή τους με μια βασανιστική σκιά. Γιατί αυτά που έχουν συμβεί, δεν μπορούν να φέρουν το χρόνο πίσω, δεν υπάρχει «περιθώριο διόρθωσης», δε θα σβήσουν ποτέ.

Η Ελισάβετ Χρονοπούλου μιλά για την ηθική δοκιμασία των ανθρώπων και την ήττα τους. Ακόμα και σαν νικητές της ζωής, όσοι επιβίωσαν, ζουν με το άφατο μυστικό τους που στοιχειώνει τις μέρες και τον ύπνο τους μέχρι το τέλος της ζωής τους. Οι ήρωές της είναι από τους πιο τραγικούς επιζώντες της εποχής μας.

Info:

Το βιβλίο της Ελισάβετ Χρονοπούλου «Ο έτερος εχθρός» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Βούλα Παπαϊωάννου © Μουσείο Μπενάκη – Φωτογραφικά Αρχεία