Η «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» του Τσαρλς Ντίκενς και τα παθήματα του πιο εμβληματικού τσιγκούνη της σύγχρονης δυτικής κουλτούρας, του Σκρουτζ, ζωντανεύουν στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Γιάννη Μόσχου. Ο σκηνοθέτης καταπιάνεται για πρώτη φορά με το μιούζικαλ και διασκευάζει τη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία», προσκαλώντας μας να αφεθούμε στο όνειρο και τη φαντασία, δημιουργώντας ένα μοναδικό θέαμα γιορτής και λάμψης που σαγηνεύει τις καρδιές όλων εκείνων που έχουν ακόμη τη διάθεση να βλέπουν τον κόσμο με την αθωότητα της παιδικής ψυχής.

Ο Τσαρλς Ντίκενς υπήρξε ένας από τους πιο διάσημους Άγγλους μυθιστοριογράφους και κριτικούς της κοινωνίας. Επινόησε ορισμένους από τους γνωστότερους διεθνώς φανταστικούς χαρακτήρες και θεωρείται από πολλούς ως ο σπουδαιότερος συγγραφέας της Βικτωριανής Εποχής. Η νουβέλα του 1843, «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία», παραμένει δημοφιλής και συνεχίζει να εμπνέει για διασκευές σε κάθε καλλιτεχνικό είδος. Με πρωτότυπο τίτλο A Christmas Carol, η νουβέλα πρωτοδημοσιεύτηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1843. Αναφέρεται στην ιδεολογική, ηθική και συναισθηματική μεταστροφή του παράξενου και τσιγκούνη Εμπενίζερ Σκρουτζ μετά την υπερφυσική επίσκεψη που δέχτηκε από τον πεθαμένο συνεταίρο του Τζέικομπ Μάρλεϊ και από τα φαντάσματα των Χριστουγέννων του Παρελθόντος, του Παρόντος και του Μέλλοντος. Η νουβέλα είχε άμεση επιτυχία και αποδοχή τόσο από το κοινό όσο και από τους κριτικούς. Ο ήρωας του έργου Εμπενίζερ Σκρουτζ είναι οπαδός της αυστηρής πειθαρχίας και της σκληρής δουλειάς. Νιώθει τουλάχιστον… αμήχανα με τις γιορτές και τις σχόλες. Τη φετινή παραμονή Χριστουγέννων, όμως, αναγκάζεται να αναθεωρήσει όσα πίστευε για τη ζωή του και για τους ανθρώπους γύρω του, εξαιτίας αναπάντεχων επισκέψεων από φαντάσματα που τον παρασύρουν άλλοτε στο παρελθόν και άλλοτε στο μέλλον σε μια πολιορκία μέχρις εσχάτων. Το πνεύμα των Χριστουγέννων θα συγκινήσει άραγε τον σκληρόκαρδο Σκρουτζ;  Αν ναι, τότε ποιος από εμάς θα μπορούσε να του αντισταθεί;

«Τα παιδιά είναι έξυπνο κοινό, ή τα πείθεις ή δεν τα αφορά η ιστορία»

Ο σκηνοθέτης της παράστασης Γιάννης Μόσχος μας μίλησε αρχίζοντας να λέει:

«Επιλέξαμε ένα θέαμα μέσα στα Χριστούγεννα για όλη την οικογένεια και μάλιστα τη μεταγραφή της Χριστουγεννιάτικης ιστορίας σε μιούζικαλ, έτσι ξεκινήσαμε κι έχουμε τη διασκευή του Τζακ Θορν που έχει μεγάλο ενδιαφέρον και δουλέψαμε πάνω σε αυτό το υλικό, το οποίο με τη σειρά μας και εμείς διασκευάσαμε και έχουμε ένα μουσικό έργο. Δε θα το έλεγα μιούζικαλ γιατί με αυτή τη λέξη φαντάζεται κάποιος μια άλλη φαντασμαγορία».

Υπάρχει προκατάληψη για το μιούζικαλ;

Το μιούζικαλ είναι ένα είδος θαυμάσιο όταν έχει κάποιος την ανάγκη όχι μόνο να εντυπωσιάσει αλλά και να αφηγηθεί μια ιστορία και να πει κάτι μέσα από αυτήν. Όταν βλέπεις ένα καλό μιούζικαλ εντυπωσιάζεσαι, είναι μια άλλη συνθήκη.  Εδώ, σε αυτή την παράσταση, η μουσική έρχεται σαν συνέχεια της αφήγησης της ιστορίας, είναι όλα εντός δράσης. Θέλουμε να οδηγηθεί η πρόζα στο τραγούδι και το αντίθετο με ένα τρόπο φυσικό.

Σκηνοθετεί κάποιος διαφορετικά ένα θέαμα για όλη την οικογένεια;

Αυτό που κατάλαβα καλά από τις σκηνοθεσίες που έχω κάνει στην Ξένια Καλογεροπούλου, είναι ότι πρόκειται για ένα έργο που πρέπει να σκηνοθετήσεις καλά και απευθύνεται σε μια μεγαλύτερη βεντάλια κοινού. Δε συμβαίνει κάτι άλλο ιδιαίτερο όταν σκηνοθετεί κάποιος για όλη την οικογένεια ή μόνο για παιδιά. Η θεματική περισσότερο αφορά κάποιες ηλικίες. Ας πούμε τα παιδιά είναι έξυπνο κοινό, ή τα πείθεις ή δεν τα αφορά η ιστορία.

Τι είναι αυτό που συγκινεί στη Χριστουγεννιάτικη Ιστορία;

Όλοι ξέρουμε την ιστορία, όλοι το έχουμε δει άπειρες φορές, είναι ένας μύθος, όπως και να έχει πολύ ισχυρός. Το κουκούτσι του μύθου νομίζω είναι η αναδρομή στο παρελθόν και το πού έχεις φτάσει μέχρι σήμερα. Είναι κάτι που δεν έχουμε τη δυνατότητα να δούμε με αυτό τον τρόπο που το βλέπει ο Σκρουτζ, ό,τι έχουμε δηλαδή πράξει. Αυτό νομίζω συγκινεί και όταν το βλέπουμε μέσα από τα μάτια του ήρωα αναλογιζόμαστε και εμείς τι έχουμε πράξει και τι απολογισμό έχουμε κάνει μέχρι τώρα και τι μπορούμε να κάνουμε στο μέλλον μας.

Σε αφορά προσωπικά ένας απολογισμός;

Έχω φτάσει και εγώ σε μια ηλικία που αρχίζω να κάνω απολογισμούς, το βλέπω και από τον εαυτό μου, δεν έχω τον ίδιο ορίζοντα χρόνου και αναλογίζομαι τι έχω πράξει μέχρι τώρα. Το ζήτημα δεν είναι αν μας διδάσκουν οι εμπειρίες, απλώς αν συνειδητοποιήσουμε τις επιλογές μας μπορούμε να καταλάβουμε γιατί τις κάναμε.

Μας βοηθά το παρελθόν να γίνουμε πιο θαρραλέοι στο μέλλον;

Νομίζω πως ο χρόνος αυτός που έχουμε διανύσει μας κάνει να πιστεύουμε λίγο περισσότερο στον εαυτό μας και να μην έχουμε την ανάγκη της διαρκούς επιβεβαίωσης από τους άλλους. Φυσικά πάντα με ενδιαφέρει η γνώμη κάποιων ανθρώπων, ζητώ ένα διάλογο με ανθρώπους που εκτιμώ και για τα καλά και για τα κακά. Μετά από αυτό άλλαξε με έναν τρόπο και η δουλειά μου, απελευθερώθηκε μια άλλη δυναμική. Μπορώ μέσα από αυτή τη σκέψη να έχω και μετανιώσει για κάποιες επιλογές και για κάποια πιο βαθιά πράγματα της δουλειάς, μπορώ να τα δω πιο καθαρά και ειλικρινά. Μεγαλώνοντας μπορείς να τα διαχειριστείς καλύτερα και μπορείς να αναλάβεις και τις ευθύνες πιο συγκεκριμένα.

Πού έχεις καταλήξει;

Ότι όλη την ευθύνη σε μια παράσταση την έχεις εσύ ως σκηνοθέτης. Η μεγάλη αλήθεια, που δεν μας βολεύει πάντα, είναι αυτή. Δε μας φταίνε οι άλλοι, αυτό είναι βέβαιο. Εγώ αν αναλογιστώ την πορεία μου δεν έχω μετανιώσει, έχω αλλάξει γνώμη για να το πω πιο απλά και να μην ακουστεί δραματικά, αλλά πολύ λίγες φορές έχω νιώσει κάνοντας δουλειές ότι όλα έγιναν όπως ήθελα.

Τι είναι πιο σημαντικό στο να κάνεις θέατρο;

Το κείμενο, αυτό είναι ο οδηγός μου. Είναι το πιο σοβαρό υλικό μου, τα κείμενα με ενδιαφέρουν, το ίδιο το υλικό της δραματουργίας, με αυτά μου αρέσει να συνομιλώ ως σκηνοθέτης. Και στη συνέχεια συμβαίνει και η μαγική στιγμή που με κάποιο τρόπο στη σκηνή ενός θεάτρου συντονίζονται όλα. Εκεί αισθάνεσαι μέσα σε μια δουλειά αληθινά ικανοποιημένος. Απλώς όταν περνά ο χρόνος όλα γίνονται πιο συνειδητά, έχεις και περισσότερες επιλογές στο που θα πεις ναι και όχι.

«Μας λείπουν οι στέγες που παράγουν θέατρο»

Εσύ πώς ονειρεύεσαι να κάνεις θέατρο;

Αναπόφευκτα σήμερα οδηγείσαι στο να κάνεις θέατρο με τις επιλογές που υπάρχουν, οι συνθήκες δε βοηθούν να επιλέξεις, πολλές φορές κάνεις μια αναγκαστική επιλογή. Εκεί πρέπει να εφεύρεις τον καλύτερο τρόπο για να βγάλεις επάνω στη σκηνή όλο το υλικό που κρατάς στα χέρια σου. Αυτό έχουμε όμως και με αυτό θα πορευθούμε. Και κάθε φορά θα προσπαθείς να προσεγγίσεις το θέμα σου με τον καλύτερο τρόπο. Οπότε είναι η παραγωγή ένα μεγάλο θέμα, θέλεις ένα κέλυφος, αλλά το πιο σημαντικό νομίζω είναι η διάσπαση, όλοι κάνουν για να επιβιώσουν πολλά πράγματα και είναι δύσκολο να βρεις ανθρώπους που είναι δοσμένοι σε αυτό που κάνουν εκείνη τη στιγμή. Εγώ που είχα μάθει σε συνθήκες του Αμόρε και του Εμπρός το αναλογίζομαι συχνά και τώρα ας πούμε στο Εθνικό νιώθω πολύ τυχερός που οι ηθοποιοί έχουν κάποιες συνθήκες που δεν υπάρχουν στην αγορά.

Τι μας λείπει περισσότερο σήμερα;

Μας λείπουν οι στέγες που παράγουν θέατρο. Είμαστε χωρίς σημεία αναφοράς σήμερα. Μέτρα τι υπήρχε και τι υπάρχει σήμερα. Ήταν ο Μιχαηλίδης παλιότερα, ο Βογιατζής, το Αμόρε, το Πόρτα, το Εμπρός, ο Αντύπας, αυτά όλα ήταν θεατρικές στέγες. Δεν έχει σημασία αν σου άρεσαν όλα αλλά δημιουργούσαν ένα πλαίσιο. Αυτό δεν υπάρχει και είναι κάτι τρομερά προβληματικό. Δεν υπάρχει θέατρο με φυσιογνωμία να υπερασπίζεται κάτι. Ο Θωμάς Μοσχόπουλος έκανε μια εξαιρετική δήλωση για τον πληθωρισμό στο θέατρο και είχε και το σθένος να το κάνει. Έθεσε πραγματικά το ζήτημα και τον κίνδυνο να γίνουμε σούπερ μάρκετ και να μπερδεύουμε το κοινό. Το κοινό επίσης δεν είναι τυχαίο ότι οδηγείται σε μεγάλα σχήματα και στην ασφάλεια των καλών έργων του παρελθόντος. Ακόμα και εγώ που είμαι της δουλειάς μπερδεύομαι όταν διαβάζω οδηγούς θεαμάτων.

Να γυρίσουμε πάλι στον Ντίκενς και την αντίληψή του για τον κόσμο;

Νομίζω ότι ο Ντίκενς είναι από τις περιπτώσεις των συγγραφέων που έχει μια βαθιά πίστη για τον άνθρωπο. Πιστεύει ότι εν δυνάμει υπάρχει κάτι καλό στον άνθρωπο. Και εμένα με αφορούν πάντα αυτοί οι συγγραφείς σαν τον Ντίκενς, τον Τσέχοφ, που περιγράφουν και φωτίζουν όλη την ανθρώπινη ανοησία, τα ελαττώματα, τη μικρότητα λαμβάνουν όμως υπόψη τις συνθήκες της ζωής τους και με έναν τρόπο τους αγαπούν αυτούς τους ήρωες και τελικά τους συγχωρούν.

Info παράστασης:

Χριστουγεννιάτικη Ιστορία Εθνικό Θέατρο – Θέατρο Rex – Σκηνή Μαρίκα Κοτοπούλη