O Γιώργος Σεφέρης, κατά τη γνώμη μου ο πιο σπουδαίος Έλληνας ποιητής – και σίγουρα ο πιο επίκαιρος, είχε την τύχη να βραβευθεί με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Η βράβευση αυτή του χάρισε μια μικρή ίσως, αλλά πάντως σοβαρή φήμη στους λογοτεχνικούς κύκλους του εξωτερικού: μεταφράστηκε το σύνολο του ποιητικού έργου του (που ούτως ή άλλως είναι σχετικά μικρό) και, τουλάχιστον οι ασχολούμενοι με την ποίηση ξένοι, τον γνώρισαν και πολλοί απ’ αυτούς τον αγάπησαν. Μέσα στους πιστούς θαυμαστές του μεγάλου ποιητή συγκαταλέγεται και ένας από τους πιο σπουδαίους και πιο γνωστούς συγγραφείς στον κόσμο: ο Στίβεν Κινγκ.

Η ποίηση του Σεφέρη μοιάζει τρομερά αληθινή τώρα στις αρχές του 21ου αιώνα

Το μυθιστόρημα του Κινγκ «Salem’s Lot» κυκλοφόρησε το 1975 και έγινε μεγάλη εκδοτική επιτυχία (στα ελληνικά είχε βγει από τις εκδόσεις Λιβάνη). Ήταν το δεύτερο βιβλίο του Κινγκ, μετά τη θρυλική «Carrie» και ο μεγάλος συγγραφέας έχει δηλώσει σε συνέντευξή του ότι από όλα τα βιβλία που έχει γράψει, αυτό είναι το πιο αγαπημένο του. Το μυθιστόρημα αποτελείται από πρόλογο, τρία μέρη και επίλογο και αφηγείται μια ιστορία με βρικόλακες σε μια μικρή πόλη της Αμερικής. Ο ήρωας, ο Μπεν, είναι συγγραφέας και επιστρέφει στην πόλη του μετά από χρόνια με σκοπό να γράψει ένα βιβλίο για ένα σπίτι που τον έχει στοιχειώσει από την παιδική του ηλικία. Συνειδητοποιώντας ότι η απομονωμένη γενέτειρά του είναι πια εστία βρικολάκων, ο Μπεν με μια μικρή ομάδα ανθρώπων προσπαθούν να σκοτώσουν το βρικόλακα και να σωθούν.

Στον πρόλογο του βιβλίου προτάσσονται οι πέντε πρώτοι στίχοι από το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη «Ο Γυρισμός του Ξενιτεμένου», γνωστό σε μας και από τη μελοποίησή του από τον Γιάννη Μαρκόπουλο: «Παλιέ μου φίλε τί γυρεύεις; / χρόνια ξενιτεμένος ήρθες / με εικόνες που έχεις αναθρέψει / κάτω από ξένους ουρανούς / μακριά απ’ τον τόπο το δικό σου». Το ποίημα προέρχεται από τη συλλογή «Ημερολόγιο καταστρώματος Α’» που κυκλοφόρησε λίγο πριν την είσοδο της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και περιείχε ποιήματα της περιόδου 1937-1940. Ο «Γυρισμός του Ξενιτεμένου», γραμμένος με τη μορφή της παραλογής (γνωστή από τα δημοτικά τραγούδια) μιλάει για κάποιον που επιστρέφει μετά από χρόνια στον τόπο του και δυσκολεύεται να τον αναγνωρίσει – εξού και εισάγει εύστοχα στο θέμα του βιβλίου του Κινγκ. Μάλιστα, το ποίημα φαίνεται ότι έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στον Κινγκ, γιατί δέκα χρόνια αργότερα το ίδιο παράθεμα επιγράφει και το θρυλικό μυθιστόρημά του «It» («Το αυτό», εκδ. Λιβάνη).

«Αν δεν αποφασίσουμε να ξεχάσουμε, δεν θα μπορέσουμε να ζήσουμε»

Στο δεύτερο μέρος προτάσσεται ένα από τα Δεκαέξι χάι-κου του Σεφέρη: «Τούτη η κολόνα / έχει μια τρύπα, βλέπεις / την Περσεφόνη;». Το χάι-κου, η πιο σύντομη μορφή ποίησης στον κόσμο, προέρχεται ως γνωστόν από την Ιαπωνία και εισήχθη στην Ελλάδα από τον Σεφέρη. Στη συλλογή «Τετράδιο Γυμνασμάτων» (με ποιήματα της περιόδου 1928-1937) ο Σεφέρης συμπεριλαμβάνει και δεκαέξι τέτοια χάι-κου. Πώς μπορούμε να διαβάσουμε όμως το συγκεκριμένο ποίημα; Σε μια εισαγωγή που έγραψε για μια συλλογή διηγημάτων του το 1993, ο Κινγκ εξηγεί ότι ο ίδιος το αντιλαμβάνεται σαν έναν προβληματισμό πάνω στη σχετικότητα της αλήθειας. Γράφει συγκεκριμένα: «αυτή η φράση του Σεφέρη που χρησιμοποίησα στο Salem’s Lot – εκεί που λέει ότι η κολόνα της αλήθειας έχει μια τρύπα – μοιάζει τρομερά αληθινή τώρα στο τέλος του εικοστού αιώνα».

Salems Lot

Τέλος, πριν τον επίλογο, υπάρχουν δυο παραθέματα από τον Σεφέρη: ακόμη ένα από τα Δεκαέξι χάι-κου («Δεν έχει μάτια / τα φίδια που κρατούσε / της τρών’ τα χέρια») και η τελευταία στροφή από το έβδομο κεφάλαιο της συλλογής «Μυθιστόρημα» με την επιγραφή «Νοτιάς» («Μέσα σε τούτα τα χωριά τ’ αποδεκατισμένα / πάνω σ’ αυτό τον κάβο, ξέσκεπο στο νοτιά / με τη βουνοσειρά μπροστά μας που σε κρύβει, / ποιος θα μας λογαριάσει την απόφαση της λησμονιάς; / Ποιος θα δεχτεί την προσφορά μας, στο τέλος αυτό του φθινοπώρου»).

Διαβάστε επίσης: Ο Σεφέρης και η Επανάσταση του 1821

Το «Μυθιστόρημα» είναι ως γνωστόν σταθμός στην εξέλιξη του σεφερικού έργου, γιατί σ’ αυτό ο Σεφέρης εγκαινιάζει τη γραφή σε ελεύθερο στίχο (εγκαταλείποντας το έμμετρο στυλ της συλλογής «Στροφή») αλλά κυρίως γιατί σε αυτό συμπυκνώνεται και εκφράζεται όλη η προβληματική της σεφερικής ποίησης σχετικά με την Ελλάδα, τον ελληνισμό, την ανθρώπινη μοίρα και τη σχέση του ανθρώπου με την ιστορία.

Το «Μυθιστόρημα» είναι ίσως η ελληνική «Έρημη Χώρα», αν φέρουμε στο μυαλό μας τις παραλλήλους μεταξύ του ποιητή και του Τ.Σ. Έλιοτ. Αυτή η «απόφαση της λησμονιάς» («our decision to forget» το παραθέτει ο Κινγκ) συμπυκνώνει το κλείσιμο του «Salem’ s Lot»: αν δεν αποφασίσουμε να ξεχάσουμε, δεν θα μπορέσουμε να ζήσουμε.

Δυο εντελώς διαφορετικοί δημιουργοί που συναντήθηκαν όταν ο ένας έσκυψε πάνω στο έργο του άλλου. Και σήμερα, τα λόγια του Στίβεν Κινγκ για την ποίηση του Σεφέρη διατηρούν την αξία τους και την ισχύ τους: η ποίηση του Σεφέρη μοιάζει τρομερά αληθινή τώρα, στις αρχές του 21ου αιώνα. Αυτός ο εκπληκτικός δημιουργός είναι στις μέρες μας ο πιο relevant ποιητής της νεοελληνικής γραμματείας. Η συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του είναι το πιο κοφτερό εργαλείο για να αναλύσεις όσα συμβαίνουν και το πιο γλυκό βάλσαμο για να σε βοηθήσει να τα αντέξεις. Είναι ο πιο σοφός ποιητής μας, ο πιο στοχαστικά λυρικός.