Για τρίτη χρονιά, το Θέατρο «Πόρτα» συνεχίζει το επιτυχημένο παράλληλο πρόγραμμά του, με τις αγαπητές στο κοινό «Τρίτες Παράλληλες» να αλλάζουν μέρα, να μεταφέρονται την Πέμπτη και γίνονται… «Άλλες Παράλληλες». Ένας από τους πιο ταλαντούχους συνθέτες της γενιάς του, ο Κορνήλιος Σελαμσής, επιμελείται την παρουσίαση τεσσάρων σύμμεικτων ακροαμάτων σχετικά με τον Έρωτα και τις πνευματικές και σαρκικές πτυχές του. Πρόκειται για ιδιαίτερα τολμηρές συναυλίες κλασικής μουσικής, με τη σύμπραξη σημαντικών καλλιτεχνών. Του ζητήσαμε να μας ξεναγήσει στο πρόγραμμα και δε χάσαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για τον έρωτα.

Το φετινό σας πρόγραμμα γύρω από πού περιστρέφεται;
Το πρόγραμμά μας φέτος, παρότι ιδιαίτερα σύντομο, με κάθε τρόπο εστιάζει επάνω στο ζήτημα της ακροαματικής διαδικασίας και των προβλημάτων, που σχετίζονται με αυτή διαχρονικά. Θα έλεγα πως ο προσανατολισμός μας είναι να δημιουργήσουμε, μέσα στο πλαίσιο αυτών των τεσσάρων συναυλιών, μία εντύπωση που να προηγείται της ίδιας της μουσικής, ένα εργαλείο ακρόασης, ένα φίλτρο στην αντίληψή μας, ώστε να κάμπτεται η αρχική αμηχανία προς την τελετουργία μιας συναυλίας που πιθανώς ένα μέρος του κοινού να έχει, ελλείψει άλλων εμπειριών. Πιο συγκεκριμένα, μιλώντας και θέτοντας πέρα από το ζήτημα της καθαρής μουσικής, τον έρωτα ως ένα συμβιωτικό θέμα, εξερευνούμε τη διάσταση εκείνη του ήχου ο οποίος, αποκτώντας ένα σημαινόμενο ελκυστικό, βρίσκει έδαφος γονιμότερο για να υπάρξει και να ολοκληρώσει την αρχική του αποστολή, εκείνη του αφηρημένου στοχασμού και της βαθύτερης εμπλοκής πέρα από το ζητούμενο της διασκέδασης.

The Surprise, Jean-Antoine Watteau

Το θέμα του έρωτα πόσο περίπλοκο είναι και εσείς γύρω από ποιες πτυχές του κινείστε;
Θα έλεγα ότι ο έρωτας ως θεματική καλύπτει μία αχανή περιοχή της ανθρώπινης κατάστασης, ακριβώς γιατί προσπαθεί να περιγράψει μία συνθήκη που άπτεται πολλών διαφορετικών πτυχών της έκφρασης του ατόμου προς τον κόσμο που τον περιβάλλει. Έρωτας μπορεί να ονομάζεται και η άνευ όρων παράδοση ή επιθυμία για ένα πρόσωπο, αλλά και η αγωνία για το υπερβατικό, για το θεϊκό. Ο έρωτας μπορεί να ξεκινά σαν μια πνευματική εξιδανίκευση ενός άλλου, που όμως τελικά αποζητά να καταλήξει στο σώμα, στην πράξη. Με αυτή την αχανή ποικιλία, ο Έρωτας είναι μοιραία δαιδαλώδης, μας εγκλωβίζει, ενώ μέσω αυτού αποζητάμε μιαν απελευθέρωση και είναι ακριβώς αυτή η περιπέτεια που μας καθορίζει, είτε είμαστε αυτουργοί, είτε ηδονοβλεψίες. Στο θέμα μας όμως. Οι φετινές συναυλίες μιλούν για τον έρωτα του προσώπου με τη μουσική, για την περιγραφή του έρωτα από την μουσική, για τον αισθησιασμό και ενίοτε για την ίδια την πολυσημία και την αμφιθυμία μας όταν βρισκόμαστε υπό την επήρειά του. Στην πράξη, άλλοτε προσπαθούμε να υποβάλλουμε το βίωμα περιγραφικά – εξωμουσικά με μία συγγενή τέχνη, άλλοτε το κάνει η ίδια η μουσική και σε κάποιες περιπτώσεις, απλώς υποβάλλουμε στον ευγενικό μας ακροατή μίαν ιδέα σχετική με όλα αυτά.

Ο Κορνήλιος Σελαμσής ©Κωνσταντίνος Β

Ο Κορνήλιος Σελαμσής ©Κωνσταντίνος Β

Να ρωτήσω κιόλας, πιστεύετε στον έρωτα;
Μπορεί να διαβαστεί ως αφορισμός η θέση μου, αλλά δε μου αφήνετε περιθώριο. Μόνο στον έρωτα πιστεύω. Και σε ό,τι μέσω του έρωτα αρθρώνεται και αποκτά υπόσταση. Από ό,τι ακούω για τις εμπειρίες βαθύτατα πιστών στο Θεό ανθρώπων όμως, και ο έρωτας συμπεριφέρεται κατά τον ίδιο τρόπο: είναι εξαιρετικά ακριβοθώρητος και απολύτως ορατός, ευπαθής και ανθεκτικός, δύσκαμπτος και εύκαμπτος, ευμάλακτος. Αυτή η σειρά των αντιφάσεων κάνει την πίστη μου ακλόνητη μεν εξαιρετικά οδυνηρή δε και με εξωθεί να βρίσκομαι κατά καιρούς από τη μεριά του αφηγητή και όχι του ήρωα.

The Birthday, Marc Chagall

The Birthday, Marc Chagall

Είναι πηγή δημιουργίας, έχουμε πλείστα πόσα παραδείγματα, αλλά πείτε μου μερικά που σας έχουν εντυπωσιάσει.
Το πιο πολύτιμο για εμένα δείγμα του έρωτα, ως υψηλή δημιουργία και συγχρόνως ως ερωτική χειρονομία, είναι δύο σπουδαία κατά τη γνώμη μου κείμενα που πάντοτε κρατάω ως πολύτιμα αντικείμενα. Το «Γήπεδον» του Εμπειρίκου γραμμένο για τη Μάτση Χατζηλαζάρου το 1945 και η «Αντίστροφη Αφιέρωση» που γράφει η ποιήτρια το 1985 αφού έχει προηγηθεί το μεταξύ τους διαζύγιο αλλά, πάνω από όλα, ο από δεκαετίας θάνατος του ποιητή. Σκεφθείτε πόση ενέργεια εκλύθηκε από την ένωση αυτών των δύο, ενέργεια ανθεκτική εν σπέρματι για σαράντα ολόκληρα χρόνια.

Γιατί πιστεύετε ότι σήμερα ο έρωτας μπορεί να προσελκύσει σαν θέμα το κοινό;
Δεν είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν ελκυστικά θέματα για μία κοινότητα τόσο διασπασμένη μορφωτικά, συναισθηματικά και ηθικά, όσο το ακροατήριο της πόλης μας. Στην πραγματικότητα έχω την αίσθηση πως το μόνο ειλικρινά ελκυστικό θέμα είναι η ηδονοβλεψία. Η περίπτωση δηλαδή που προσφέρεται μία σχεδόν απαγορευμένη εικόνα – καθώς ο ήχος εκ των πραγμάτων είναι δύσκολο να λογοκριθεί ή να αποκτήσει την εξουσία της εικόνας – που κανείς δεν μπορεί κατά τα άλλα να έχει πρόσβαση. Έτσι, ο έρωτας ο ίδιος ως θέμα μπορεί να είναι ελκυστικός δίσημα, είτε εντασσόμενος μέσα στον ευρύτερο πολιτισμό του τόπου μας, την κουλτούρα της νοσταλγίας για κάτι που έχει παρέλθει δηλαδή, είτε στην ελπίδα πως μέσα από την εμπειρία ενός περί τον έρωτα έργου τέχνης θα μπορέσω να βρεθώ στην προσφιλή κατάσταση του ερωτευμένου. Την περίπτωση της νοσταλγίας την απεύχομαι, την δεύτερη την προσδοκώ.

The Lovers, René Magritte

The Lovers, René Magritte

Στον πρώτο κύκλο έχουμε τη μουσική εξερεύνηση του έρωτα, στους υπόλοιπους τι θα δούμε;
Ο δεύτερος κύκλος (16 Φεβρουαρίου έως τις 9 Μαρτίου, κάθε Πέμπτη) είναι αφιερωμένος στο χορό. Η Ίρις Καραγιάν παρουσιάζει τη νέα της δημιουργία, “Manual solos”. Με εκκίνηση ένα ακουστικό εγχειρίδιο οδηγιών η Ίρις Καραγιάν δημιουργεί τέσσερα χορογραφικά σόλι – εφαρμογές πάνω στο ίδιο ερέθισμα. Στον τρίτο κύκλο (16 Μαρτίου έως 06 Απριλίου, κάθε Πέμπτη), η Ελένη Ευθυμίου παρουσιάζει τη «Χορωδία ανέργων», μία παράσταση για την εργασία με αφορμή αληθινές ιστορίες ανθρώπων που αυτοπροσδιορίζονται ως «άνεργοι».

Πείτε μου για την εμπειρία με τις παράλληλες στο «Πόρτα»
Οι Τρίτες και οι Άλλες παράλληλες του Πόρτα έχουν υπάρξει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και τις πιο κοπιώδεις εμπειρίες της μέχρι τώρα ζωής μου. Πρέπει να τονίσω πως ξεκινώντας το εγχείρημα είχα απόλυτη άγνοια του τι θα σήμαινε μία τέτοια διοργάνωση για εμένα και τη ζωή μου, αλλά είχα μία ξεκάθαρη ιδέα για το τι θα ήθελα να σημαίνει για το ακροατήριο. Και στις δύο αυτές κατευθύνσεις συναντήθηκα με μία μάλλον βίαιη πραγματικότητα. Εκείνη που μας αποδεικνύει έμπρακτα πως είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει ένας πολιτιστικός οργανισμός και ένας ανθρώπινος οργανισμός όταν αποπειράται να μιλήσει για το καινούριο, για το ανοίκειο, για το ωραίο με τρόπο πιθανώς ασυνήθιστο. Η πραγματικότητα όμως, περιείχε και τη συγκινητική βοήθεια που δόθηκε αφ’ ενός σε εμένα προσωπικά και κυριότερα στη διοργάνωση, από ανθρώπους που σκέφτηκαν, έγραψαν και παρέστησαν στο όλο εγχείρημα. Επίσης, η αυταπάρνηση από τους ανθρώπους του «Πόρτα» που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον μόχθο της κάθε συναυλίας και πάνω από όλα από τους Καλλιτέχνες που επένδυσαν τον καλύτερό τους εαυτό για κάθε μία χειρονομία. Αισθάνομαι υπερήφανος και τυχερός που βρέθηκα μέσα σε αυτή τη διαδικασία παρ’ όλο το κόστος, που δεν υπήρξε αμελητέο.

The Kiss, Edvard Munch

The Kiss, Edvard Munch

Θα μου αποκαλύψετε αν υπάρχει κάποιο έργο για τον έρωτα που σας συγκινεί περισσότερο από τα άλλα;
Μου ζητάτε να πάρω μία μεγάλη ευθύνη. Με συγκινεί η ιστορία του Χοσρόη στην οποία η Σιρίν ερωτεύεται το πορτραίτο του εραστή της πριν τον γνωρίσει. Με συγκινεί ο Τριστάνος και η Ιζόλδη γιατί ο Βάγκνερ φρόντισε να αναβιώσει τρόπον τινά την αλχημεία με τη συνθετική του δεινότητα, με συγκινούν τα ερωτικά γράμματα του Γιανάτσεκ για την αθωότητα ενός γέροντα που από έρωτα κατάφερε να γράψει ένα μεγάλης νεότητας έργο, με συγκινεί η «Αληθινή Ιστορία», το σπουδαίο ποίημα του Γκυγιώμ ντε Μασώ που η εξιδανίκευση, αλλά και η δυστυχία, συνυπάρχουν διαρκώς, με συγκινεί το «Dichterliebe» του Σούμαν που απεικονίζει όλες τις πιθανές περιπτώσεις αποδοχής, απόρριψης και πάνω από όλα της παραισθητικής απώλειας του εαυτού στον έρωτα, αλλά και μερικές εκατοντάδες άλλα έργα που επιφυλάσσομαι να σας αποκαλύψω συν τω χρόνω.

Info: Άλλες Παράλληλες | Θέατρο Πόρτα | 19 Ιανουαρίου – 9 Φεβρουαρίου 2017

Kεντρική φωτογραφία: Λεωνίδας Τσιώκος©