Τους τελευταίους μήνες παρακολουθήσαμε πολλές ελληνικές πόλεις να ετοιμάζονται πυρετωδώς για να προκριθούν ως υποψήφιες Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης 2021: Βόλος, Δελφοί, Ελευσίνα, Ιωάννινα, Καλαμάτα, Κέρκυρα, Λάρισα, Λέσβος, Μεσολόγγι, Πειραιάς, Ρόδος, Σαλαμίνα, Σάμος και Τρίπολη. Η τελική επιλογή θα γίνει τον ερχόμενο Νοέμβριο μεταξύ τριών πόλεων που προκρίθηκαν: Η Ελευσίνα, η Καλαμάτα και η Ρόδος.

Από το 1985 όταν η Αθήνα εγκαινίαζε το θεσμό της ευρωπαϊκής πολιτιστικής πρωτεύουσας έχουν αλλάξει αρκετά πράγματα στο θεσμό, στη χώρα μας, αλλά και στην Ευρώπη, σε όλα τα επίπεδα. Οι προσδοκίες με τις οποίες ξεκίνησε ο θεσμός σε μια χώρα, που ακόμα γιόρταζε μια αρκετά φρέσκια ευρωπαϊκή της διάσταση, επισκιάστηκαν από τη Θεσσαλονίκη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα 1997, μια διοργάνωση με μεγάλο κόστος και πολλά σκοτεινά σημεία. Ούτε το 2006 μπόρεσε η Πάτρα να ισοφαρίσει, με μια διοργάνωση που επίσης άφησε πολλά ερωτηματικά και διαμαρτυρίες. Αλλά κυρίως, παρά το υψηλό τους κόστος, το οποίο αναλαμβάνει η εκάστοτε χώρα, οι διοργανώσεις δεν άφησαν ένα ιδιαίτερο αποτύπωμα στην πόλη, από πλευράς υποδομών, τεχνογνωσίας ή «ανάδειξης του πλούτου της ποικιλομορφίας, των κοινών πτυχών των ευρωπαϊκών πολιτισμών και βελτίωσης της αλληλοκατανόησης μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών», όπως τουλάχιστον διακηρύσσουν οι στόχοι του ευρωπαϊκού θεσμού.

pol4

Η Ελλάδα θα φιλοξενήσει το θεσμό το 2021, μαζί με τη Ρουμανία και μια πόλη από τις υποψήφιες ή δυνάμει υποψήφιες προς ένταξη στην Ε.Ε. χώρες, η οποία θα γνωστοποιηθεί το 2017. Η ανάθεση σε μια πόλη έχει πάψει να αποτελεί πολιτική επιλογή. Γίνεται ανοικτός διαγωνισμός μεταξύ των ενδιαφερόμενων πόλεων και κατατίθενται φάκελοι προτάσεων με συγκεκριμένα κριτήρια. Και τα κριτήρια αξιολόγησης έχουν επίσης αλλάξει. Δεν αξιολογείται η ιστορία της πόλης ή οι σημερινές καλλιτεχνικές της δράσεις, αλλά το σχεδιαζόμενο πρόγραμμα για το έτος διοργάνωσης, με έμφαση στην ευρωπαϊκή διάστασή του, το όραμα της πόλης, τη στρατηγική ανάπτυξής της και στην εμπλοκή των δημιουργών και της κοινωνίας των πολιτών. Οι προτάσεις αξιολογούνται από δωδεκαμελή διευρωπαϊκή επιτροπή ειδικών, με δέκα μέλη ορισμένα από τα θεσμικά Όργανα της Ε.Ε. και δυο Έλληνες εμπειρογνώμονες.

Το κόστος το αναλαμβάνει πάγια η χώρα διοργάνωσης και μετά απονέμεται ευρωπαϊκό βραβείο ύψους 1.500.000€. Αν η Κοπεγχάγη (1996) λέγεται ότι υπήρξε η πιο ακριβή Πολιτιστική Πρωτεύουσα με κόστος 400 εκ. ευρώ, με δεύτερη, την επόμενη χρονιά, τη Θεσσαλονίκη, το κόστος των φετινών ελληνικών προτάσεων κυμάνθηκε γύρω στα 20 εκ. ευρώ. Ένας προϋπολογισμός πολύ χαμηλότερος από αυτά που ξέραμε μέχρι σήμερα, αλλά και πάλι υπολογίσιμος σε καιρούς κρίση-μους, όταν η πολιτεία και η τοπική αυτοδιοίκηση αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες υγείας, εκπαίδευσης και πρόνοιας για τους πολίτες της.

0330_SPIROS_MERKOYRIS_432014

Σπύρος Μερκούρης

Με αυτά τα δεδομένα και με αυτόν τον προβληματισμό, το ελculture ξεκίνησε έναν διάλογο με τους υπεύθυνους για την υποψηφιότητα της κάθε μιας από τις τρεις πόλεις, για να ενημερωθούμε για το σκεπτικό τους, τους άξονες προτεραιότητας και το όραμά τους. Από την επόμενη λοιπόν εβδομάδα ξεκινάμε το οδοιπορικό μας σε Ελευσίνα, Καλαμάτα και Ρόδο. Πριν από αυτό, συναντήσαμε τον κ. Σπύρο Μερκούρη, αδερφό της Μελίνας Μερκούρη, που υπήρξε διευθυντής της πρώτης διοργάνωσης της Αθήνας και του Δικτύου Ευρωπαϊκών Πολιτιστικών Πρωτευουσών. Έχοντας ολοκληρωμένη εικόνα της πορείας του θεσμού και των διοργανώσεων και όντας ενεργός στις σημερινές προτάσεις και διαδικασίες, μας έδωσε τη δική του εκδοχή:

«Ο θεσμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας με πρωτοβουλία της Μελίνας Μερκούρη, που εκπροσωπούσε τότε ως Υπουργός Πολιτισμού το ελληνικό κράτος, ξεκίνησε από μια ιδέα, έγινε πολιτιστικό γεγονός, και κατέληξε σε θεσμό. Είναι δε ο πιο διαρκής πολιτιστικός θεσμός της Ευρώπης, παρά τις όποιες κριτικές που έχουν τεθεί. Βασίζεται στη δημιουργία ενός εποικοδομητικού διαλόγου και στην επικοινωνία των θεσμών για την πορεία ενοποίησης της Ευρώπης. Η ενοποίηση αυτή δε γίνεται μόνο με το ευρώ, αλλά κυρίως με γνωριμία, αλληλοεκτίμηση και αλληλεγγύη των λαών. Σήμερα η Ευρώπη είναι αρκετά πιεσμένη, γιατί την έχει εγκλωβίσει η οικονομία».

«Ο πολιτισμός δεν μπαίνει σε κανάλια, έρχεται απ’ τον κόσμο, από κάτω»

Τι είναι λοιπόν ο πολιτισμός για μια χώρα και τι ο θεσμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας; «Ο πολιτισμός είναι το επίκεντρο της πολιτιστικής, καλλιτεχνικής, πολιτικής, βεβαίως και της οικονομικής ζωής, αλλά όχι μόνο. Ο πολιτισμός αντλεί από το παρελθόν, σχηματίζει το παρόν και ατενίζει το μέλλον. Είναι η ιστορία των λαών. Δεν μπαίνει σε κανάλια, έρχεται απ’ τον κόσμο, από κάτω. Είναι αφενός το πώς διαμορφώνεται ένα κράτος με τις επιδιώξεις, τις μνήμες και τη δημιουργία του, αφετέρου η καλλιέργεια του πνεύματος και του σώματος. Στην Πολιτιστική Πρωτεύουσα δίνεται απόλυτη ελευθερία να σχηματιστεί διάλογος για αλληλεγγύη μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν είναι ένα φεστιβάλ. Οι προτάσεις πρέπει να περιέχουν το σήμερα, όχι μόνο την ιστορία. Να συνδέουν το παρελθόν με το παρόν της πόλης. Και ο λόγος είναι να μην γίνονται εθνοκεντρικές, να περιέχουν την ευρωπαϊκή διάσταση. Κατά τα λοιπά, τα κριτήρια είναι τεχνικά και σαφώς προκαθορισμένα. Αυτό προέκυψε ίσως σαν ανάγκη μετά από διοργανώσεις, όπως το Λίβερπουλ (2008) που επικεντρώθηκε πολύ στον τουρισμό και στην ποδοσφαιρική του ομάδα ή το Έσσεν (2010) που μεταμόρφωσε τη βιομηχανία στον πολιτισμό. Είχαν δηλαδή μια οικονομική διάσταση, το κέρδος, ενώ πλούτος είναι κυρίως το πνεύμα».

«Οι τρεις πόλεις που προκρίθηκαν είναι στο πνεύμα και στη σωστή γραμμή του θεσμού»

Για τις ελληνικές προτάσεις, ο κ. Μερκούρης σχολίασε: «Για την Ελλάδα η συγκυρία είναι πολύ σημαντική, γιατί δεν πρόκειται για ελληνικό πρόγραμμα, αλλά ευρωπαϊκό, που σε δύσκολες εποχές συμβάλλει στο διάλογο και στο σεβασμό στις απόψεις του άλλου. Επισκέφθηκα τις 9 απ’ τις 14 διαγωνιζόμενες πόλεις. Οι τρεις πόλεις που προκρίθηκαν είναι στο πνεύμα και στη σωστή γραμμή του θεσμού δίνοντας έμφαση στη σύνδεση με την Ευρώπη και με ευρωπαϊκούς καλλιτεχνικούς παράγοντες. Η επιλογή τους έχει ενδιαφέρον. Η Ελευσίνα έχει μεγάλο ενδιαφέρον σαν περιοχή, με την Ιερά οδό, που θα ήταν σημαντικό να έχει σήμανση, να τη συνδέει με την Ακρόπολη.

Η Ρόδος, με τη μεγάλη υποδομή στη φιλοξενία και με τα μεσογειακά της προγράμματα. Η Καλαμάτα, στην καρδιά της Πελοποννήσου και με πολλές δυνατότητες. Θεωρώ ότι οι ελληνικές διοργανώσεις, αξιοποιώντας και τις αδυναμίες του παρελθόντος, θα πρέπει να διαθέτουν πολιτιστικούς διαχειριστές που να κατέχουν τον πλήρη πολιτιστικό χάρτη της Ευρώπης. Πρότεινα επίσης, όλες οι πόλεις που συμμετείχαν στη διαδικασία, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, να γιορτάσουν όλες μαζί με συμβολικό event την ανακήρυξη μιας πόλης ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα. Να κηρύξουμε την ενοποίηση. Ο Goethe είχε συνοψίσει τα πάντα σε μια φράση για την Ελλάδα: “Οι Έλληνες, απ’ όλους τους λαούς, ονειρεύτηκαν καλύτερα το όνειρο της ζωής”. Η ζωή λοιπόν είναι όνειρο, όχι οικονομική εξίσωση».

Διαβάστε επίσης:
Επόμενο ραντεβού: 2021
O Poka Yio είναι ο νέος Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Kalamata:21

tags / ephemera / ελcBlog