«Εμείς οι άνθρωποι λέμε συχνά πως έχουμε πίστη, αλλά την έχουμε μοναχά για όσα είναι πιστευτά απ’ το μυαλό μας. Αλλά τότε δεν χρειάζεται η πίστη, αφού φτάνει η λογική. Η πίστη χρειάζεται για τα απίστευτα». Φώτης Κόντογλου

Ο Φώτης Κόντογλου, γεννήθηκε σαν σήμερα, 8 Νοεμβρίου 1895 στο Αϊβαλί. Υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα, συγγραφέας, ζωγράφος, ερευνητής, αρθρογράφος σε εφημερίδες και περιοδικά, εκδότης περιοδικών από τα νεανικά του χρόνια, δάσκαλος μιας ολόκληρης γενιάς ζωγράφων, που άφησε πίσω του ένα μεγάλο σε όγκο υλικό γραπτών τεκμηρίων.

Παρουσιάζοντας ζωγραφικά του έργα αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Κόντογλου δεν κάνει κάτι περισσότερο από από ό,τι έκαναν οι κλασικιστές, οι ναζαρηνοί, οι νεογοτθιστές, οι νεορομαντικοί που σε όλον τον 19ο αιώνα καλλιεργούσαν τα διάφορα ιστορικά στυλ. Και στην Ελλάδα του ύστερου 19ου αιώνα στο πλαίσιο του κλασικισμού καλλιεργήθηκε ένας ιδιότυπος βυζαντινισμός και ο Κόντογλου θα μεταχειριστεί ένα ιδιότυπο λαϊκοβυζαντινό στυλ ελεύθερα.

Η τέχνη του Κόντογλου χαρακτηρίζεται από εικονιστική παραμόρφωση, έλλειψη προοπτικής, αντιρεαλιστικά χρώματα και αφαιρετικότητα. Μορφολογικά αλλά και ως προς την εσωτερική έκφραση θυμίζουν πίνακες του ευρωπαϊκού εξπρεσιονισμού. Ο Κόντογλου καταργεί την προοπτική υπό την επίδραση της πριμιτιβιστικής τέχνης. Θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί σαν ένας από τους τελευταίους υστεροβυζαντινούς ζωγράφους.

Φώτης Κόντογλου, «Ναυτική σκηνή», 1924

Λαοκόων (1938) Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων

Λεπτομέρεια από τον τοιχογραφικό διάκοσμο του Φώτη Κόντογλου στο Δημαρχείο Αθηνών.

«Μιχαήλ Ψελλός, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος». Τμήμα της τοιχογραφίας του Φώτη Κόντογλου στο Δημαρχείο Αθηνών

Ο Άγιος Πέτρος

Φώτης Κόντογλου, Η Ελλάδα των τριών κόσμων, 1933