Με την οικογένεια του και τους πιο στενούς του φίλους στο πλευρό του, ο Μίλος Φόρμαν, ο δύο φορές βραβευμένος με Όσκαρ Τσέχος σκηνοθέτης για τις ταινίες – σταθμός στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου “Στην Φωλιά του Κούκου” (1975) και “Αμαντέους” (1984), έφυγε από τη ζωή την Παρασκευή 13/4 στις ΗΠΑ, έπειτα από μια σύντομη ασθένεια.

Ο Φόρμαν έγινε παγκόσμια γνωστός και αγαπητός μέσα από τις σκηνοθεσίες του σε πολλές ταινίες, όπως το “Hair” (1979), το “Ragtime” (1981) και “Υπόθεση Λάρι Φλιντ” (1996), ενώ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του νέου κύματος του τσεχοσλοβάκικου κινηματογράφου που εκφράστηκαν κατά του καθεστώτος της πρώην Τσεχοσλοβακίας.

“Ο Μίλος ήταν πραγματικά ένας από εμάς. Σκηνοθέτης, καλλιτέχνης και πρωταθλητής στην διεκδίκηση των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών. Η συμβολή του στην τέχνη της σκηνοθεσίας αποτελεί αναμφισβήτητη πηγή έμπνευσης για πολλές γενιές κινηματογραφιστών. Η σκηνοθετική του ματιά ένωνε την πρόκληση με τις δυνατές εικόνες, προκειμένου να διηγηθεί ιστορίες ενός παγκόσμιου αγώνα για την ελευθερία της έκφρασης και την αυτοδιάθεση, πράγματα που έπαιζαν μεγάλο ρόλο στη δουλειά και στη ζωή του”, δήλωσε ο Αμερικανός σκηνοθέτης Thomas Schlamme, μετά τον θάνατο του Φόρμαν.

Ο Φόρμαν γεννήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 1932, στο Κασλάβ της Τσεχοσλοβακίας όπου ζούσε και εργαζόταν μέχρι το 1968. Ο πατέρας του ήταν καθηγητής και πέθανε το 1944 στο Μπούχενβαλντ, αφού συνελήφθη να διανέμει απαγορευμένα βιβλία κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, ενώ η μητέρα του πέθανε στο Άουσβιτς το 1943. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Φόρμαν έζησε σε σπίτια συγγενών του, ενώ αργότερα ανακάλυψε ότι ο βιολογικός του πατέρας ήταν ένας Εβραίος αρχιτέκτονας, επιζών των ναζιστικών στρατοπέδων. Μετά τη λήξη του πολέμου, φοίτησε στο δημόσιο σχολείο, Κολέγιο του βασιλιά Γεωργίου στη λουτρόπολη Ποντεμπράντι, ενώ αργότερα σπούδασε σεναριογραφία στην Ακαδημία Τεχνών εκτέλεσης της Πράγας.

Έφυγε για τις ΗΠΑ λίγο πριν το 1968, όταν οι σύμμαχοι του Συμφώνου της Βαρσοβίας εισέβαλαν στρατιωτικά στην Τσεχοσλοβακία και έβαλαν τέλος στην “Άνοιξη της Πράγας”, έχοντας ήδη σκηνοθετήσει αρκετές τσέχικες κωμωδίες στην πατρίδα του.

Την δεκαετία του ’70, έχοντας γυρίσει μόνο μία αμερικανική ταινία (την ειρωνική κωμωδία “Taking Off” το 1971), η οποία έλαβε μεν θερμές κριτικές αλλά δεν κατάφερε να βρει ποτέ αποδοχή από το κοινό, ο Φόρμαν θεωρήθηκε ο πλέον ακατάλληλος για να αναλάβει το φορτίο της μεταφοράς του μυθιστορήματος του Κεν Κέισι “Στη Φωλιά του Κούκου” με πρωταγωνιστές τον Τζακ Νίκολσον και τη Λουίζ Φλέτσερ.

Ο Μίλος Φόρμαν στα γυρίσματα της ταινίας "Στη Φωλιά του Κου Κου" το 1975

Ο Μίλος Φόρμαν στα γυρίσματα της ταινίας “Στη Φωλιά του Κούκου” το 1975

Τελικά, ο Φόρμαν κέρδισε το στοίχημα παραδίδοντας στην μεγάλη οθόνη ένα διαχρονικό αριστούργημα, που προτάθηκε για 9 Όσκαρ, κερδίζοντας τελικά 5, όλα στις βασικές κατηγορίες, ένα επίτευγμα που μέχρι τότε μόνο το “Συνέβη μια Νύχτα” το 1934 είχε καταφέρει. Μάλιστα, το 1997 η ταινία έλαβε την 20η θέση στη λίστα με τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου.

Για να γυρίσει το “Αμαντέους” το 1983, ο Φόρμαν επέστρεψε πίσω στην πατρίδα του, την Τσεχοσλοβακία, χρησιμοποιώντας μερικούς άσημους ως τότε ηθοποιούς του θεάτρου για τους πρωταγωνιστικούς ρόλους, τον Thomas Hulce για τον Αμαντέους και τον F. Murray Abraham για τον ρόλο του Σαλιέρι, φτιάχνοντας ένα συναρπαστικό φιλμ, προσαρμογή του διάσημου θεατρικού έργου του Πίτερ Σάφερ. Η ταινία προτάθηκε για 53 συνολικά βραβεία και κέρδισε 40, συμπεριλαμβανομένων και 8 Όσκαρ, μεταξύ των οποίων το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας.

O Μίλος Φόρμαν καθοδηγεί τον Φάριντ Μάρεϊ Έιμπραχαμ στα γυρίσματα του "Αμαντέους" το 1984

O Μίλος Φόρμαν καθοδηγεί τον Φάριντ Μάρεϊ Έιμπραχαμ στα γυρίσματα του “Αμαντέους” το 1984

Ο Φόρμαν υπήρξε θερμός υποστηρικτής των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών που δουλεύουν στην βιομηχανία του θεάματος, όντας μέλος του Εθνικού Συμβουλίου και ανώτατος αξιωματούχος του Directors Guild of America (DGA), του συνδικάτου που αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα των σκηνοθετών στο σινεμά και την τηλεόραση εντός και εκτός ΗΠΑ.

Το 2006, έλαβε το βραβείο Hanno R. Ellenbogen Citizenship Award από την Κοινωνία της Πράγας για τη Διεθνή Συνεργασία. Οι δίδυμοι γιοι του Φόρμαν Πετρ και Ματέι, γεννημένοι το 1964, είναι επίσης θεατρικοί και κινηματογραφικοί ηθοποιοί, ενώ για να τιμήσουν το έργο του, ο αστεροειδής 11333 Φόρμαν πήρε την ονομασία του από το όνομα του διάσημου σκηνοθέτη. 

*Κεντρική Φωτογραφία: AFP