Στις 12 Μαρτίου 1857, στο θέατρο Λα Φενίτσε της Βενετίας, ο 44χρονος Τζουζέππε Βέρντι παρουσιάζει την τρίπρακτη όπερά του, Σιμόν Μποκκανέγκρα (Simon Boccanegra), γραμμένη πάνω σε ιταλικό λιμπρέτο του Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε, βασισμένο στο ομώνυμο ισπανικό θεατρικό έργο του Αντόνιο Γκαρθία Γκουτιέρεθ, που γράφτηκε το 1843.

O Σιμόν Μποκκανέγκρα συνδέθηκε με το όραμα για την εθνική ενότητα της Ιταλίας, όπως άλλωστε και ο δημιουργός του, αφού ο Βέρντι δε λατρεύτηκε μόνο για τις διάσημες όπερες του, αλλά εκτιμήθηκε από τους συμπατριώτες του ως σύμβολο εθνικής ενότητας και δημιουργίας του Ιταλικού Έθνους. Το όνομα του γραφόταν στους τοίχους της Ιταλίας του Ριζορτζιμέντο. Το σύνθημα VIVA VERDI δεν υμνούσε μόνο το μεγάλο συνθέτη αλλά ήταν ακροστιχίδα του «Ζήτω ο Βίκτωρ Εμμανουήλ ο Βασιλιάς της Ιταλίας». Έτσι ο Βέρντι ταυτίσθηκε με το δημοφιλή βασιλιά της Σαρδηνίας, που οι περισσότεροι Ιταλοί τον ήθελαν για βασιλιά της ενωμένης Ιταλίας, ενώ εκλέχτηκε βουλευτής στην πρώτη Ιταλική Βουλή.

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

Η ιστορία του Σιμόν Μποκκανέγκρα είναι η ιστορία ενός πληβείου, ενός πρώην κουρσάρου που έγινε ο πρώτος Δόγης της Γένοβας, χάρη στις ραδιουργίες των ηγετών του κόμματος των πληβείων. Ο «Σιμόν Μποκκανέγκρα» έχει χαρακτηριστεί από τον ίδιο τον Βέρντι ως «μια σκοτεινή και θλιβερή όπερα». Όμως περιλαμβάνει κάποιες από τις καλύτερες σελίδες του έργου του Βέρντι, καθώς και μερικά από τα αγαπημένα του θέματα ως πολιτικός οραματιστής. Με τον Σιμόν Μποκκανέγκρα ο Τζουζέππε Βέρντι έπλασε έναν από τους πιο εντυπωσιακούς ρόλους για φωνή βαρύτονου. Μέσα από το στόμα του ιστορικού Δόγη της Γένοβας ο Βέρντι μπόρεσε να εκφράσει την πολιτική του σκέψη και τα ιδανικά του για μια Ιταλία ενωμένη, μακριά από αδελφοκτόνους πολέμους.

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στη Γένοβα του 14ου αιώνα και αφορά την άνοδο στην εξουσία και τη δολοφονία ενός ιστορικού προσώπου, του κουρσάρου Σιμόν Μποκκανέγκρα. Παράλληλα προς την πολιτική ιστορία εκτυλίσσεται αυτή της χαμένης κόρης του Μποκκανέγκρα, η οποία δίνει αφορμή για πολιτικές συγκρούσεις. Περίπου τριάντα χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμά της, στις 24 Μαρτίου 1881, ο Βέρντι παρουσίασε αναθεωρημένη εκδοχή της όπερας στη Σκάλα του Μιλάνου, προσθέτοντας ορισμένες αριστουργηματικές σκηνές, βασισμένες σε επιστολές του Πετράρχη, μία απευθυνόμενη στο ιστορικό πρόσωπο, τον Δόγη της Γένοβας Σιμόνε Μποκκανέγκρα και μία στον τότε Δόγη της Βενετίας.

Στην εντυπωσιακή παραγωγή της Βασιλικής Όπερας του Λονδίνου, η οποία παρουσιάστηκε ξανά στο Λονδίνο στις 15 Δεκεμβρίου 2018 και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο πλαίσιο της συνεργασίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Κόβεντ Γκάρντεν, ο διακεκριμένος σκηνοθέτης της όπερας Ελάιτζα Μοσίνσκυ επιχειρεί μια ιστορική σκηνοθεσία που εμπνέεται από την τέχνη και την αρχιτεκτονική της Αναγέννησης. Το λάιτ μοτίβ της σκηνοθεσίας του είναι οι εικόνες της θάλασσας, οι οποίες επανέρχονται διαρκώς, ως μια αναφορά στη θνητότητα. Για το ανέβασμα της παραγωγής το 2013 στο Λονδίνο, οι Times έγραψαν ότι:

«αποτελεί τον καλύτερο φόρο τιμής για την επέτειο των 200 ετών από τη γέννηση του Βέρντι».

«Εκπληκτική παραγωγή» την χαρακτήρισε ο Guardian, ενώ η Telegraph έγραψε ότι είναι μια παραγωγή «που θα σύστηνε θερμά στο παραδοσιακό κοινό της όπερας».

©Α.Σιμόπουλος

©Α.Σιμόπουλος

Παθιασμένα πρόσωπα σε μια διαπλοκή πολιτικών θεμάτων

Ο Ελάιτζα Μοσίνσκυ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες παγκοσμίως, με μια σημαντική, τριακονταετή πορεία στο θέατρο και την όπερα. Το ρεπερτόριό του περιλαμβάνει έργα των Μότσαρτ, Τσαϊκόφσκι, Βάγκνερ, Στράους κ.ά. Έχει κερδίσει τρεις φορές το βραβείο Λώρενς Ολίβιε καλύτερης όπερας, για τις παραστάσεις του Λόενγκριν, Στιφέλιο και Η ζωή ενός ακόλαστου. Έχει συστηματικά συνεργαστεί με τις πλέον φημισμένες όπερες του κόσμου, όπως η Βασιλική Όπερα του Λονδίνου, η Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, η Όπερα του Σύδνεϋ, το Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης κ.ά.

SIMON BOCCANEGRA
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

Για τον Σιμόν Μποκκανέγκρα γράφει:

«Τα τριάντα χρόνια που χωρίζουν τις δύο εκδοχές της όπερας είναι σημαντικά όχι μόνο για το προσωπικό ύφος του Βέρντι αλλά και για τις πολιτικές και καλλιτεχνικές εξελίξεις στον πολιτισμό της Ιταλίας. Πιο σημαντικό είναι ότι το είδος της όπερας είχε περάσει από το μελόδραμα σε μια πιο περίπλοκη μορφή μουσικού δράματος. Η ίδια η Ιταλία είχε βιώσει μια εθνική επανάσταση και στο περιβάλλον των ποιητών του Μιλάνου της δεκαετίας του 1880 κυριαρχούσε μια νέα ευαισθησία που προτιμούσε τον συμβολισμό, τον υπαινιγμό, την επιτηδευμένη ασάφεια.

Είναι ουσιαστικά ένα στοχαστικό και φιλοσοφικό έργο. Ο Σιμόν Μποκκανέγκρα είναι μια λυρική τραγωδία. Ο Βέρντι δημιουργεί μια αίσθηση δραματικής αλήθειας και ρεαλισμού, αλλά είναι ένας ρεαλισμός από τον οποίο απουσιάζουν οι ασήμαντες λεπτομέρειες. Ο Βέρντι είχε ως στόχο μια ολοκληρωτική σύλληψη των ανθρώπινων όντων και των καταστάσεων. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν περισσότερο με αρχέτυπα παρά με προσωπογραφίες. Κυριαρχούνται από την απόλυτη επιταγή του πάθους. Και καθώς αυτές οι παθιασμένες δυνάμεις έρχονται αντιμέτωπες η μία με την άλλη, παράγουν μια αλυσίδα δράσεων και αντιδράσεων που μεταμορφώνουν αυτά τα πάθη σε πεπρωμένα».

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

SIMON BOCCANEGRA ;
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

«Στην τραγική δράση αυτής της όπερας διαπλέκονται πολλά προσωπικά και πολιτικά θέματα. Το κυνήγι της εξουσίας από τον Πάολο, η επιδίωξη της εκδίκησης από τον Φιέσκο, η αναζήτηση του Μποκκανέγκρα για την από καιρό χαμένη κόρη του. Σε αυτή την παραγωγή προσπάθησα να αφαιρέσω κάθε λεπτομέρεια, η οποία θα μπορούσε να εμποδίσει την έκθεση της τραγικής πλοκής. Η δράση πρέπει να εκφράζει μια αναπότρεπτη ώθηση προς τα εμπρός… μια δύναμη του πεπρωμένου. Έχει ανάγκη από στιγμές γαλήνης και ευγένειας. Η μουσική γλώσσα είναι ποιητική και σύνθετη και υπαινίσσεται τη διαρκή ροή της ζωής. Η παραγωγή εκτυλίσσεται σε ένα πολύ απλό σκηνικό.

Δεν είναι ο γοτθικός κόσμος του ιστορικού Μποκκανέγκρα αλλά ο νεοπλατωνικός κόσμος της ύστερης Αναγέννησης. Ενοποιεί τη δράση με μια σχεδόν αριστοτελική αίσθηση τάξης. Όπως στον Αριστοτέλη, η πλοκή του Βέρντι εξαρτάται από δύο κρίσιμες ανακαλύψεις, την εύρεση της κόρης του Μποκκανέγκρα και την ανακάλυψη του Αντόρνο ότι η Αμέλια είναι κόρη του Μποκκανέγκρα. Η τραγωδία έγκειται στην αδυναμία να εναρμονιστούν επί σκηνής οι αντίρροπες δυνάμεις που δρουν στην προσωπική και την πολιτική ζωή. Πρέπει να έχει κανείς την αίσθηση ότι έχει υπάρξει μάρτυρας μιας ολόκληρης ζωής σε κρίση η οποία βιώθηκε μέσα από τη δράση. Υπάρχει απαισιοδοξία σχετικά με τη δυνατότητα να επιτευχθεί τάξη στην πολιτεία και εκτίθεται η ιδέα του αμιγούς κακού στην ανθρωπότητα, το οποίο εμποδίζει την αρμονία. Ωστόσο, παραδόξως, πιο συγκινητικό απ’ όλα είναι το ντουέτο ανάμεσα στον Φιέσκο και στον Μποκκανέγκρα, όταν η ιδέα της συμφιλίωσης φανερώνεται φευγαλέα ως πιθανότητα».

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

SIMON BOCCANEGRA 
Credit: Clive Barda / Royal Opera House / ArenaPAL

Η παραγωγή Σιμόν Μποκκανέγκρα πραγματοποιείται σε συνεργασία με τη Βασιλική Όπερα του Λονδίνου (Royal Opera House). Πρωτοπαρουσιάστηκε στη Βασιλική Όπερα στις 12 Νοεμβρίου 1991. Διευθύνει η καταξιωμένη αρχιμουσικός και καλλιτεχνική διευθύντρια της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης Ζωή Τσόκανου και ο ανερχόμενος μαέστρος Στάθης Σούλης.

Τον ομώνυμο ρόλο θα ερμηνεύσουν δύο διεθνώς καταξιωμένοι Έλληνες βαρύτονοι, οι Δημήτρης Πλατανιάς και Τάσης Χριστογιαννόπουλος, ενώ το καστ συμπληρώνουν διακεκριμένοι Έλληνες και ξένοι μονωδοί όπως οι Τσέλια Κοστέα, Χριστόφορος Σταμπόγλης, Ραμόν Βάργκας, Άννα Στυλιανάκη, Πέτρος Μαγουλάς, Δημήτρης Πακσόγλου κ.ά.

Info παράστασης:

Σιμόν Μποκκανέγκρα | 19 – 27 Ιανουαρίου 2019 | Κεντρική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής – Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, ΚΠΙΣΝ