Με μια παράσταση χορού στα όρια θεάτρου και μουσικής, η Σοφία Μαυραγάνη φέρνει στο φως το θορυβώδες “Speechless” έως της 5 Ιουνίου στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν. Εμπνευσμένη από το ανταριασμένο ταξίδι της γυναικείας χειραφέτησης ανά τα χρόνια, μας παρουσιάζει μια ερμηνευτικά απαιτητική παράσταση, που πλέκει περίτεχνα το λυρισμό με την αμεσότητα του βλέμματος, σε μια σπονδυλωτή αφήγηση που αξίζει να παρακολουθήσουμε.

Μετά την perofmance “Lady R.” στο πλαίσιο της documenta14 τον περασμένο Απρίλιο, η Σοφία Μαυραγάνη συνεργάζεται ξανά με τη μουσικό Μάρθα Μαυροειδή, γνωστή για τη σύζευξη του παραδοσιακού και του σύγχρονου ήχου και δημιουργούν μια σειρά από ανατρεπτικές φωνητικές συνθέσεις με όργανα τους ίδιους τους ερμηνευτές. Με μια χειμαρρώδη παρουσία που συγκινεί, οι Χαρά Κότσαλη, Γιώργος Κοτσιφάκης και Σάνια Στριμπάκου αποδεικνύουν επί σκηνής ότι η ευγλωττία της κίνησης μπορεί να ευδοκιμήσει σε όλα τα εκφραστικά περιβάλλοντα.

Μιλώντας με τη Σοφία για το θέμα του έργου, επικεντρωνόμαστε στη δύναμη της γυναικείας αφήγησης μέχρι τον 19ο αιώνα και ξεφεύγουμε από την ξύλινη ρητορική του σήμερα. Μπορεί ο θεματικός πυρήνας να βρίσκεται στη γυναικεία χειραφέτηση, όμως όπως μας εξηγεί η ίδια όμως, «το ενδιαφέρον μου επικεντρώθηκε στο γυναικείο δημόσιο λόγο και στο πώς μπορούμε να ακούσουμε εμείς αυτά τα λόγια σήμερα. Ειδικά παλιούς καταγεγραμμένους λόγους, οι οποίοι λόγω των ιστορικών συνθηκών είναι πολύ πιο αυθόρμητοι και συγκινητικοί, σε αντίθεση με τους “φτιαχτούς” λόγους της σημερινής εποχής. Αναζητώντας ένα φίλτρο που να συγκεντρώνει και να δένει σφιχτά αυτές τις γυναικείες φωνές, ήρθε το διαχρονικό ζήτημα της γυναικείας χειραφέτησης.»

Με ένα νόημα που ολοένα και μεστώνει στην πορεία της αφήγησης, περιεργαζόμαστε τον επιδέξιο τρόπο που εμφιλοχωρεί ο ήχος του στόματος στον ήχο του σώματος. Εστιάζοντας στη μεθοδολογία που χρησιμοποίησε η Σοφία για να εναρμονίσει την κίνηση με τη μουσική και το λόγο, δίνεται έμφαση στον ουσιαστικό ρόλο της συνεργασίας μεταξύ των συντελεστών. «Πρώτα δημιουργήθηκε ένας δυνατός κορμός κειμένου με εννοιολογική δομή, σε μια ελεύθερη και αφαιρετική προσέγγιση, μετά μπήκε το ρυθμικό στοιχείο και σιγά σιγά άρχισε να στήνεται το έργο. Μαζί με τη Μάρθα Μαυροειδή, που έδωσε από την αρχή τη γενική κατεύθυνση, ξεκινήσαμε να παίζουμε πάνω σε αυτό μέχρι να ολοκληρωθεί και το τελευταίο κομμάτι του παζλ.» Μέσα από τη λεκτική πληθώρα που ξεχύνεται επί σκηνής, αυτό που μας μένει δεν είναι ένας καταιγισμός πληροφορίας, αλλά ένα μεστό και δεμένο νοηματικά έργο. Η Σοφία το ερμηνεύει με την “εμμονή” της στις μεταβάσεις, που θέλουν πολλή προσοχή για να ξετυλιχτεί προσεκτικά το λεπτό νήμα της αφήγησης.

Ανάμεσα σε ατίθασα φεμινιστικά ρητά, που δεν υπακούν στα ιστορικά πρέπει και σε μια δυσήνια φρασεολογία δοσμένη “κομψά” με λοξό σταυροπόδι, οι πρωταγωνιστές βυθίζουν το θεατή σε μια σύγχρονη τελετή μύησης. Όσο βαριά είναι τα κείμενα που κουβαλούν μαζί τους περασμένους αιώνες, τόσο νιώθεις ότι ο λυρισμός τους επεμβαίνει καίρια σε αυτό που βλέπεις. Μια παράσταση που στοχεύει να σε αφήσει άφωνο, χωρίς να σε σοκάρει, αλλά με μικρές δόσεις χιούμορ και μια καλοκουρδισμένη συνθήκη που δε σε αφήνει να αποσυνδεθείς. Αφομοιώνοντας το συλλαβικό πετροπόλεμο που φωτίζει τον αγώνα της γυναικείας ανεξαρτητοποίησης, σηκώνεσαι από τη θέση σου έχοντας ακούσει τελικά μια φράση.

Με ρηξικέλευθα αποσπάσματα από σωζόμενα γραπτά που θίγουν τη σεξουαλικότητα, την ύπαρξη του Θεού και τον κοινωνικό σκοταδισμό, ξεχωρίζουν δηλώσεις που αφήνουν το στίγμα τους εντός και εκτός παράστασης. Συγκεκριμένα, σημεία από το πόνημα της Κριστίν ντε Πιζάν που τον 14ο αιώνα υπερασπίζεται τη γυναικεία της φύση “γυρίζοντας την πλάτη” στα θρησκευτικά πιστεύω της εποχής της. Συζητώντας με τη Σοφία για τα φεμινιστικά ζητήματα που ξεπηδούν μέσα από τους αιώνες και δε σταματούν να μοιάζουν επίκαιρα, σημειώνει ότι «η θέση της γυναίκας σήμερα έχει να κάνει με τις θρησκευτικές επιταγές”. Με ένα χιουμοριστικό κεντρί να στιγματίζει την εννοιολογική σύσταση του έργου και τη σεξουαλικότητα να βρίσκει σημείο αναφοράς, σχολιάζει πως «η ιδέα να ακουστεί έτσι ο γυναικείος οργασμός επί σκηνής, ήταν δική μου. Παρόλο που τα κείμενα είναι πολύ σοβαρά, κάποια δοκιμιακά και κάποια να εμπεριέχουν αρκετό λυρισμό μέσα τους, βρίσκονται κατά ένα μεγάλο μέρος στην κατεύθυνση του αυτοσαρκασμού. Εγώ αυτοσαρκάζομαι έτσι κι αλλιώς ως άνθρωπος και μου αρέσει να με σαρκάζουν, έτσι περνάει αυτό και μέσα στο κομμάτι.»

Με την ανάγκη για δημιουργία να μη σταματά ποτέ, η χορογραφική όρεξη έρχεται “τρώγοντας”. «Έχω την ανάγκη να σκεφτώ το επόμενο έργο μου για να καταλάβω αυτό που κάνω τώρα», μας λέει η Σοφία. «Αυτή η παράσταση έφερε μαζί της ένα καινούριο κεφάλαιο στο κομμάτι της σύνθεσης για μένα, εκεί που το στοιχείο της φωνής λειτουργεί αυτόνομα, χωρίς τη συνοδεία της μουσικής.» Το a cappella δημιουργεί τεράστιες απαιτήσεις από τους ερμηνευτές και τους καθιστά πραγματικούς καθοδηγητές στο “άλαλο” ταξίδι που επιβιβάζεται ο θεατής. «Οι παραστάσεις μου ποτέ δε βασίζονταν σε τεχνικά μέσα, ούτε στηρίζονταν σε κοστούμια, φώτα και άλλα βοηθήματα, ήθελα αυτό που βλέπει ο θεατής να είναι όσο απογυμνωμένο γίνεται. Κατά κάποιον τρόπο με γοητεύει πάρα πολύ οι ερμηνευτές να είναι πιο δυνατοί από μένα μέσα στο έργο.»

Σοφία Μαυραγάνη, SPEECHLESS | 2 – 5 Ιουνίου 2018 | 21.00
Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – Φρυνίχου