Το Ίδρυμα Μποδοσάκη, με την ευκαιρία της ολοκλήρωσης του προγράμματος επιχορήγησης ΜΚΟ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου «Είμαστε όλοι Πολίτες», διοργανώνει, το Σάββατο 19 Νοεμβρίου, μια ολοήμερη ανοιχτή γιορτή για την κοινωνία των πολιτών, στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων. Συμμετέχουν περισσότερες από 40 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, εκπρόσωποι του Δήμου Αθηναίων και της ομάδας ΣυνΑθηνά, φορείς και εταίροι της κοινωνίας των πολιτών. Με αφορμή αυτή τη μεγάλη γιορτή, συναντήσαμε τον Διευθυντή του προγράμματος  «Είμαστε όλοι Πολίτες», Σωτήρη Λαγανόπουλο και συζητήσαμε για το ρόλο των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και τη δυσπιστία που συχνά υπάρχει απέναντί τους, τις ουσιαστικές πρωτοβουλίες που στήριξε το πρόγραμμα «Είμαστε όλοι Πολίτες» και την αξία της ιδιότητας του πολίτη.  

«Πάνω από 20.000 μαθητές συμμετείχαν σε εκπαιδεύσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διαπολιτισμική κατανόηση»

Ποιες κατά τη γνώμη σας είναι οι μεγαλύτερες ανάγκες στην κοινωνία μας σήμερα και ποιες ΜΚΟ παίζουν τον πιο ουσιαστικό ρόλο;
Το Ίδρυμα Μποδοσάκη, για περισσότερα από 40 χρόνια, διαρθρώνει τις δράσεις του στη βάση τεσσάρων στρατηγικών πυλώνων και συγκεκριμένα: στην προαγωγή της παιδείας, στην αναβάθμιση της ιατρικής περίθαλψης, κυρίως των ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων, στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και στην ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών. Η οικονομική και κοινωνική κρίση που πλήττει  τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, έχει δημιουργήσει ανάγκες σε πολλούς τομείς της ελληνικής κοινωνίας, ωστόσο οι μεγαλύτερες ανάγκες εξακολουθούν να εντοπίζονται στους τομείς της παιδείας, των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο Ίδρυμά μας παραμένουμε συνεχώς ενημερωμένοι για τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, μέσα από τη στενή συνεργασία μας με την πλειοψηφία των οργανισμών της κοινωνίας των πολιτών και τις τακτικές επισκέψεις της ομάδας μας στο πεδίο, εκεί που εξελίσσεται καθημερινά η δράση των ΜΚΟ και εκεί που μπορεί να εντοπίσει κανείς τις πραγματικές ανάγκες. Η συνεχής αυτή διαβούλευση με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μας δίνει επιπλέον τη δυνατότητα να εντοπίζουμε και τις ανάγκες που έχουν οι ίδιες οι οργανώσεις για να λειτουργούν περισσότερο αποτελεσματικά. Έτσι, δεν προσφέρουμε μόνο χρηματοδότηση στις οργανώσεις, αλλά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ενδυνάμωσης των δομών τους, προκειμένου να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητά τους.

Σωτήρης Λαγανόπουλος, Διευθυντής του προγράμματος «Είμαστε όλοι πολίτες»

Σωτήρης Λαγανόπουλος, Διευθυντής του προγράμματος «Είμαστε όλοι πολίτες»

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχετε, ποια είναι τα πιο επιτυχημένα προγράμματα και αυτά που είχαν τη μεγαλύτερη ανταπόκριση, στο πλαίσιο του «Είμαστε όλοι πολίτες»;
Το πρόγραμμα «Είμαστε όλοι Πολίτες» είναι το πρόγραμμα επιχορήγησης ΜΚΟ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου στην Ελλάδα, γνωστότερου με την ονομασία ΕΕΑ Grants και χρηματοδοτείται από τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λιχτενστάιν. Μέσω του προγράμματος αυτού, συνολικού ύψους 7,34εκ. ευρώ, υλοποιήθηκαν συνολικά 76 έργα σε όλη την Ελλάδα, από 65 φορείς υλοποίησης και 44 εταίρους. Η διαθέσιμη επιχορήγηση έχει απορροφηθεί  σε ποσοστό άνω του 99% και πολλές οργανώσεις όχι μόνο πέτυχαν, αλλά ξεπέρασαν τους στόχους που είχαν θέσει για τις δράσεις που έλαβαν χρηματοδότηση. Στον τομέα των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας για παράδειγμα, οι υπηρεσίες που προσφέρθηκαν μέσω του προγράμματος έφτασαν σε περισσότερα από 66.000 άτομα – τα μισά εκ των οποίων γίνονταν αποδέκτες υπηρεσιών πρόνοιας σε καθημερινή βάση, συμπεριλαμβανομένων των ιατρικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Στον τομέα της προαγωγής των δημοκρατικών αξιών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι δράσεις των έργων που υλοποιήθηκαν ωφέλησαν συνολικά περισσότερους από 53.000 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων ήταν πολλοί μαθητές και εκπαιδευτικοί. Αξίζει σε αυτό το σημείο να πω ότι το πρόγραμμα των EEA Grants για τις ΜΚΟ στην Ελλάδα, είναι από τα λίγα προγράμματα που χρηματοδοτούν δράσεις σχετικές με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ενδυνάμωση των δομών των ΜΚΟ στην Ελλάδα. Επιπλέον, μέσα από το πρόγραμμα «Είμαστε όλοι Πολίτες», ενισχύθηκε και ο τομέας της προάσπισης των δικαιωμάτων (Advocacy) και ενίσχυσης του εποπτικού ρόλου των ΜΚΟ, στο πλαίσιο του οποίου ενεπλάκησαν σε διαδικασίες συμμετοχικής διαβούλευσης πάνω από 1.000 πολίτες, ενώ πάνω από 20.000 μαθητές συμμετείχαν σε εκπαιδεύσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διαπολιτισμική κατανόηση.

Συχνά υπάρχει δυσπιστία ανάμεσα στις ΜΚΟ, αλλά και του κόσμου προς τις ΜΚΟ. Με ποιο τρόπο πιστεύετε ότι μπορεί αυτό να αντιμετωπιστεί;
Είναι βέβαιο ότι στο παρελθόν δημιουργήθηκαν ΜΚΟ με μόνο σκοπό την άντληση πόρων από το κράτος – ΜΚΟ «σφραγίδες», όπως τις αποκαλούν πολλοί. Δεν είναι όμως σωστό αυτός ο μικρός αριθμός των ΜΚΟ, να αμαυρώνει συνολικά το χώρο. Τα τελευταία χρόνια, οι ΜΚΟ, αλλά και γενικά οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα κοινωφελή Ιδρύματα, καλούνται να καλύψουν ένα τεράστιο κενό που έχει αφήσει το κράτος κυρίως στον τομέα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Σκεφτείτε πού θα βρεθούν όλα αυτά τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, αν μια μέρα οι ΜΚΟ που τα φροντίζουν δεν μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους.

«Σκεφτείτε πού θα βρεθούν όλα αυτά τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, αν μια μέρα οι ΜΚΟ που τα φροντίζουν δεν μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους»

Και αντί το κράτος να διευκολύνει τη λειτουργία τους, τους δημιουργεί προσκόμματα και πολλές φορές τους μεταχειρίζεται χειρότερα από μια ανώνυμη εταιρεία. Το Ίδρυμά μας, για παράδειγμα, είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, αλλά το κράτος μας φορολογεί στα έσοδά μας περίπου 30%, περισσότερο δηλαδή από όσο θα φορολογούσε μια ανώνυμη εταιρεία, γιατί αυτή δε φορολογείται για τα έσοδά της, παρά μόνο για το ποσό των εσόδων που υπερβαίνει τις δαπάνες της. Για να επανέλθω όμως στην ερώτησή σας, οι ΜΚΟ που έλαβαν χρηματοδότηση από το πρόγραμμα, συμμετείχαν υποχρεωτικά σε ένα πρόγραμμα ενδυνάμωσης των δομών και ανάπτυξης των ικανοτήτων τους με σκοπό να μάθουν να λειτουργούν περισσότερο αποτελεσματικά, με μεγαλύτερη διαφάνεια και όρους λογοδοσίας. Προσπαθήσαμε, με την ολοκλήρωση του προγράμματος, οι ΜΚΟ που έλαβαν χρηματοδότηση να μπορούν να εφαρμόζουν τις αρχές που περιλαμβάνονται στη «Διεθνή Χάρτα Λογοδοσίας των ΜΚΟ», όπως η έμπρακτη ενίσχυση της διαφάνειας, της κοινωνικής ευθύνης και της υποχρέωσης λογοδοσίας, τόσο στο εσωτερικό των οργανισμών, όσο και προς τρίτους.

Παρ’ όλα αυτά, για να αυξηθεί η αξιοπιστία του χώρου των ΜΚΟ ευρύτερα, θα πρέπει να υπάρξει μια ολοκληρωμένη παρέμβαση στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και να θεσμοθετηθούν κοινοί και αποδεκτοί κανόνες λειτουργίας, λογοδοσίας και διαφάνειας. Αυτό θα έχει συνολικά ένα θετικό αντίκτυπο στον τρόπο λειτουργίας τους, στον τρόπο που λαμβάνουν και διαχειρίζονται την εκάστοτε χρηματοδότηση, αλλά και στην εμπιστοσύνη που δημιουργούν στον κόσμο για το έργο τους. Το Ίδρυμα Μποδοσάκη πήρε στο παρελθόν την πρωτοβουλία και πρότεινε μια νομοθετική παρέμβαση προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά δυστυχώς, παρότι έφτασε να περάσει τη διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης, δεν έγινε ποτέ νόμος του κράτους.

Σύνθημα σε τοίχο του ΚΕΠΥ στη Μόρια της Λέσβου

Σύνθημα σε τοίχο του ΚΕΠΥ στη Μόρια της Λέσβου

Πιστεύετε ότι η κρίση αναχαίτισε την εθελοντική προσφορά ή συνέβη το αντίθετο;
Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών – τόσο οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, όσο και άτυπες ομάδες – αναφέρουν σημαντική αύξηση του ενδιαφέροντος για προσφορά εθελοντικής εργασίας. Θεωρώ ότι είναι συγκινητική η κινητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας και το πνεύμα αλληλεγγύης και προσφοράς που επιδεικνύουν απλοί πολίτες. Εντυπωσιακά υπήρξαν τα αντανακλαστικά της ελληνικής κοινωνίας στην προσφυγική κρίση, με την αλληλεγγύη να πρωταγωνιστεί εκ μέρους των Ελλήνων πολιτών και ιδίως των κατοίκων των ακριτικών περιοχών, που κλήθηκαν να υποδεχτούν το μεγαλύτερο κύμα προσφύγων και μεταναστών. Βέβαια, όπως ανέφερα και παραπάνω, για να μπορέσει να αναπτυχθεί ο εθελοντισμός στην Ελλάδα με στέρεες βάσεις, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα νομικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την εθελοντική εργασία.

Ποια είναι τα συστατικά ενός επιτυχημένου και αποτελεσματικού προγράμματος;
Η επιλογή του ονόματος «Είμαστε όλοι Πολίτες» αντικατοπτρίζει την πεποίθηση του Ιδρύματος Μποδοσάκη ότι ο κάθε πολίτης είναι συνυπεύθυνος και συμμέτοχος στη διαδικασία ενδυνάμωσης της κοινωνίας των πολιτών. Με βάση αυτή την πεποίθηση, σχεδιάσαμε και υλοποιήσαμε ένα πρόγραμμα με γνώμονα τις  ανάγκες και τις προτεραιότητες των φορέων της κοινωνίας των πολιτών και των ευάλωτων κοινωνικά ομάδων. Οι οργανώσεις που χρηματοδοτήθηκαν επιλέχθηκαν μέσα από μια διαφανή διαδικασία ανταπόκρισης σε ανοιχτές προσκλήσεις ενδιαφέροντος, με συγκεκριμένους όρους και κριτήρια επιλογής. Θεωρούμε, λοιπόν, τις αρχές της διαφάνειας, της λογοδοσίας και τη μεγιστοποίηση του κοινωνικού αντικτύπου των δράσεων για την κοινωνία των πολιτών, βασικά συστατικά ενός επιτυχημένου προγράμματος, όπως και τις συνέργειες που αναπτύσσονται μέσα από κάθε πρόγραμμα ή δράση και συνεχίζουν να το καθιστούν βιώσιμο. Στην περίπτωσή μας, για παράδειγμα, το πρόγραμμα ενδυνάμωσης ΜΚΟ έδωσε την αφορμή για την ανάπτυξη μιας κοινής δράσης ενδυνάμωσης της κοινωνίας των πολιτών, σε συνεργασία με το Δήμο Αθηναίων και την ομάδα του ΣυνΑθηνά. Η  νέα αυτή πρωτοβουλία με την ονομασία Social Dynamo είναι στην ουσία μια «θερμοκοιτίδα» για μη κυβερνητικές οργανώσεις, άτυπες ομάδες και κοινωνικές επιχειρήσεις, η οποία αξιοποιεί τη γνώση και το εκπαιδευτικό υλικό που προέκυψε από το πρόγραμμα ενδυνάμωσης των ΕΕΑ Grants, ώστε να συνεχίσουμε ως Ίδρυμα τις δράσεις μας για την ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών μετά τη λήξη του προγράμματος.

Ποια είναι η εμπειρία που αποκομίζουμε από το «Είμαστε όλοι πολίτες» και πώς μπορούμε να γνωρίσουμε από κοντά τις οργανώσεις και το πεδίο στο οποίο δραστηριοποιούνται;
Το πρόγραμμα «Είμαστε όλοι Πολίτες» με περισσότερους από 245.000 ωφελούμενους, είναι μια ζωντανή απόδειξη της δυναμικής που έχει η κοινωνία των πολιτών σήμερα και των δυνατοτήτων ανάπτυξης και προσφοράς. Η μεγάλη γιορτή της κοινωνίας των πολιτών, όπως την αποκαλούμε, που φιλοξενείται το Σάββατο 19 Νοεμβρίου στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, είναι στην πραγματικότητα μια ανοιχτή πρόσκληση στους πολίτες κάθε ηλικίας και κάθε ενδιαφέροντος να βρεθούν εκεί, να συμμετάσχουν σε διαδραστικά εργαστήρια, να παρακολουθήσουν εκθέσεις, ομιλίες, προβολές, θεατρικές παραστάσεις και δρώμενα, που αναδεικνύουν τη δράση του υγιούς αυτού κομματιού της κοινωνίας των πολιτών. Όλο το πρόγραμμα είναι διαθέσιμο στο www.weareallcitizensfestival.gr Οι δράσεις είναι όλες ανοιχτές στο κοινό, με ελεύθερη είσοδο.

Πιστεύετε ότι τα παιδιά πρέπει να έρχονται σε επαφή με αυτά τα προγράμματα και πώς μπορούν να ενημερωθούν και να ευαισθητοποιηθούν;
Τα παιδιά είναι βασικοί αποδέκτες δράσεων εκπαίδευσης, ευαισθητοποίησης και συμμετοχής, καθώς η ενεργή συμμετοχή στα κοινά εμπνέεται από μικρή ηλικία και ξεκινά από την οικογένεια, από τη γειτονιά, από την τάξη του σχολείου. Στο πρόγραμμα της μεγάλης γιορτής της κοινωνίας των πολιτών, το Σάββατο 19 Νοεμβρίου, έχουμε εντάξει μια σειρά δράσεων για παιδιά που θα τους επιτρέψουν να διασκεδάσουν και παράλληλα να εισαχθούν στις έννοιες της συμμετοχής, της διαφορετικότητας, της αποδοχής. Να μάθουν ότι το να είναι ενεργοί και σκεπτόμενοι πολίτες, είναι υποχρέωσή τους για την ομαλή λειτουργία της δημοκρατίας, την πρόοδο της κοινωνίας μας και ότι είναι το μοναδικό εφόδιο που έχουν για την καταπολέμηση του λαϊκισμού που μαστίζει την κοινωνία μας σήμερα. Όπως είπε και ο Πρόεδρος Ομπάμα στην ομιλία στην Αθήνα, ο σημαντικότερος θώκος είναι αυτός του πολίτη.  Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο και το Μουσείο Παιδικής Τέχνης θα βρίσκονται εκεί, με στοχευμένες δράσεις για παιδιά. Η ΜΚΟ Άρσις, μέσα από τις πυξίδες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μαθαίνει στα παιδιά τα δικαιώματά τους, πώς να τα αναγνωρίζουν, πώς να τα διεκδικούν. Ο Σύλλογος Μερίμνης Ανηλίκων, που από το 1924 βοηθά παιδιά μετανάστες και σήμερα φιλοξενεί ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά πρόσφυγες και μετανάστες στον ξενώνα του στα Εξάρχεια, θα φέρει τα παιδιά σε επαφή με το ταξίδι των προσφύγων, μέσα από τη χρήση της γλώσσας Φαρσί. Πιστεύω πραγματικά πως όλες οι δράσεις είναι πολυσυλλεκτικές, αγκαλιάζουν το κοινό και τα ευρύτερα ενδιαφέροντά του και πραγματικά υπάρχει κάτι για τον καθένα.

Το μήνυμά μας λοιπόν, είναι: Το Σάββατο 19 Νοεμβρίου γιορτάζουμε όλοι! Ας μην λείψει κανείς από τη μεγάλη αυτή γιορτή της κοινωνίας των πολιτών.

Σχετικά άρθρα:

– Είμαστε όλοι πολίτες… έτσι απλά;, από την Άννα Ρούτση

– «Είμαστε όλοι πολίτες»: Τα χρήματα που πιάνουν τόπο, από τον Χρήστο Γραμματίδη

– Πέντε λόγοι για να επισκεφθείτε την Τεχνόπολη το Σάββατο 19 Νοεμβρίου