Η πλατεία Τραφάλγκαρ, η πιο διάσημη πλατεία του Λονδίνου, μπροστά στην Εθνική Πινακοθήκη, ετοιμάζεται να υποδεχτεί στην τέταρτη πλίνθο της κοντά στο άγαλμα του ναυάρχου Νέλσον και τα τέσσερα μπρούτζινα λιοντάρια σε στάση σφίγγας, αλλά και τις άλλες τρεις πλίνθους με τους μάλλον αδιάφορους ανδριάντες, το έργο του Αμερικανο-ιρακινού καλλιτέχνη Michael Racowitz, ένα έργο που αψηφά τον ISIS. Την αναπαράσταση ενός lamassu, ενός φτερωτού ταύρου που στάθηκε στην είσοδο της Πύλης Νεργκάλ της Νινευή από το 700 π.Χ. μέχρι την καταστροφή του από τον ISIS το 2015.

Η τέταρτη πλίνθος

The Invisible Enemy Should Not Exist

Από το 1998, όταν η Royal Society of Arts συνέλαβε την ιδέα τού λεγόμενου Fourth Plinth Project και αποφάσισε να φιλοξενεί εκ περιτροπής έργα σύγχρονης τέχνης, οι επιλογές έχουν προκαλέσει αμηχανία και αντιδράσεις ουκ ολίγες φορές. Η «περιφρονημένη» τέταρτη πλίνθος που έπεσε θύμα της κρίσης το 1841 όταν χτίστηκε και έμεινε για πάντα χωρίς άγαλμα είναι τελικά η πιο συζητημένη από τις τέσσερις στον χώρο της τέχνης καθώς δεσπόζει στην καθημερινή ζωή μιας από τις πιο πολυσύχναστες πόλεις του κόσμου, το Λονδίνο.

Στις 28 Μαρτίου ο Ρακόβιτς με το έργο του θα ζωντανέψει ένα από τα υπέροχα πλάσματα, τον φτερωτό ταύρο, μορφή μιας Ασσυριακής θεότητας, το οποίο χρονολογείται από τον 9ο π.Χ. αιώνα και καταστράφηκε από την εκδικητική μανία των τζιχαντιστών, αντικαθιστώντας τον τεράστιο μαύρο αντίχειρα, που δημιουργήθηκε από τον Βρετανό καλλιτέχνη David Shrigley. Ο Ρακόβιτς αναπαριστά το άγαλμα με ευτελή κουτάκια αναψυκτικών και για 18 μήνες θα στέκεται με την πλάτη της στην Εθνική Πινακοθήκη, κοιτάζοντας νοτιοανατολικά προς το πνευματικό του σπίτι στη Μέση Ανατολή.

Το 2014 ο κόσμος παρακολούθησε άφωνος και τρομαγμένος τους λεγόμενους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και της Συρίας (ISIS) να καταστρέφουν με εκδικητική μανία και με κάθε δυνατό μέσο τρεις μεγάλους αρχαιολογικούς χώρους στο Ιράκ, οι οποίοι έχουν αναγνωριστεί ως τμήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η Νινευή, η Χάτρα και η Νιμρούντ, πρωτεύουσες των αρχαίων Ασσυρίων χτυπήθηκαν βάναυσα και αδυσώπητα. Οι τεχνικές καταστροφής ήταν ποικίλες και ευρηματικές: τρυπάνια, σφυριά, ρίψη από ύψος, μετέτρεψαν τα αρχαία μνημεία σε σκόνη. Το μήνυμα ήταν σαφές: κοιτάξτε τι είμαστε ικανοί να προκαλέσουμε και πόσο ανήμποροι είστε εσείς που μας παρακολουθείτε από τους καναπέδες των σπιτιών σας.

Lamassu

Μακέτα του έργου του Ρακόβιτς

Οι μαχητές του ISIS δεν παρέλειψαν να στείλουν σε όλο τον κόσμο και βιντεοσκοπημένο το μήνυμά τους. Οι φτερωτοί ταύροι με τα γαλήνια ανθρώπινα πρόσωπα – ήταν από τα πιο «διάσημα» θύματα μιας μνημειώδους καταστροφής που σε μόλις λίγες μέρες κονιορτοποίησε τους πολιτιστικούς θησαυρούς του Ιράκ.

Ο 44χρονος εικαστικός φιλοτέχνησε ένα άγαλμα 14 μέτρων για να κάνει μια ισχυρή δήλωση και να υπενθυμίσει στον πολιτισμένο κόσμο την καταστροφή, ενώ τα τελευταία δέκα χρόνια με την ομάδα του έχει ανασκευάσει 600 από τα 7.000 αντικείμενα τέχνης που λεηλατήθηκαν από το Εθνικό Μουσείο του Ιράκ στη Βαγδάτη.

Η ιδέα γεννήθηκε καθώς ο Ρακόβιτς παρακολουθούσε στον δέκτη του μια απώλεια που όπως λέει ο ίδιος δεν αφορά μόνο το Ιράκ αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα. «Καθώς αυτά τα τεχνουργήματα εξαφανίστηκαν, περίμενα ότι η απώλειά τους θα μεταφραζόταν σε οργή και θλίψη, αλλά αυτό δεν συνέβη. Είχα λοιπόν αυτή την ιδέα τα χαμένα αντικείμενα να επιστρέψουν σαν φαντάσματα που μας στοιχειώνουν», λέει ο Ρακόβιτς στον Γκάρντιαν.

Στόχος του δεν ήταν να κάνει αναπαραγωγή των πολύτιμων γλυπτών από ακριβό αλλά από ευτελές υλικό, από χαρτί και συσκευασίες τροφίμων για να αντανακλούν τη σχέση τους με την καθημερινή ζωή. Το γλυπτό του Ρακόβιτς που δημιουργήθηκε από 6.000 τσίγκινα κουτάκια και έχει τίτλο “The Invisible Enemy Should Not Exist” είναι ένα σχόλιο για την «πολιτιστική γενοκτονία» που συνοδεύει την ανθρώπινη τραγωδία σε μέρη όπως το Ιράκ και η Συρία.