Μέσα στα χάρτινα κιβώτια του εργαστηρίου του Μουσείου Φωτογραφίας στο Βερολίνο που ανοίγονται από τους ειδικούς, οι φωτογραφίες των προσώπων που απεικόνισε η Λένι Ρίφενσταλ δεν έχουν δει ποτέ το φως της δημοσιότητας.

Ο Ludger Derenthal, διευθυντής του Μουσείου θα έχει σύντομα στην κατοχή του και τις 700 φωτογραφίες και ταινίες που αποτελούν την περιουσία της αγαπημένης δημιουργού ταινιών του Χίτλερ και της νεοναζιστικής εικόνας.

Η συλλογή που θα αποκτήσει το Mουσείο περιλαμβάνει φωτογραφίες, ταινίες, επιστολές, έγγραφα, το καταδυτικό της κοστούμι και τα εσώρουχα, καθώς και κιβώτια κυλίνδρων ταινιών που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1920.

Με πρόσχημα την τέχνη, λίγο μακρύτερα από το Μουσείο, στον κινηματογράφο UFA Palast, έγιναν οι πρεμιέρες των ναζιστικών ταινιών της Ρίφενσταλ: Triumph of the Will και Olympia στη δεκαετία του 1930. Ο Χίτλερ και ο Γκέμπελς με αξιοθαύμαστο τρόπο κατάφεραν να φέρουν τη φασιστική πολιτική τους στην οθόνη για να την απολαύσουν οι μάζες ως υπερθέαμα.

Η Λένι Ρίφενσταλ, πέθανε το 2003 στην ηλικία των 101 ετών. Άφησε το σύνολο του αρχείου της στο σύζυγό της που πέθανε το 2016 και με τη σειρά του άφησε τη γραμματέα της Gisela Jahn ως μοναδικό κληρονόμο.

Πολύ λίγα πράγματα θα έρθουν ως νέα στοιχεία στο φως, πιστεύουν οι ειδικοί, καθώς η Ρίφενσταλ κατέστρεψε μια μεγάλη ποσότητα αποδεικτικών στοιχείων από ταινίες στις οποίες αναγνωρίζονται ναζιστικές θηριωδίες μετά το 1945. Η Ρίφενσταλ άλλωστε έκανε τα πάντα όσο ήταν εν ζωή προκειμένου να αφήσει τον μύθο της άθικτο.

Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει γύρω από το αρχείο της μοιάζει ανησυχητική καθώς ένα νέο κύμα φανατικών της οπαδών συνεχίζουν να την γιορτάζουν, το τελευταίο επιζόν σημαντικό μέλος του Τρίτου Ράιχ ως καλλιτέχνης με μεγάλο ανάστημα, αγνοώντας συχνά το πολιτικό πλαίσιο. Κάνοντας την αποθήκευση των έργων της πιο «πολιτική», κάποιοι αναρωτιούνται αν είναι σωστό να υπάρχει το αρχείο της στο ίδιο μουσείο όπου εμφανίζεται το έργο του Helmut Newton από το 2004. Ο Εβραίος  φωτογράφος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη ναζιστική Γερμανία ως αγόρι το 1938.

Μια σπουδαία καλλιτέχνης, μια αμετανόητη προπαγανδίστρια

Από τις πιο αμφιλεγόμενες καλλιτεχνικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα η Λένι Ρίφενσταλ αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο το όραμα του Φασισμού. Οι ταινίες της «Ο Θρίαμβος της Θέλησης» και η «Ολυμπία» χαρακτηρίστηκαν ως οι τέλειες προπαγανδιστικές ταινίες, ντοκιμαντέρ που έμειναν στην ιστορία για την ατμόσφαιρα και την αισθητική που παρουσίασαν.

Η πιο στενή συνεργάτης, κινηματογραφίστρια και υπεύθυνη της οπτικής ταυτότητας -όπως θα λέγαμε σήμερα- του φασισμού, πέρασε μετά τον πόλεμο τέσσερα χρόνια σε γαλλικές φυλακές και επιχείρησε να διαγράψει το ναζιστικό παρελθόν της. Χωρίς καμία συγγνώμη και καμία αναδρομή στο παρελθόν, απαλείφοντας απλώς μια περίοδο της ζωής της, αποκαθιστά τη φήμη της. Κάποιοι όντως την αναγνώρισαν ως μία από τις μεγαλύτερες μορφές της σκηνοθεσίας, ενώ διάφοροι βιογράφοι επιχειρούν να την απαλλάξουν από κάθε ευθύνη και να απαλείψουν τα σημεία στα οποία φαίνεται καθαρά ότι είναι πρωταγωνιστικό πρόσωπο της ναζιστικής προπαγάνδας. «Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Η γραμμή που κράτησαν οι υπερασπιστές της Ρίφενσταλ», γράφει η Σούζαν Σόνταγκ στο δοκίμιό της «Η γοητεία του Φασισμού», «στους  οποίους  συμπεριλαμβάνονται οι πλέον βαρύνουσες φωνές του κατεστημένου της κινηματογραφικής πρωτοπορίας, είναι ότι η Ρίφενσταλ ενδιαφερόταν για την ομορφιά».

Πολλοί πιστεύουν ότι η Ρίφενσταλ ήταν θαυμάστρια του Χίτλερ. Η ιστορία ξεκινά αντίστροφα με τον Χίτλερ να έχει δηλώσει θαυμαστής της πρωταγωνίστριας των ταινιών του Άρνολντ Φανκ εκτιμώντας την αθλητική και παράτολμη κοπέλα με την υποβλητική γοητεία. Η Ρίφενσταλ, η οποία εμφανίστηκε ως σκηνοθέτης στη συνέχεια με την ταινία Το γαλάζιο φως ήταν για τον Χίτλερ η «θεά του Κινηματογράφου», την γνωρίζει το 1932, και η 30χρονη Ρίφενσταλ περιγράφει τη συνάντηση λέγοντας: «...Μου φαινόταν ότι η επιφάνεια της Γης εκινείτο μπροστά στα μάτια μου. Σαν να είχε κοπεί στη μέση, βγάζοντας έναν πίδακα νερού τόσο ισχυρό που άγγιζε τον ουρανό και τράνταζε τη Γη. Είχα παραλύσει πραγματικά…».

Η Ρίφενσταλ βυθίζεται στην ανάγνωση των έργων του Χίτλερ, ο οποίος την καλεί το 1935 και γυρίζει το διάρκειας 18 λεπτών ντοκιμαντέρ «Η ημέρα της ελευθερίας: Η Βέρμαχτ μας», με την ευκαιρία του 7ου Συνεδρίου του Κόμματος. Το 1936 επισκέφθηκε την Ελλάδα για να φωτογραφήσει και να κινηματογραφήσει την τελετή στην Αρχαία Ολυμπία ενώ για την ταινία της με θέμα τους Ολυμπιακούς Αγώνες το περιοδικό «Time» της αφιέρωσε το εξώφυλλο του τεύχους της 17ης Φεβρουαρίου 1936.

Η Ρίφενσταλ μιλώντας για τον Χίτλερ υποστήριζε πως «…πρόκειται για τον σημαντικότερο άνθρωπο που γεννήθηκε ποτέ. Είναι πράγματι αλάνθαστος, τόσο απλός και διαθέτει την ίδια στιγμή, εξαιρετική δύναμη…». Το 1938 με την ευκαιρία των 49ων γενεθλίων του Χίτλερ η ταινία «Triumph des Willens» [«Ο θρίαμβος της θέλησης»], παρουσιάστηκε στο κοινό και κυκλοφόρησε και εκτός Γερμανίας. Η προβολή της ταινίας απαγορεύθηκε στις Η.Π.Α., όπου θεωρήθηκε ταινία καθαρής προπαγάνδας, όμως αντίγραφό της φυλάχθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και θεωρείται ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα προπαγανδιστικής φιλμογραφίας που έχουν ποτέ δημιουργηθεί.

Η Ρίφενσταλ παρακολούθησε τα γεγονότα της Γερμανικής εισβολής στην Πολωνία ως πολεμική ανταποκρίτρια και κινηματογράφησε την παρέλαση των Γερμανικών στρατευμάτων στη Βαρσοβία. Στις 14 Ιουνίου του 1940 έστειλε τηλεγράφημα στον Χίτλερ, επαινώντας και ευχαριστώντας τον για την κατάκτηση του Παρισιού.

Το 1940, η Ρίφενσταλ είχε αρχίσει να δουλεύει πάνω στην ταινία που πάντα ονειρευόταν, το “Tiefland”, την οποία η κυβέρνηση, κατ’ εντολήν του Χίτλερ, χρηματοδότησε με 7.000.000 μάρκα. Οι ισπανικής εμφάνισης κομπάρσοι αντικαταστάθηκαν από κρατούμενους αθίγγανους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, τόσο στα εξωτερικά γυρίσματα όσο και στα εσωτερικά. Μετά τον πόλεμο η Ρίφενσταλ ισχυρίστηκε ότι οι κομπάρσοι αυτοί είχαν επιζήσει και τους συνάντησε όταν ο πόλεμος έληξε. Οι μαρτυρίες, ωστόσο, από τα αρχεία των στρατοπέδων δείχνουν το ακριβώς αντίθετο.

Όταν μετά την αυτοκτονία του Χίτλερ επιχείρησε να διαφύγει από το Βερολίνο συνελήφθη. Όπως όλοι οι αμετανόητοι ναζιστές δήλωσε όταν συνελήφθη απολιτική και παρεξηγημένη. Δήλωσε άγνοια για την ύπαρξη στρατοπέδων συγκέντρωσης λέγοντας πως αναγκάσθηκε να κάνει ό,τι έκανε, επειδή ο Γκέμπελς την απειλούσε ότι θα έστελνε και την ίδια σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Οι προφανείς αντιφάσεις της δεν έπεισαν κανέναν. Η Ρίφενσταλ δεν αγνοούσε τα εγκλήματα πολέμου, αντιθέτως ο τρόπος του Χίτλερ, η άρεια φυλή, η πειθαρχία, η υπερπαραγωγή των εκδηλώσεων ήταν τα εργαλεία της δουλειάς της. Δεν κατάφερε να συνεχίσει την κινηματογραφική της καριέρα όπως ήθελε. Ο κόσμος την προπηλακίζει και οι αντιναζιστικές οργανώσεις φέρνουν εμπόδια σε κάθε παρουσία της.

Παρόλα αυτά εκδίδει τρεις σημαντικές φωτογραφικές εργασίες σε προχωρημένη ηλικία. Το φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο «Οι τελευταίοι των Nuba» (1968), το φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο “People of Kau” (Οι άνθρωποι του Κάου) (1976) και το λεύκωμα με υποβρύχιες φωτογραφίες, το “Coral Garden” (Ο κήπος των κοραλλίων). Η Λένι Ρίφενσταλ πέθανε στον ύπνο της σε ηλικία 101 ετών.