Τα πάρτι στη Βarbarella με τις ντισκομπάλες και τους Duran Duran. Οι βάτες, τα παντελόνια μπάγκι και το άι λάινερ. Το κιτς και τα Λιονταράκια του Δαλιανίδη. Ο Ανδρέας, το ΠΑΣΟΚ και η Ρίτα Σακελλαρίου. Μύθοι πολλοί για την εποχή. Και στερεότυπα πολλά. Τα 80’s όμως δεν είναι μόνο αυτά.

«Είναι η τελευταία δεκαετία πριν την παγκοσμιοποίηση όπου όμως έχουν μπει τα θεμέλια μιας αλλαγής τρόπου ζωής. Είναι και η τελευταία δεκαετία πριν τελειώσει ο ψυχρός πόλεμος. Όλα είναι έτοιμα ν’ αλλάξουν, αλλά ακόμα δεν έχουν αποσταθεροποιηθεί. Ειδικά για την Ελλάδα είναι ο πυρήνας της μεταπολίτευσης, η καρδιά των αντιφάσεών του. Φτιάχνεται μια νέα κοινωνία με σημαντικές αντιστοιχίες με το σήμερα», μου λέει ο καθηγητής κοινωνιολογίας Παναγής Παναγιωτόπουλος. Μαζί με τον Βασίλη Βαμβακά, καθηγητή κοινωνιολογίας της επικοινωνίας, έχουν γράψει το λεξικό «Η Ελλάδα στη δεκαετία του ’80» (Βιβλιόραμα, 2010) και επιμελούνται την έκθεση «GR80s. Η Ελλάδα του Ογδόντα στην Τεχνόπολη», που θα διαρκέσει από τον Ιανουάριο ως το Μάρτιο 2017 και θα πραγματοποιηθεί με τη σύμπραξη της Τεχνόπολης και της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών.

Κρήτη 1985, του Gordon Cooper

Κρήτη 1985, του Gordon Cooper

Δεν πρόκειται απλά για μια έκθεση, αλλά για ανάλυση, στοχασμό, αναδόμηση της εποχής, στα οποία καλούμαστε όλοι να συμπράξουμε. Το Σάββατο 12 Νοεμβρίου συγκεντρώνεται στην Τεχνόπολη σχετικό συλλεκτικό υλικό, ένα κάλεσμα που έχει ξεκινήσει καιρό τώρα. «Είναι κάτι πρωτόγνωρο. Ο καθένας μπορεί να γίνει επιμελητής του συρταριού του και της δικής του μνήμης. Πολλές φορές οι άνθρωποι νομίζουν ότι πρέπει να βρουν κάτι πολύ σπουδαίο, ενώ αντιθέτως εμείς ψάχνουμε πράγματα καθημερινά και, ας πούμε, ευτελή. Έχουμε πάρει πάνω από 1500 αντικείμενα. Οι άνθρωποι στέλνουν φωτογραφίες από οικογενειακά άλμπουμ της εποχής ή προσφέρουν για την έκθεση από μια BMW μέχρι ένα αναπτηράκι. Έχουμε βρει καταπληκτικά πράγματα! Φίλη π.χ. θα μας δώσει συγκεκριμένο φόρεμα που φορούσε όταν πήγε στο rock in Athens. Κάποιος άλλος έχει φτιάξει ένα πάνελ με τσίχλες σα να βλέπεις περίπτερο του ‘83 ή έχει κρατήσει σουπλά απ’ τα Goody‘s».

Από τη συλλογή των αντικειμένων eighties

Από τη συλλογή αντικειμένων της δεκαετίας του ’80

Η έκθεση λοιπόν διαπραγματεύεται την τρομερή δεκαετία του ’80, αλλά χωρίς νοσταλγία, εξιδανίκευση ή δαιμονοποίηση. «Τα 80’s είναι η νεύρωση των Ελλήνων. Ένας παράδεισος που χάθηκε για κάποιους και οι πύλες της κολάσεως για άλλους. Για όλους όμως είναι ένα μαύρο κουτί. Στην πραγματικότητα πολύ λίγοι μπορούν να καταλάβουν τη δεκαετία αυτή. Είναι γεμάτη προκαταλήψεις και στερεότυπα, π.χ. του καλτ ή του φαν, κάτι που ενισχύεται κι από την ποπ μουσική. Εμείς θέλουμε να δείξουμε ότι δεν είναι ακριβώς έτσι. Δεν είναι όλα φανταχτερά, Δυναστεία και Μπαρμπαρέλλα. Είναι κι αυτό, αλλά έχει και φτωχούς που δεν ενσωματώνονται γρήγορα, έχει μια βαριά λαϊκότητα με τους δικούς της ρυθμούς, και ακόμα πολλή από τη θλίψη των περασμένων δεκαετιών. Για όλους αυτούς τους λόγους μπήκαμε σε αυτή την περιπέτεια της έκθεσης».

Από κέντρο διασκέδασης στα 80's, © Νίκος Αποστολόπουλος

Από κέντρο διασκέδασης της δεκαετίας του ’80 © Νίκος Αποστολόπουλος

Ερμηνείες, αναλύσεις και προσεγγίσεις, είναι ανοικτές και ευπρόσδεκτες. «Δεν διδάσκουμε, δεν είναι επιστημονικό πόνημα, υποδεικνύουμε και φτιάχνουμε πλαίσια για να κινηθεί ο επισκέπτης και να φτιάξει μόνος του μια αφήγηση, να διαταράξει κάποιες βεβαιότητες και να δει ποια είναι τα στοιχεία συνέχειας και ασυνέχειας. Πολλά πράγματα μπορεί να τον φέρουν σε μια χρήσιμη αμηχανία, όπως π.χ. ένα διαμέρισμα του ’87 που θα ανασυγκροτήσουμε, και το οποίο έχει μεν ομοιότητες, αλλά και διαφορές με το σημερινό μας σπίτι».

«Οι νέοι του ’80 είναι σήμερα η καρδιά των καταναλωτών»

Ποιους αφορά αυτή η έκθεση, πέρα από εμάς, την τρομερή eightίλα; «Κατεξοχήν αφορά νεότερες γενιές, επειδή καταρχήν διάφοροι τύποι σαν εμένα κι εσένα τους έχουμε πάρει το κεφάλι με τη δεκαετία του ’80. Αυτό βέβαια είναι παγκόσμιο. Οι νέοι του ’80 είναι σήμερα η καρδιά των καταναλωτών, των ανθρώπων που είναι σε θέσεις εξουσίας και αποφάσεων. Έτσι έχει επιβληθεί κατά κάποιο τρόπο ως μια σημαντική δεκαετία. Άλλος λόγος είναι ότι πιστεύουμε ότι μπορεί κανείς να βρει ταυτότητα σε ένα όχι τόσο μακρινό παρελθόν. Λόγω κρίσης πολλοί ανατρέχουν στο παρελθόν. Εμείς απλά λέμε ότι, εκτός από τις περιόδους του ‘40 και χούντας, πρέπει να προταθεί κι ένας άλλος, ενδιαφέρων καθρέφτης, από το πρόσφατο παρελθόν για το τι είμαστε».

Διαμέρισμα eighties, © Πέτρος Κούμπλης

Διαμέρισμα δεκαετίας ’80 © Πέτρος Κούμπλης

Η έκθεση έχει 13 θεματικά περίπτερα, που επιμελούνται μεταξύ άλλων ο Νικόλας Σεβαστάκης, ο Κωστής Κορνέτης, ο Φοίβος Δεληβοριάς, η Κατερίνα Σχοινά, ο Λεωνίδας Αντωνόπουλος, ο Λουκάς  Κατσίκας, η Έφη Φαλίδα, κ.ά. Μεταξύ των θεματικών, η πολιτική, ο μαζικός πολιτισμός και η κατανάλωση, η τεχνολογία, η επικοινωνία ή η βιβλιοθήκη όπου μπορείς να διαβάσεις από τα 2.000 βιβλία που εκδόθηκαν ή μεταφράστηκαν εκείνη την εποχή στην Ελλάδα. Σε διάφορα σημεία της έκθεσης, θα εμφανίζονται κομμάτια γλωσσικών τύπων, αναμνήσεων  και ηχητικά εμβόλιμα.

«Ο νέος της εποχής αρχίζει να έχει αυτονομία και να ξεφεύγει απ’ το κοινό αφήγημα»

«Η γλώσσα των 80’s έχει δυνατή νεανική αργκό αλλά και μια παρωχημένη γλώσσα της πολιτικής και της τηλεόρασης, πολλά επίπεδα που συνυπάρχουν. Και επικρατούν εκφράσεις που άλλες επιβίωσαν, άλλες όχι, όπως το “να πούμε” που μόνο λίγοι, μεγάλοι πια, το χρησιμοποιούν».

«Η κοινωνία τρέχει πιο γρήγορα όσον αφορά στην ατομικότητα, είναι πιο μοντέρνα απ’ την πολιτική», συνεχίζει ο Π. Παναγιωτόπουλος. «Ο νέος της εποχής αρχίζει να έχει αυτονομία και να ξεφεύγει απ’ το κοινό αφήγημα. Βάζει τα walkman του κι ακούει την κασέτα του, την οποία μάλιστα τη φτιάχνει μιξάροντας στο δισκάδικο ή στο σπίτι του. Έχει πάνω του εξατομικευμένα εργαλεία όπως το ρολόι quartz με το κομπιουτεράκι. Αυτά όλα είναι προάγγελος της σημερινής  έντονης ατομικότητας. Για πρώτη φορά έχουμε το unisex και οι άνθρωποι ντύνονται με φόρμες. Όλα αυτά,, συν την πολιτική αντιπαράθεση, τα όριά της, τη βία, κ.λ.π. μπορεί κανείς να τα ξαναγνωρίσει στα περίπτερα».

Αντικείμενα eighties

Πώς θα αποδοθεί η πολιτική αντιπαράθεση και βία; «Ψάχνουμε ζητήματα όπως η κρατική καταστολή και η ιστορία των σωμάτων ασφαλείας μες στη μεταπολίτευση, η διάλυση της χωροφυλακής, η ίδρυση ΕΛΑΣ, αστυνομικές βιαιότητες στην πορεία του Πολυτεχνείου το ’80, η δολοφονία του Καλτεζά το ‘85. Η ελληνική τρομοκρατία των ΕΛΑΣ και 17Ν. Κάτι επίσης ξεχασμένο είναι η σχέση της Ελλάδας με την αραβική τρομοκρατία. Η Ελλάδα τότε, είναι χώρα όπου γίνονται δεκάδες τρομοκρατικές επιθέσεις από ακραίες παλαιστινιακές οργανώσεις και δρουν πράκτορες της Μοσάντ. Υπάρχουν ακόμα πιο μαζικά χτυπήματα που έχουν ξεχαστεί, όπως αεροπειρατείες που ξεκινάνε από υπόπτως χαλαρά μέτρα στο Ελληνικό. Τότε μάλιστα, η κυβέρνηση Ρέιγκαν έβγαλε ταξιδιωτική οδηγία κατά της Ελλάδας. Αυτή είναι η πρόσθετη γνώση. Θα τη χειριστούμε με σεβασμό και πολύ μεγάλη ψυχραιμία, αποδίδοντας τα πράγματα επιστημονικά, χωρίς προσωπική ένταση».

Ενδιαφέρουσα είναι η θεματική με τις νεανικές κουλτούρες: Οι μηχανόβιοι με τις κόντρες, οι φίλαθλοι και οι θύρες που ξεκινάνε απ’ το τραγικό γεγονός της Θύρας 7, οι μεταλλάδες και τα πανκιά. Η επικράτηση της ροκ. Σημαντικές συναυλίες όπως το Rock in Athens, η συναυλία της Διεθνούς Αμνηστίας και ο Στινγκ, σε μια Αθήνα που μέχρι τότε ήταν «αποκλεισμένη»

Φωτογραφία του Τάσου Βρεττού

Φωτογραφία του Τάσου Βρεττού

Το περίπτερο της οπτικοακουστικής κουλτούρας θα περιλαμβάνει τηλεόραση, βίντεο, διαφημίσεις κ.λ.π. Θα υπάρχει επίσης κατάλογος έργων και εκατοντάδες ώρες προβολών. «Η διαφήμιση του ’80 στην Ελλάδα δείχνει μια κοινωνία που εκσυγχρονίζεται δραματικά και ταχύτατα. Είναι από τα πιο αιχμηρά και μοντέρνα κομμάτια μιας χώρας που προοδεύει. Με λίγη αυτοειρωνία, όχι χαζοχαρούμενη.  Η Ελλάδα είναι ικανή στα 80’ς να κάνει τη διαφήμιση Μπο Μεκ (ξυρίζεσαι μαλακά, μαλακά, μέχρι που στο τέλος δεν ακούγεται πια ο τόνος). Η χώρα είναι σε θέση να κοροϊδέψει τον εαυτό της, αποκτά δηλαδή μεγάλή αυτοπεποίθηση, αναστοχάζεται. Πολύ δυναμικές γίνονται οι γυναίκες με την απελευθέρωση τους, τουλάχιστον στα αστικά κέντρα. Η γυναίκα δεν είναι πια μια νοικοκυρά που θα αγοράσει προϊόντα που της λανσάρουν, αλλά είναι πρωταγωνίστρια. Τα πρότυπα ανδροπρέπειας υπάρχουν, αλλά δεν είναι σεξιστικές οι διαφημίσεις. Ο σεξισμός είναι μεθύστερη ανάγνωση. Απλά σήμερα είναι αποστειρωμένες. Ο Xάρρυ Kλυν π.χ. δε θα μπορούσε πλέον να κάνει εκείνες τις queer διαφημίσεις με τις γούνες κ.λ.π!».

Οι επιμελητές ασχολούνται εθελοντικά, με κέφι και μεράκι, γεγονός παρήγορο και εμψυχωτικό. «Ταξιδεύουν από άλλες πόλεις, είμαστε πια μια κοινότητα, κάνουμε συνελεύσεις, εργαστήρια και προσπαθούμε να εμπλέξουμε όσο δυνατόν περισσότερους». Υπάρχουν επίσης πολλοί συλλέκτες, επώνυμοι κι ανώνυμοι, που βοηθούν πολύ. Για παράδειγμα στη Στέγη διοργανώνεται έκθεση σε επιμέλεια Σπύρου Στάβερη με ιδιωτικές φωτογραφίες και οικογενειακά άλμπουμ. «Βλέπαμε τα τελευταία χρόνια με πόση ζέση διάφοροι άνθρωποι ανέβαζαν στο facebook οικογενειακές φωτογραφίες εποχής και διαπιστώσαμε ότι θέλουν να τις δείξουν».

%cf%83%cf%80%cf%8d%cf%81%ce%bf%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%ac%ce%b2%ce%b5%cf%81%ce%b7%cf%82

Φωτογραφία του Σπύρου Στάβερη

«Επίσης στη Στέγη θα πραγματοποιηθεί ένα μικρό συμπόσιο με τρία στρογγυλά τραπέζια για το αν φταίνε τα 80’s για την ελληνική χρεωκοπία». Στη δε Τεχνόπολη, εκτός από τα περίπτερα, θα πραγματοποιηθούν περίπου 30 εκδηλώσεις, μεταξύ αυτών και μια συναυλία 80’s του Φοίβου Δεληβοριά. «Τον ρωτήσαμε “Φοίβο, θα παίξεις;” και μας είπε “Αυτό περίμενα!”».

Κι εμείς αυτό περιμένουμε. Όχι μόνο για να θυμηθούμε, ούτε για να αναπολήσουμε, αλλά για να ξαναδιαβάσουμε, μέσα απ’ τις γραμμές μιας εποχής που δε μας αφήνει να την αφήσουμε.

Info έκθεσης: GR80s. Η Ελλάδα του Ογδόντα στην Τεχνόπολη | 25 Ιανουαρίου – 12 Μαρτίου 2017  | Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων

Σχετικά άρθρα:

– Mπήκαμε κι εμείς «στη φάση» των GR80s, φωτορεπορτάζ από τη Δανάη Κωτσάκη

– Τι ήταν για εσάς η δεκαετία του ’80 στην Ελλάδα;,  από την Άννα Ρούτση