Ορισμένοι κορυφαίοι επιστήμονες, αλλά και πολλοί απλοί πολίτες, όλων των ηλικιών και ενδιαφερόντων, γέμισαν ασφυκτικά το βράδυ της Πέμπτης 9 Ιουνίου τους χώρους της Ιστορικής Βιβλιοθήκης του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη στον Πειραιά. Ήταν οι μόνοι που είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν από πρώτο χέρι για τα νέα στοιχεία που προέκυψαν από την αποκρυπτογράφηση των επιγραφών που βρίσκονται «κρυμμένες» στις πτυχές του Μηχανισμού, καθώς η ζωντανή μετάδοση μέσω live streaming δεν πραγματοποιήθηκε λόγω τεχνικού προβλήματος. Τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν προέρχονται από μια δεκαετή και πλέον μελέτη, για την οποία συνεργάστηκαν επιστήμονες από όλο τον κόσμο.

Δυο είναι τα σημαντικότερα νέα πορίσματα που ανακοινώθηκαν χθες, όπως τα παρουσίασε ο Γιάννης Μπιτσάκης, Φυσικός και Ιστορικός των Επιστημών και της Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της ομάδας έρευνας για το Μηχανισμό των Αντικυθήρων:

– Αφενός είναι η βεβαιότητα πως υπήρχε μέρος του μηχανισμού που μπορούσε να δείχνει με ακρίβεια τις κινήσεις των πλανητών, όπως μας φανέρωσαν οι επιγραφές, ωστόσο το τμήμα αυτό δεν έχει ακόμα βρεθεί.

– Και αφετέρου επιβεβαιώθηκε πως ο μηχανισμός προσέφερε ένα πλήρες σύστημα προγνώσεων εκλείψεων, που όμοιό του δεν είχε ξαναβρεθεί στην αρχαιότητα.

Όπως συνόψισε ο Ξενοφών Μουσάς, αναπληρωτής καθηγητής Φυσικής Διαστήματος, στο Τμήμα Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, «πρόκειται με βεβαιότητα για τον αρχαιότερο υπολογιστή που έχουμε στα χέρια μας. Κατασκευάστηκε το 15ο- 10ο αιώνα π.Χ. από έναν Έλληνα φιλόσοφο και την ομάδα του που αποτελούνταν από μηχανικούς, τεχνίτες και μεταλλουργούς και δείχνει όλα όσα ονειρεύεται ένας αστρονόμος. Μπορεί και προβλέπει όλα τα αστρολογικά φαινόμενα για οποιονδήποτε τόπο. Μπορεί και υπολογίζει πού θα βρίσκονται οι κάθε πλανήτες».

Το επίπονο έργο της ανάγνωσης των επιγραφών που βρίσκονταν κολλημένες μεταξύ τους και τις κάλυπτε όλα αυτά τα χρόνια η σκουριά, ολοκληρώθηκε με ασφάλεια, χάρη στη χρήση αξονικού τομογράφου.

Παράλληλα, πιστεύεται πως ο μηχανισμός ήταν κι ένα πλανητάριο. Όπως μας αποκαλύπτουν οι επιγραφές, οι πλανήτες ήταν από τα κύρια μελήματα του μηχανισμού.

Παππούς του μηχανισμού θα μπορούσε να ειπωθεί πως ήταν ο Αρχιμήδης και κατασκευαστής πιθανολογείται πως ήταν ο Ίππαρχος. Επειδή στις επιγραφές συμπεριλαμβάνονται ορισμένοι αγώνες που γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια στη Ρόδο, διατυπώθηκε η υπόθεση πως κατασκευάστηκε από Ρόδιο τεχνίτη, με την καθοδήγηση ενός γίγαντα των Μαθηματικών και της Φυσικής, όπως πράγματι ήταν ο Ίππαρχος. Λείπει μια υπογραφή που οι ερευνητές είναι σίγουροι πως υπήρχε σε κάποια από τις επιγραφές που δεν έχουν σωθεί (είναι περισσότερες από τις μισές).

Όσο για τον ιδιοκτήτη; Σύμφωνα με τον καθηγητή κ. Μουσά, «θα πρέπει να ήταν ένας αμύθητα πλούσιος Βορειοηπειρώτης, καθώς ένα τέτοιο μηχάνημα κόστιζε τουλάχιστον 200 λίβρες χρυσάφι και θα το είχε στο σπίτι του για να θαυμάζει τον τρόπο που κινούνται οι πλανήτες. Όταν το έκλεψαν οι Ρωμαίοι γύρω στο 60 π.Χ., ο καλός θεός Ποσειδώνας φρόντισε να το κρύψει στη θάλασσα και να το βρούμε έπειτα από χιλιάδες χρόνια».

Συμβαίνει κι ένα παράδοξο. Εδώ και τόσους αιώνες μια συσκευή να έχει το ίδιο όνομα. Πάνω στο μηχανισμό υπήρχε χαραγμένο το όνομά της, «Πινάκιο», λέξη που σήμερα θα μεταφραζόταν ως… tablet!

Με όλα τα παραπάνω δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως ο σημερινός πολιτισμός, όπως τον γνωρίζουμε, έχει τις ρίζες του και βασίζεται στο μηχανισμό των Αντικυθήρων, όπως αποδεικνύεται περίτρανα από τις επιγραφές. Τα bits και bytes των υπολογιστών και των κινητών μας τηλεφώνων προέρχονται από το μηχανισμό αυτό. Ακόμα και σήμερα η NΑSA χρησιμοποιεί τον ίδιο μηχανισμό πρόβλεψης των εκλείψεων.

Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων συνεχίζει να προκαλεί το θαυμασμό των επιστημόνων παγκοσμίως, αλλά και των μικρών παιδιών στα διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα που εκπονούνται. «Μας κάνουν πιο εύστοχες ερωτήσεις από τα βραβεία Νόμπελ» όπως επισημάνθηκε. Ενώ στο παιδικό Μουσείο του Μανχάταν, ένα παιδικό αντίγραφο του μηχανισμού ήταν το μόνο έκθεμα για το οποίο τα παιδιά δημιουργούσαν ουρά. Όπου κι αν εκτίθεται κάποιο αντίγραφο του μηχανισμού, από τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας έως το Αρχαιολογικό Μουσείο της Ουψάλας, που είδε τους επισκέπτες του να διπλασιάζονται χάρη σε αυτό το έκθεμα, το ενδιαφέρον είναι πάρα πολύ μεγάλο.

Γι αυτό και η επιθυμία της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας είναι η απρόσκοπτη συνέχιση των ενάλιων ανασκαφών με την ελπίδα να έρθουν στο φως και άλλα μέρη του σπουδαίου αυτού μηχανισμού κι άλλες επιγραφές του, καθώς μέχρι στιγμής έχουν βρεθεί και αποκρυπτογραφηθεί πλήρως λιγότερες από τις μισές.

Σχετικά άρθρα:

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο σε βαθιά νερά
Το ναυάγιο των Αντικυθήρων