‘Ένα δυνατό σύμβολο, όπως αυτά που συναντά κανείς συχνά στο γεμάτο αντιστίξεις εικαστικό του λεξιλόγιο, επέλεξε ο Γιαν Φαμπρ για να συστήσει στους Έλληνες δημοσιογράφους το σκεπτικό της τετραετούς θητείας του στο τιμόνι του «Διεθνούς Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου» (όπως θα ονομάζεται πλέον το Ελληνικό Φεστιβάλ ή Φεστιβάλ Αθηνών). Την εικόνα της ποδοσφαιρικής ομάδας του Βελγίου, την οποία πρόβαλλε ως φόντο, πλαισιωμένος από τους συνεργάτες του.

Όπως ξεκαθάρισε, ο πρώτος χρόνος θα είναι αφιερωμένος στο Βέλγιο, τη χώρα προέλευσής του, με την προοπτική τα επόμενα έτη να δοθεί ένας περισσότερο διεθνής προσανατολισμός (εξ ου και η μετονομασία του θεσμού) και ως το 2019 να ολοκληρώσει την θητεία του ως επιμελητής – (curator) και όχι καλλιτεχνικός διευθυντής (director) όπως επέμενε να διευκρινίζει συνεχώς –  με ένα «Ελληνικό Matrix». (Ήδη από το προηγούμενο καλοκαίρι του 2018, το 1/3 του προγραμματισμού θα αφορά Έλληνες δημιουργούς.)

Με την «υπόσχεση» αυτή, λοιπόν, και αξιοποιώντας μια δυνατή συμβολική εικόνα, αλλά και με το δεδομένο πως ο χρόνος προετοιμασίας ήταν ιδιαίτερα σύντομος, μόλις ένας μήνας, ο Γιαν Φαμπρ τεκμηριώνει το καθαρά βέλγικο χρώμα που θα έχει το φετινό καλοκαίρι. Αφού, οι ελληνικές παραγωγές περιορίζονται μόνο σε όσες έχουν ήδη ανακοινώσει το Εθνικό θέατρο, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και η Εθνική Λυρική Σκηνή.

Και μιλώντας για σύγχρονη Βέλγικη τέχνη, είναι σαν να μιλάει κανείς για τον ίδιο τον Γιαν Φαμπρ. Αφού ο ίδιος, με την πολυσχιδή του δραστηριότητα (εικαστικός, θεατρικός δημιουργός, συγγραφέας) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια για την τέχνη της χώρας του σήμερα. Και διεθνώς. Δεν θα ήταν υπερβολή, λοιπόν, να χαρακτηρίσει κανείς το φετινό Φεστιβάλ ένα αφιέρωμα, ένα ομάζ στο καλλιτεχνικό σύμπαν του διάσημου Φλαμανδού καλλιτέχνη.

Όσο για τα επόμενα χρόνια, οι συνεργασίες που μας υποσχέθηκε είναι σημαντικές. Ο Ρομέο Καστελλούτσι, ο Μπομπ Γουίλσον, ο Μπαρίσνικοφ (με πρεμιέρα της νέας του περφόρμανς επί ελληνικού εδάφους), η Ιζαμπέλ Ιπέρ, ο (δικός μας αλλά και διεθνής) Θόδωρος Τερζόπουλος, είναι μερικά μόνο από τα ονόματα με τα οποία έχει έρθει ήδη σε επαφή και σχεδιάζει να καλέσει.

Το πρόγραμμα είναι αυτή την στιγμή έτοιμο κατά 80% και περιλαμβάνει επανάληψη της εικοσιτετράωρης περφόρμανς του Mount Olympus που παρουσιάστηκε ήδη στην Θεσσαλονίκη τον περασμένο Οκτώβριο (9-10 Ιουλίου) και εξακολουθεί να κατακτά τα διεθνή φεστιβάλ, την παράστασή του «Preparation Mortis» με την Annabelle Chambon (30 Ιουνίου).

Το φεστιβάλ ανοίγει νωρίτερα, στις 15 Ιουνίου με τα «Stigmata» στο Μουσείο Μπενάκη. Μια έκθεση που περιλαμβάνει σχέδια, φωτογραφίες, μακέτες και κινηματογραφικές αποτυπώσεις των παραστάσεών του από τα μέσα τις δεκαετίας του ’70 ως σήμερα. Και δεν είναι τα μόνα που αξιοποιούνται. Αποσπάσματα από τα νυχτερινά ημερολόγια του Γιαν Φαμπρ, αλλά και ποιητικά και θεατρικά κείμενά του (που πρόκειται να εκδοθούν στα ελληνικά) αποτελούν το υλικό για μια βραδιά ανάγνωσης με Έλληνες ηθοποιούς στις 28 Ιουνίου.

Την επομένη (29 Ιουνίου), θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της έκθεσης «Βελγικής τέχνης» που ανοίγει το ΕΜΣΤ και υλοποιείται σε συνεργασία με το ΜΗΚΑ (Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης) της Αμβέρσας και θα συνεπιμεληθούν ο διευθυντής του με την Κατερίνα Κοσκινά.

Πολλά είναι ακόμη τα βέλγικα ονόματα που συμπεριλαμβάνει ο προγραμματισμός: όπως η Αν Τερέζ ντε Κέεσμάρκερ με την ομάδα της Rosas, αλλά και οι Jan Lauwers (Needcompany), Jacques Delcuvellerie (Groupov) και Sidi Larbi Cherkaoui (Eastman).

Οι Έλληνες μεταφραστές δουλεύουν αυτό το διάστημα εντατικά, μεταφράζοντας βελγικά θεατρικά έργα που θα παρουσιαστούν με τη μορφή αναλογίου. Η Λογοτεχνία κατέχει σημαίνουσα θέση στον φετινό προγραμματισμό, ο οποίος ρίχνει ιδιαίτερο βάρος στην εκπαίδευση. Ήδη ανακοινώθηκε η σύσταση Ακαδημίας νέων καλλιτεχνών, με εργαστήρια από σημαντικές διεθνείς ομάδες, ένα πρόγραμμα Θερινού Σχολείου, αλλά και ένα πρόγραμμα χορήγησης δωρεάν εισιτηρίων σε 50 νέους καλλιτέχνες (θα επιλεγούν βάσει αίτησης), ώστε να λάβουν δωρεάν εισιτήρια για τις παραστάσεις και τα εργαστήρια που επιθυμούν.

«Είναι πολύ σημαντική η σημερινή ημέρα» δήλωσε ο Υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς, αφού προηγουμένως έθεσε το πλαίσιο της διπλής κρίσης που περνά η χώρα μας, ανέλυσε το σκεπτικό της επιλογής του, αλλά και γιατί βλέπει τον Γιαν Φαμπρ ως έναν σύγχρονο Σπινόζα.

Ο  νέος πρόεδρος του Δ.Σ. Γεώργιος Αντωνακόπουλος (ορίστηκε μόλις την περασμένη Πέμπτη) δεσμεύτηκε στους δημοσιογράφους να λάβουν σύντομα απαντήσεις για τα διοικητικά και οικονομικά ζητήματα που θα αναρτηθούν στην Διαύγεια. Μίλησε για εξαιρετικά χαμηλές αμοιβές, την αίσθηση προσφοράς και τη διάθεση για σύμπραξη από την μεριά του καλλιτέχνη και της ομάδας του.

Μπορεί η έλλειψη ελληνικών ανεξάρτητων παραστάσεων, όντως να είναι ένα μεγάλο έλλειμμα για την φετινή χρονιά. Με την κατάργηση των κρατικών επιχορηγήσεων, τα τελευταία χρόνια το Φεστιβάλ Αθηνών υπό την διεύθυνση του Γιώργου Λούκου (πλάι στην αφρόκρεμα των σπουδαιότερων θεαμάτων διεθνώς), επιτελούσε και αυτόν τον ρόλο: της ενίσχυσης των ελληνικών σχημάτων. Ως επιμελητής, ο Γιαν Φαμπρ δείχνει να ενδιαφέρεται να χτίσει γέφυρες, έχοντας μάλιστα στο νου του εικόνα για το τι επιθυμεί να έχει αφήσει πίσω του την επομένη της αποχώρησής του. Ο προγραμματισμός που ανέπτυξε μαζί με τους συνεργάτες του μοιάζει να έχει μια σαφή στόχευση, που θα μπορούσε να συνοψιστεί σε δύο σειρές: Το Βέλγιο στην Ελλάδα. Και η Ελλάδα μέσω Βελγίου στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής δημιουργίας. Τα ερωτήματα για το εάν τελικά θα επιτευχθούν τα όσα ευαγγελίζεται φυσικά και υπάρχουν. Εάν όμως τα καταφέρει, θα έχει γίνει μια μεγάλη μετατόπιση σε ό,τι ονομάζουμε σήμερα ελληνική πραγματικότητα (και) στο χώρο του πολιτισμού.