Από το πρώτο του έργο που χτίστηκε στη δεκαετία του ’20 μέχρι το θάνατό του σε ηλικία 91 ετών, ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ ήταν ένας χείμαρρος εφευρέσεων και επινοητικότητας. Η λευκή σπείρα του Guggenheim στη Νέα Υόρκη και η αρχιτεκτονική γεωλογία του Fallingwater στην Πενσυλβάνια είναι δύο από τις πιο ισχυρές εικόνες κτιρίων του 20ού αιώνα.

Ο ελεύθερος, δυναμικός, ανοιχτός τρόπος με τον οποίο σχεδίαζε τα σπίτια και τα κτίρια άλλαξαν την πορεία της σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ ήταν ένας από τους πιο παραγωγικούς και διάσημους αρχιτέκτονες του 20ού αιώνα, ένας ριζοσπαστικός και γεμάτος πνευματικότητα σχεδιαστής που αγκάλιασε τις νέες τεχνολογίες και υλικά, πρωτοστάτησε σε δομικά συστήματα κατασκευής καθώς και σε πρωτοποριακούς πειραματισμούς και θεωρίες όσον αφορά τη φύση, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και την κοινωνική πολιτική.

Φρανκ Λόιντ Ράιτ

Σηματοδοτώντας την 150ή επέτειο της γέννησης του Αμερικανού αρχιτέκτονα στις 8 Ιουνίου 1867, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης ( MoMA) παρουσιάζει την έκθεση «Frank Lloyd Wright at 150: Unpacking the Archive». Η μεγάλη αυτή έκθεση ασκεί κριτική στην πολύπλευρη πρακτική του, ενώ περιλαμβάνει περίπου 450 έργα που έγιναν από τη δεκαετία του 1890 μέχρι τη δεκαετία του 1950, συμπεριλαμβανομένων αρχιτεκτονικών σχεδίων, μοντέλων, ταινιών, τηλεοπτικών εκπομπών, έντυπων μέσων, επίπλων, επιτραπέζιων ειδών, κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, ζωγραφικών, φωτογραφιών και λευκωμάτων, που σπάνια ή ποτέ δεν έχουν εκτεθεί δημόσια.

Δομημένη ως ανθολογία και όχι ως ολοκληρωμένη, μονογραφική παρουσίαση του έργου του Ράιτ, η έκθεση χωρίζεται σε 12 ενότητες, καθεμία από τις οποίες διερευνά ένα βασικό αντικείμενο ή σύμπλεγμα αντικειμένων από τα αρχεία του Ιδρύματος Frank Lloyd Wright, προκαλώντας την επανεξέταση και την εκ νέου ερμηνεία του. Η έκθεση επιδιώκει να ανοίξει το έργο του Ράιτ σε κριτική έρευνα και συζήτηση εισάγοντας νέες οπτικές και ερμηνείες του έργου αυτού του εξαιρετικού αρχιτέκτονα.

O ταραχώδης βίος ενός μεγάλου αρχιτέκτονα

«Μοντέρνα αρχιτεκτονική είναι ό,τι χτίζεται σήμερα. Είναι ένας αμφιλεγόμενος όρος, γιατί “μοντέρνα αρχιτεκτονική” δεν σημαίνει απαραιτήτως και νέα. Νέα αρχιτεκτονική είναι η οργανική», έλεγε ο Ράιτ.

Ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ υπήρξε ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους και αυθεντικούς Αμερικανούς. Γεννήθηκε στις 8 Ιουνίου 1867 στο Richland Center του Γουισκόνσιν. Πέθανε στις 9 Απριλίου 1959 στο Φοίνιξ της Αριζόνας. Το 1887 μετακόμισε στο Σικάγο και δούλεψε για τον Γιόζεφ Λάιμαν Σίλσμπι και αργότερα, επί έξι χρόνια για τον Λιούις Σάλιβαν, το γνωστότερο αμερικανό αρχιτέκτονα της εποχής. Η αρχιτεκτονική καριέρα του διήρκεσε 70 χρόνια: σχεδίασε 1.141 κτίρια, από τα οποία χτίστηκαν τα 532. Το ένα τρίτο μάλιστα των αναθέσεων έγινε την τελευταία δεκαετία της ζωής του.

Η γνωστότερη διεθνώς κατοικία του είναι το Fallingwater House (1935), που αιωρείται εντυπωσιακά πάνω από έναν καταρράκτη, ενώ τα τελευταία του χρόνια σχεδίασε δημόσια κτίρια παγκόσμιας εμβέλειας, όπως το Μουσείο Γκουγκενχάιμ, το Marin County Civic Center και το κτίριο Johnson Wax. Το δημιουργικό ταλέντο του Ράιτ δεν περιοριζόταν στην αρχιτεκτονική: σχεδίασε έπιπλα, υφάσματα, κρύσταλλα, λάμπες, σερβίτσια, ασημικά. Ήταν ένας παραγωγικός συγγραφέας, δάσκαλος και φιλόσοφος. Το 1932 άνοιξε το σπίτι του στους νέους αρχιτέκτονες για να μελετήσουν μαζί του, δημιουργώντας την υποτροφία Taliesin. Σήμερα 20 σπίτια του Ράιτ είναι ανοιχτά στο κοινό και συγκεντρώνουν ετησίως περισσότερους από ένα εκατομμύριο επισκέπτες.

The Rookery Building Stairs

The Rookery Building Stairs

«Η πόλη του σήμερα θα πρέπει να κάνει πρώτα τον κύκλο της, γιατί τώρα καταστρέφεται από την υπερβολή. Θα χρειασθεί να φτιάξουμε μια καινούργια πόλη και αυτό θα πρέπει να γίνει σύμφωνα με τους δικούς μας οργανικούς όρους. Μια μορφή αγρονομίας που θα είναι κοντά στη γη και θα είναι σχεδόν παντού όμορφα. Οι σημερινές πόλεις είναι υπολείμματα των φέουδων. Πρέπει να προχωρήσουμε μπροστά και να χρησιμοποιήσουμε καλύτερα τη γη».

«Είμαι ένα σπίτι χωρισμένο από τον εαυτό του από συνθήκες που δεν μπορώ να ελέγξω», έγραψε στη μητέρα του το 1910 ο Ράιτ, όταν αποφάσισε να αφήσει τη γυναίκα του Κάθριν Λι “Κίττυ” Τόμπιν και τα έξι του παιδιά για να φύγει για την Ευρώπη με την Μάμα Τσένεϋ, γυναίκα ενός πελάτη του. Γυρίζοντας πίσω θα χτίσει το Taliesin, μία από τις γνωστότερες δημιουργίες του προορισμένο να γίνει ένα «love bungalow» γι’ αυτόν και την ερωμένη του.

«Οι σημερινές πόλεις είναι υπολείμματα των φέουδων»

Το 1914 ένας υπηρέτης βάζει φωτιά στο Taliesin, με αποτέλεσμα 9 άνθρωποι να πεθάνουν – ανάμεσά τους και η Τσένεϋ, μαζί με τα παιδιά της. Ο Ράιτ θα παντρευτεί σε επόμενο γάμο τη Μίριαμ Νόελ με την οποία μοιράστηκαν μια εξαιρετικά ταραχώδη σχέση με βία, ναρκωτικά και χειροδικίες. Χωρίζουν με όλες τις λεπτομέρειες της σχέσης τους να ακούγονται στις δικαστικές αίθουσες . Ο Ράιτ γνωρίζει και παντρεύεται για τρίτη φορά, το 1928 την Όλγκιβανα, χορεύτρια και μαθήτρια του Γκουρτζίεφ, του πνευματικού γκουρού με τον οποίο η Όλγκιβανα έζησε και σπούδασε πριν συναντήσει τον Ράιτ.

Καλούν τους σπουδαστές του να ζήσουν στο Taliesin και να μελετήσουν την ολιστική προσέγγιση του σχεδιασμού του Ράιτ ακολουθώντας την καθημερινή του ρουτίνα. Ήταν μια αυστηρά μη συμβατική εκπαίδευση και ο αρχιτέκτονας περίμενε τους μαθητευόμενούς του να εργάζονται στα χωράφια, να μαγειρεύουν και να ακούνε τις εκτελέσεις του Μπαχ και του Μπετόβεν που έπαιζε σε ένα πιάνο Steinway στο στούντιό του. Το Taliesin 2, ξανακαίγεται για δεύτερη φορά και μετά για τρίτη, χωρίς όμως άλλα θύματα. Ο Ράιτ έφυγε τελικά για την Αριζόνα για να δημιουργήσει το Δυτικό Taliesin, το οποίο διατηρήθηκε και στεγάζει το ίδρυμά του.

Guggenheim Museum

Guggenheim Museum

«Κάθε θέμα γούστου, είναι και θέμα άγνοιας. Έχετε γούστο γιατί δεν ξέρετε. Αν σας αρέσει η αισθητική του νέου, τότε θα σας αρέσει και το καινούργιο. Αν σας αρέσει η αισθητική του παλιού, τότε θα σας αρέσει το παλιό. Αλλά αυτό δεν είναι αρχιτεκτονική. Αρχιτεκτονική είναι κάτι πιο βαθύ. Είναι ο σκελετός της ανθρώπινης ύπαρξης, στην οποία πρέπει να αφιερώσουμε περισσότερη ομορφιά. Γιατί, αν δεν έχουμε πλέον ποιητικότητα, τότε πώς θα επιζήσουμε; Πώς μπορεί να επιζήσει ο πολιτισμός μας χωρίς ψυχή; Η επιστήμη δεν μπορεί να μας σώσει, γιατί αυτή μας έφερε στο χείλος. Η τέχνη και η θρησκεία αποτελούν την ψυχή του πολιτισμού, η τέχνη και η θρησκεία πρέπει να μας σώσουν. Η αρχιτεκτονική είναι η μόνη απόδειξη πολιτισμών που έχουν περάσει στην Ιστορία. Ο σημερινός πολιτισμός μας θα αφήσει πίσω του τουαλέτες, νιπτήρες και καλοριφέρ. Η αρχιτεκτονική αναφέρεται στη φύση του αντικειμένου, όποιο κι αν είναι αυτό, και για τη φύση οποιουδήποτε αντικειμένου. Αυτό που λέμε εκπαιδευμένο γούστο είναι στην πραγματικότητα αποκτημένο. Δεν έχει να κάνει με κάποιες αισθήσεις ή με τη χρησιμότητά του, έχει να κάνει με το αν σου αρέσει ή όχι. Έτσι λοιπόν, όταν έχουμε μια κουλτούρα βασισμένη στο προσωπικό γούστο, τότε έχουμε ένα τυχαίο συνονθύλευμα πολλών ετερόκλητων πραγμάτων. Αν όμως επιστρέψουμε στη φύση, τότε θα έχουμε μια αίσθηση ευπρέπειας. Μάλλον όχι ευπρέπειας, αλλά σωστό χαρακτήρα στο κάθε τι».

Τα αποσπάσματα προέρχονται από τη συνέντευξη του Φρανκ Λόιντ Ράιτ στον Χένρι Μπράντον που δημοσιεύθηκαν στους «The Sunday Times» το 1957.

Από το 1 έως το 10, τα σημαντικότερα έργα του Φρανκ Λόιντ Ράιτ

Unity Temple και Unity House, Oak Park, Illinois, 1909

Unity Temple και Unity House, Oak Park, Illinois, 1909

Unity Temple, Oak Park, Illinois, 1909

Unity Temple, Oak Park, Illinois, 1909

 Frederick C. Robie House, Chicago, Illinois, 1910

Frederick C. Robie House, Chicago, Illinois, 1910

 Frederick C. Robie House, Chicago, Illinois, 1910

Frederick C. Robie House, Chicago, Illinois, 1910

Taliesin, Spring Green, Wisconsin

Taliesin, Spring Green, Wisconsin

Taliesin, Spring Green, Wisconsin

Taliesin, Spring Green, Wisconsin

Hollyhock House, Los Angeles, 1919-23

Hollyhock House, Los Angeles, 1919-23

Hollyhock House, Los Angeles, 1919-23

Hollyhock House, Los Angeles, 1919-23

Fallingwater, Mill Run, Pennsylvania

Fallingwater, Mill Run, Pennsylvania

Fallingwater, Mill Run, Pennsylvania

Fallingwater, Mill Run, Pennsylvania

Herbert και Katherine Jacobs House, Madison, Wisconsin, 1937

Herbert και Katherine Jacobs House, Madison, Wisconsin, 1937

Herbert και Katherine Jacobs House, Madison, Wisconsin, 1937

Herbert και Katherine Jacobs House, Madison, Wisconsin, 1937

Taliesin West, Scottsdale, Arizona

Taliesin West, Scottsdale, Arizona

Taliesin West, Scottsdale, Arizona

Taliesin West, Scottsdale, Arizona

Solomon R. Guggenheim Museum, New York City

Solomon R. Guggenheim Museum, New York City

Solomon R. Guggenheim Museum, New York City

Solomon R. Guggenheim Museum, New York City

Price Tower, Bartlesville, Oklahoma

Price Tower, Bartlesville, Oklahoma

Price Tower, Bartlesville, Oklahoma

Price Tower, Bartlesville, Oklahoma

Marin County Civic Center, San Rafael, California

Marin County Civic Center, San Rafael, California

Marin County Civic Center, San Rafael, California

Marin County Civic Center, San Rafael, California

Info έκθεσης:

Frank Lloyd Wright at 150: Unpacking the Archive| 12 Ιουνίου – 1η Οκτωβρίου 2017 | The Museum of Modern Art