Κείμενο: Σοφία Ευτυχιάδου

Ένα φεστιβάλ είναι ο χώρος που αισθάνεται οικεία το αναπάντεχο, είναι η συνάντηση με την τοπική κοινωνία με το βλέμμα προς τα έξω, είναι πλουραλισμός, πείραμα, γιορτή. Εάν ένα φεστιβάλ είναι όλα αυτά, τότε το 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης φαίνεται να κερδίζει το στοίχημα.

Άρωμα κοσμοπολιτισμού και ασφυκτικά γεμάτες αίθουσες για άλλη μια χρονιά, ένα έξοχο δημιουργικό από τον Δημήτρη Παπάζογλου, σύγχρονο και δυναμικό, εμπνευσμένο από στοιχεία του κινηματογράφου, άνθρωποι που παίρνουν άδεια για μια εβδομάδα για να χαθούν στις αίθουσες προβολών, άνθρωποι που προσπαθούν να ξεκλέψουν δυο ώρες από τη δουλειά για μια ταινία, άγνωστοι που ανταλλάζουν tips με την προσδοκία της ανακάλυψης μιας σημαντικής δημιουργίας. Συγκινητικά πράγματα. Σε έναν κόσμο που αλλάζει και γίνεται ολοένα και πιο άσχημος, πιο φοβισμένος, με ακροδεξιές ιδέες να σαρώνουν τον πλανήτη και τις προοδευτικές δυνάμεις παγκοσμίως να μην αρθρώνουν έναν πειστικό λόγο. Στο 57ο Φεστιβάλ έβγαινες από μια αίθουσα και είχε αλλάξει ο υπουργός ή ο πλανητάρχης ή δεν ήταν ανάμεσά μας ο μεγάλος Λέοναρντ Κοέν

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο είναι σημαντικό να καταγραφούν ορισμένες νέες πρωτοβουλίες που σηματοδότησαν φέτος ένα μεγαλύτερο άνοιγμα του φεστιβάλ και μια πιο δημιουργική εμπλοκή με την πόλη διεξαγωγής του. Στη φετινή διοργάνωση, για πρώτη φορά με χορηγό το Ίδρυμα Ωνάση και σύμβουλο προσβασιμότητας την Κίνηση Καλλιτεχνών με Αναπηρία, το Φεστιβάλ βελτίωσε την προσβασιμότητα στις εγκαταστάσεις του, άνοιξε τις πόρτες του ακόμη και σε… σινεφίλ σκύλους οδηγούς τυφλών, ενώ το πρόγραμμα ήταν διαθέσιμο σε γραφή Μπράιγ. 17 ελληνικές ταινίες προβλήθηκαν με υπότιτλους βάσει διαλόγων, έτσι ώστε να μπορούν να τις παρακολουθήσουν κωφοί και βαρήκοοι θεατές, οι τελετές έναρξης, λήξης καθώς και οι δυο προβολές καθολικής προσβασιμότητας είχαν διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα.

Οι αφίσες του 57ου ΦΚΘ, έξω από το «Ολύμπιον» ©Δανάη Κωτσάκη

Οι αφίσες του 57ου ΦΚΘ, έξω από το «Ολύμπιον» ©Δανάη Κωτσάκη

Ταυτόχρονα, η ίδια η πόλη συμμετείχε ενεργά. Στέκομαι στη δημιουργική συνεργασία του Φεστιβάλ με το Τμήμα Κινηματογράφου και στα γεμάτα φρεσκάδα και νεανική αθωότητα μικρού μήκους ταινιάκια φοιτητών του, ένα κινητό συνεργείο που δούλευε νυχθημερόν, μια ομάδα 95 νέων που άνοιγαν ένα παράθυρο στα παρασκήνια της διοργάνωσης, μεταφέροντας ιστορίες ανθρώπων που ζουν το φεστιβάλ διαφορετικά: το μίνι-πορτραίτο μιας καθαρίστριας με πολλές διοργανώσεις στην πλάτη της, η αγωνία των ανθρώπων που ζουν την αδρεναλίνη της προετοιμασίας, οι βόλτες με προσκεκλημένους δημιουργούς, όπως τον Γιόσουκε Τακέουτσι και τους συνεργάτες του που ήθελαν να ανακαλύψουν τη Θεσσαλονίκη του Αγγελόπουλου, αλλά και ανθρώπινες στιγμές του περιζήτητου από τους δημοσιογράφους Ρουμάνου σκηνοθέτη Κρίστι Πούιου, που προσπαθεί να βρει λίγο χρόνο για να πάρει ένα ζευγάρι παπούτσια στο παιδί του.

Η πόλη όμως συμμετείχε και ως θέμα ή σκηνικό σε ορισμένες από τις προβολές. Αναφέρω ενδεικτικά την ταινία του Νίκου Τριανταφυλλίδη “90 χρόνια ΠΑΟΚ-Νοσταλγώντας το μέλλον”, την ιδιαίτερη – σε σύλληψη – τιμητική εκδήλωση για τον Νίκο Παναγιωτόπουλο με την προβολή της αγαπημένης μας ταινίας “Αυτή η νύχτα μένει” στο Barbarella Live, τη συναυλία του Κραουνάκη που ακολούθησε αλλά και την ταινία-έκπληξη “Στην ηλικία μου ακόμη κρύβομαι για να καπνίσω” της Γαλλο-αλγερινής Raihana Obermeyer, ένα άλλο “Ζ” σχεδόν 50 χρόνια μετά, όπως χαρακτηρίστηκε από πολλούς. Η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα χαμάμ γυναικών, σε μια λαϊκή συνοικία, τη δεκαετία του 1990 – στη διάρκεια του πολύνεκρου εμφυλίου πολέμου που σπάραξε την Αλγερία και είναι γυρισμένη σε μεγάλο βαθμό στο Χαμάμ Μπέη στη Θεσσαλονίκη. Μια κατεξοχήν γυναικεία ταινία, που μιλά για την επιθυμία, για το ρόλο των θρησκειών και τη βία. «Θα υπάρξει χώρα του Ισλάμ που θα μπορέσει να την προβάλλει; Σχεδιάζετε να την κόψετε»; ρωτήθηκε η σκηνοθέτις και την απάντηση έδωσε η μαχητική παραγωγός της Μισέλ Γαβρά: «Η ταινία είναι αυτή. Θα προβληθεί ή ολόκληρη ή καθόλου. Υπάρχουν κι αλλοι τρόποι πλέον να προβληθεί όπως το διαδίκτυο, νόμιμα ή παράνομα».

“90 χρόνια ΠΑΟΚ-Νοσταλγώντας το μέλλον” του Νίκου Τριανταφυλλίδη

“90 χρόνια ΠΑΟΚ-Νοσταλγώντας το μέλλον” του Νίκου Τριανταφυλλίδη

Και κάπως έτσι φτάνουμε στις ταινίες. Το ψαχνό του φεστιβάλ. Εκεί που αρχίζει και καταλήγει η φεστιβαλική εμπειρία. Η αλήθεια είναι ότι από τις 15 ταινίες που παρακολούθησα ελάχιστες με ξάφνιασαν, λίγες πρόσφεραν εικόνες ή στιγμές αλησμόνητες. Μπορεί να έτυχε. Μπορεί να μην έτυχε. Κρατώ, εκτός από την ταινία της Ραϊανά, τη δύναμη των εικόνων και της αφήγησης της Στεφανί ντι Τζουστό στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της “H χορεύτρια”, που καταγράφει την αληθινή ιστορία της Λόι Φούλερ, την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ρετροσπεκτίβα στο έργο του αυτοδίδακτου Τούρκου Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ, τα δέκα πρώτα λεπτά του “Park” της Σοφίας Εξάρχου ως υπόσχεση μιας ταινίας που δεν γυρίστηκε ποτέ, τη γόνιμα επηρεασμένη από τον Κασσαβέτη κινηματογραφική γλώσσα της Χριστίνας Κάλλας στο «42 δευτερόλεπτα ευτυχίας», τη γεμάτη ποίηση ταινία-πορτραίτο της Έμιλι Ντίκινσον “Ένα σιωπηλό πάθος” του Τέρενς Ντέιβις, τις υπέροχες ερμηνείες των δύο εφήβων στο “Little Men” του Άιρα Σακς, που στήνει με απλά υλικά μια σύγκρουση πολυεπίπεδη με εσάνς αδελφών Νταρντέν, για να τη διαχειριστεί αμήχανα και άσταλα στο φινάλε. Και φυσικά δεν έλειψαν και οι… εκτροχιασμένες ταινίες όπως ο “Oρνιθολόγος” του Ζουάου Πέντρου Ροντρίγκες, αυτές που, επειδή είναι τόσο στο όριο του καλτ, δικαιώνουν την ύπαρξή τους σε ένα φεστιβάλ.

Στιγμιότυπο από την ταινία «Park» της Σοφίας Εξάρχου

Στιγμιότυπο από την ταινία «Park» της Σοφίας Εξάρχου

Βέβαια, ένα φεστιβάλ είναι και οι ταινίες που δεν είδες, γιατί δεν κατάφερες να εξασφαλίσεις ένα εισιτήριο ή γιατί ένα μήνυμα σου άλλαξε τα σχέδια. Είναι οι άνθρωποι που συνάντησες. Είναι οι δημιουργοί που θα ήθελες να γνωρίσεις το έργο τους καλύτερα. Ένα φεστιβάλ οφείλει δηλαδή, να κλείνει πάντα με εκκρεμότητες. Και προσδοκίες. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Ορέστης Ανδρεαδάκης έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι το Φεστιβάλ θα κάνει αισθητή την παρουσία του μέσα στη διάρκεια του χρόνου στην πόλη. Με αυτήν την πρόθεση και τη γενική διευθύντριά του, Ελίζ Ζαλαντό να ζει πια στη Θεσσαλονίκη (αυτό κι αν είναι πρωτόγνωρο!), κλείνει ακόμη ένα Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Περιμένουμε πολλά.

— 

Κεντρική φωτογραφία: ©Δανάη Κωτσάκη

— 

Σχετικά άρθρα:

– Οι πρώτες εντυπώσεις από το 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, γράφει η Δανάη Κωτσάκη

– Ορέστης Aνδρεαδάκης: «Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι μια ετήσια δραστηριότητα», συνέντευξη στην Αργυρώ Μποζώνη

Τα βραβεία του 57ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

– Το ελληνικό πρόγραμμα του 57ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

– Με Τζιμ Τζάρμους ανοίγει αυλαία το 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

– 57ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: Τα highlights της φετινής διοργάνωσης

– Το ΦΚΘ συμπράττει με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρνο και φέρνει το Locarno Industry Academy International στη Θεσσαλονίκη

90 χρόνια ΠΑΟΚ – νοσταλγώντας το μέλλον: Η τελευταία αφιέρωση του Νίκου Τριανταφυλλίδη στο 57ο ΦΚΘ

– Ματιές στα Βαλκάνια & Αφιέρωμα στον Τούρκο σκηνοθέτη Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ στο 57ο ΦΚΘ