Τον Ιούνιο του 1967 δεκατέσσερα φορτηγά πλοία παγιδεύονται για οχτώ χρόνια στη Διώρυγα του Σουέζ, λόγω του Πολέμου των έξι ημερών που μόλις έχει ξεσπάσει. Τα πλοία αυτά προέρχονται τόσο από χώρες συμμάχους των ΗΠΑ, όσο και της Σοβιετικής ένωσης, εν μέσω Ψυχρού πολέμου. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στα οχτώ χρόνια αναγκαστικής συμβίωσης τα «εχθρικά», κατά τα άλλα, και «αντίπαλα» αυτά πληρώματα, όχι μόνο συνυπάρχουν αρμονικά, αλλά συνάπτουν φιλίες, διοργανώνουν δικούς τους Ολυμπιακούς αγώνες, μέχρι που τυπώνουν και δικά τους γραμματόσημα, μεταξύ άλλων, δημιουργώντας ήσυχα, ασυνείδητα, αλλά οργανικά, μια πρωτοφανή κάψουλα ειρηνικής συνύπαρξης στη μέση ενός κόσμου ποτισμένου στο ψυχροπολεμικό μίσος και ενόσω τα φώτα των πιθανοτήτων εναλλακτικού μοντέλου είναι όλα στραμμένα στο ψυχεδελικό Hashbery του Σαν Φρανσίσκο.

Εκπληκτική και άγνωστη αυτή η ιστορία που ξεκίνησε το καλοκαίρι του ’67  και έφτασε μέχρι το 1975, παρουσιάζεται με ντοκουμέντα και οπτικό υλικό, ως στιγμιότυπο ελπίδας μέσα σε ένα χρονικό συνεχές καχυποψίας, στην εικαστική εγκατάσταση του Ελβετού Uriel Orlow “The short and the long of it”, μέρος της έκθεσης Summer of Love που λαμβάνει χώρα στο Art Space Pythagorion στη Σάμο, υπό την επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου.

«Η πολιτική είναι συναισθηματικό θέμα», δηλώνει ο Uriel που η δουλειά του γενικώς αφορά σε τυφλά σημεία της Ιστορίας. «Η αγάπη», τονίζει, «δεν μπορεί να διαχωριστεί από την πολιτική».

Uriel Orlow, Yellow Limbo, 2011 Film still Courtesy the artist

Uriel Orlow: Yellow Limbo, 2011 – Film still – Courtesy the artist

Δύσκολο θέμα η αγάπη όμως και εύκολα παρεξηγήσιμο.

«Η μοντέρνα αντίληψη της αγάπης», γράφει ο Michael Hardt, «είναι σχεδόν αποκλειστικά περιορισμένη στο μπουρζουά ζευγάρι και στα κλειστοφοβικά όρια της πυρηνικής οικογένειας. Η αγάπη έχει γίνει ένα αυστηρά ιδιωτικό θέμα. Έχουμε ανάγκη μια πιο γενναιόδωρη και πιο απεριόριστη σύλληψη της αγάπης.»

Αυτή τη γενναιόδωρη και απεριόριστη διάσταση επιχειρεί να προσεγγίσει η έκθεση λίγα χιλιόμετρα μακριά από την Τουρκία και ενόσω το προσφυγικό εγείρει ξενοφοβικές αντιδράσεις, ενώ την ίδια στιγμή ενεργοποιεί δραστήριους πυρήνες αλληλεγγύης, την πιο έμπρακτη έκφραση της πολιτικής της αγάπης, όπως την ευαγγελίζεται ο Hardt.

Αντιλαμβανόμενη την τέχνη ως μέσον κοινωνικής αφύπνισης σε εποχές που η αλήθεια κρύβεται καλά πίσω από κυρίαρχες αφηγήσεις, η Κατερίνα Γρέγου υπογραμμίζει ότι «δεν πρόκειται για μια επετειακή έκθεση, ούτε για μια νοσταλγική ματιά στα ’60, αλλά για μια έκθεση που αφορά στην πολιτική δύναμη της αγάπης την εποχή της παγκοσμιοποίησης, της ξενοφοβίας, του ρατσισμού και του τοξικού εθνικισμού».

«Παραγκωνισμένη από την τέχνη και πιο σύνθετη ως έννοια απ’ ό,τι τη θεωρούμε, η αγάπη είναι μεταμορφωτική, όχι μόνο για το άτομο, αλλά και για το σύνολο», μας λέει η επιμελήτρια της έκθεσης.

Διαφορετικές αναγνώσεις της αγάπης ως καταλυτική δύναμη αλλαγής απέναντι στο ανολοκλήρωτο project του καλοκαιριού του ’67 διαφαίνονται μέσα από τα έργα της έκθεσης.

©Melanie Bonajo: Night Soil – Economy of Love, 2015

©Melanie Bonajo: Night Soil – Economy of Love, 2015

Στο δυνατό βίντεο της Melanie Bonajo “Night Soil-Economy of love” για παράδειγμα, η γυναικεία σεξουαλικότητα απενοχοποιείται και ανιχνεύεται μέσα από τη θεραπευτική της δράση, ενώ στο “Everyday words disappear” του Grimonprez η πολιτική της αγάπης του Hardt διαβάζεται ως αντίπαλο δέος της ασφυκτικής κοινωνίας που περιγράφει το Alphaville του Godard.

Και όσο ο Orlow, όπως είδαμε παραπάνω, μας υπενθυμίζει με χειροπιαστές αποδείξεις ότι το ενδεχόμενο αυθόρμητης δημιουργίας απρόσμενων εναλλακτικών ειρηνικών κοινοτήτων εν μέσω μη ειρηνικών καιρών είναι δυνατό και ο Νικόλας Κοζάκης αναστοχάζεται το θέμα μιας εφικτής ουτοπίας της καθημερινότητας πάνω στα λόγια του σπουδαίου καταστασιακού φιλοσόφου Raoul Vaneigem, σε ένα σύγχρονο δημοκρατικό αμφιθέατρο μουσικής και μελέτης, ο Mikhail Karikis καλεί τελικά τον θεατή να ψάξει μόνος του το θέμα της αγάπης ως πολιτικό όραμα, παρέχοντάς του μια εμπεριστατωμένη βιβλιογραφία και γεφυρώνοντας μουσικά το σήμερα με το καλοκαίρι του ‘67.

Johan Grimonprez: Every Day Words Disappear, 2016 Single-channel video installation, 15’ “Anna Karina, Words I Don’t Know” Courtesy ZAP-O-MATIK

Johan Grimonprez: Every Day Words Disappear, 2016 – Single-channel video installation, 15’ – “Anna Karina, Words I Don’t Know” – Courtesy ZAP-O-MATIK

«Η αγάπη είναι πρωτίστως επαναστατική», μας λέει ο Καρίκις του οποίου η επιγραφή “Love is the institution of the revolution”, παρμένη από το “Commonwelth” των Hardt και Negri, υποδέχεται τον κόσμο στην αυλή του εκθεσιακού χώρου. «Από τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα μέχρι και στις παλιές ελληνικές ταινίες, ξεπερνάει κανόνες, παραδόσεις και βεντέτες, γεφυρώνει πολιτικές και ταξικές διαφορές. Αλλάζει τα πράγματα, ενώ την ίδια στιγμή είναι αργή και στέρεη ως θεσμός».

Mikhail Karikis: Ain't Got No Fear, Little Demons Photo Series (Mitch & Eddie), 2016 Digital print 80cm x 60cm Courtesy of the artist

Mikhail Karikis: Ain’t Got No Fear, Little Demons Photo Series (Mitch & Eddie), 2016 – Digital print – Courtesy of the artist

Nicolas Kozakis: What of our life? 2014 - Digital video, black & white, no sound, 5'12" - © Nicolas Kozakis / Raoul Vaneigem

Nicolas Kozakis: What of our life? 2014 – Digital video, black & white, no sound, 5’12” – © Nicolas Kozakis / Raoul Vaneigem

Από τις πιο σημαντικές εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα παράλληλα με την έκθεση, είναι τα εκπαιδευτικά προγράμματα του ιδρύματος που ξεκίνησε εδώ και έναν χρόνο η Κατερίνα Ζαχαροπούλου μετά από πρόσκληση της Κατερίνας Γρέγου και της δραστήριας διευθύντριας του Ιδρύματος Χίονας Ξανθοπούλου – Schwarz. Στα προγράμματα αυτά, εκτός από μαθητές των σχολείων του νησιού, συμμετείχαν πέρσι και παιδιά από το Κέντρο Υποδοχής Προσφύγων και Μεταναστών.

«Από τον Αύγουστο του 2016 και έως τον Μάιο του 2017 πέρασαν πάνω από 1000 παιδιά, μαθητές σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε 400 επισκέψεις, ενώ παρακολούθησαν σεμινάρια για τη σύγχρονη τέχνη πάνω από 100 εκπαιδευτικοί», μας είπε η Κατερίνα Ζαχαροπούλου. «Το προσφυγικό, η τοποθεσία της Σάμου κοντά στα σύνορα με την Τουρκία, η ιδιαίτερη έκθεση και η προσέγγιση που επέλεξα για την κατανόησή της, έφεραν αποτελέσματα πέρα των αναμενόμενων, η σχέση με τα παιδιά ήταν πραγματική, καθόλου επιτελεστική, έδωσε συγκίνηση, αγκαλιές και εμπιστοσύνη για το καινούργιο, το Άλλο, το διαφορετικό. Η σχέση με τα παιδιά του camp, αν και συντομότερη, ήταν από τις μεγαλύτερες ικανοποιήσεις που πήρα μέσα από εκπαιδευτικό πρόγραμμα».

Marko Mäetamm Summer of War, 2017 Acrylic on paper 80 x 80 cm Courtesy of the artist

Marko Mäetamm: Summer of War, 2017 Acrylic on paper – Courtesy of the artist

Σε μια δύσκολη χρονική δίνη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, εν μέσω εξάρσεων λευκού εθνικισμού, ξενοφοβίας, ρατσιστικού μίσους και αβέβαιου μέλλοντος όλων των μέχρι τώρα αγώνων μειονοτήτων και γυναικείων κινημάτων, με λίγα λόγια μέσα σε μια εποχή ραγδαίας συντηρητικοποίησης, στο μεθοριακό νησί της Σάμου, την πατρίδα του παρηγορητικού και ανθρωπιστή Επίκουρου, εν μέσω μιας θάλασσας που έχει μαρτυρήσει αλλεπάλληλες τραγωδίες τα τελευταία χρόνια και μόνο μερικά χιλιόμετρα απέναντι από την Τουρκία, η έννοια της αγάπης παύει να αντικρίζεται ως θέμα γλυκερών αμερικάνικων κομεντί ή μελό αφηγήσεων και καδράρεται πια σε ένα άλλο και ουσιαστικότερο φωτισμό, αυτόν μιας κατεπείγουσας πολιτικής στάσης.

Collection International Institute of Social History, Amsterdam.

Collection International Institute of Social History, Amsterdam

Marge Monko: Lucy in the Sky (detail), 2017 Photo, wall paper, pigment prints, custom cut acrylic glass Dimensions variable Courtesy of the artist

Marge Monko: Lucy in the Sky (detail), 2017 – Courtesy of the artist

Υστερόγραφο 1: Στο σκληρό, αν και απείρως ποιητικό φιλμ, Shadow World, του πολύ σημαντικού σύγχρονου καλλιτέχνη, που επίσης συμμετέχει στην έκθεση, Johan Grimonprez, οι σύγχρονες κυρίαρχες αφηγήσεις που διαμορφώνονται στην πολιτική σφαίρα από ειδεχθείς δραστηριότητες, όπως το εμπόριο όπλων, αντισταθμίζονται με τις τρυφερές ιστορίες του Eduardo Galeano. Απέναντι στη σκοτεινή προοπτική ενός κόσμου που γυρίζει γύρω από σκιώδη πολιτικά συμφέροντα, ο καλλιτέχνης μάς μίλησε για την εναλλακτική των σύγχρονων ανεξάρτητων κοινοτήτων και της βαθειάς ενσυναίσθησης που πηγάζει από αυτές.

Υστερόγραφο 2: Στο συνεργατικό καφενείο της Χώρας με το όνομα Επίκουρος, μια ομάδα ανθρώπων βάζει σε εφαρμογή το κοινοτικό όραμα της ενσυναίσθησης και της αλληλεγγύης με διακριτικές κινήσεις. Φέτος, μεταξύ άλλων, φροντίζουν και για τη φιλοξενία, ψυχαγωγία και αναψυχή ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Every Day Words Disappear, 2016 – Single-channel video installation, 15’ – “Anna Karina, Words I Don’t Know” – Courtesy ZAP-O-MATIK

Info έκθεσης:

Summer of Love | Art Space Pythagorion – Σάμος | 3 Αυγούστου – 15 Οκτωβρίου 2017