Είκοσι διεθνείς εικαστικοί και video artists καλούνται να αποκριθούν σε κρίσιμα ερωτήματα της εποχής μας που εξαιτίας και της πανδημίας του covid-19 και των επιπτώσεων όχι μόνο στην οικονομία και την κοινωνία, αλλά πρωτίστως στο περιβάλλον και στις βίαιες παρεμβάσεις που έχει υποστεί, καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την άποψή τους. Η βιωσιμότητα και η αειφορία ενός πλανήτη που είναι έκδηλο ότι δεν «αντέχει πια» συναρτάται σήμερα και με την ύπαρξη της τέχνης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας, με την ίδια τη βιωσιμότητα της καλλιτεχνικής παραγωγής και της σύνδεσή της με το κοινό.

Οι James Bridle, Ionian Bisai & Σωτήρης Τσίγκανος, Matthias Fritsch, Kυριακή Γόνη, Markus Hanakam & Roswitha Schuller, Hypercomf, Rindon Johnson, Εύη Καλογηροπούλου, Λητώ Κάττου, Bianca Kennedy and the Swan Collective, Marcin Liminowicz & Trang Ha, Charly Nijensohn, Κοσμάς Νικολάου, Andrew Norman Wilson συμμετέχουν με νέα έργα στην πρώτη διαδικτυακή ομαδική έκθεση του PCAI σε επιμέλεια Κίκας Κυριακάκου, ένα ongoing ψηφιακό project, το οποίο θα φιλοξενείται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020 στο κανάλι YouTube του PCAI

Το PCAI, (Polyeco Contemporary Art Initiative) που ιδρύθηκε το 2014 από τον Αθανάσιο Πολυχρονόπουλο, Εκτελεστικό Πρόεδρο του Ομίλου Polyeco, με στόχο την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση μέσω της σύγχρονης τέχνης και της video art, παρουσιάζει αυτή τη φορά μια έκθεση που ο τίτλος της Anthropocene On Hold (Ανθρωπόκαινος Σε Αναμονή), αναφέρεται όχι μόνο στη γεωλογική εποχή που διανύουμε αλλά πρωτίστως στην επίπτωση της ανθρώπινης παρέμβασης στη γεωλογία και τα οικοσυστήματα της Γης, συμπεριλαμβανομένης και της κλιματικής αλλαγής ως απόρροια της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Ο προβληματισμός γύρω από τα περιβαλλοντικά ζητήματα με την εμφάνιση μιας παγκόσμιας απειλής με τη μορφή ενός ιού που ήδη μετρά (έως τις 30 Μαΐου) 362.554 θύματα του ιού και 5.871.347 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε όλο τον πλανήτη σύμφωνα με το Ινστιτούτο Τζονς Χόπκινς απασχολεί σήμερα επιστήμονες, φιλόσοφους, καλλιτέχνες που είδαν για πρώτη φορά την ερήμωση των πόλεων και ακόμα πιο καθαρά την αποτυπωμένη κοινωνική ανησυχία για το βιώσιμο μέλλον της ανθρωπότητας. Για πρώτη φορά και εν μέσω πανδημίας ο κώδωνας του κινδύνου για το περιβάλλον ήχησε δυνατά και με αφορμή την παγκόσμια υγεία αποτελεί την πρόκληση και την ανάγκη μιας συλλογικής εγρήγορσης, σήμερα που η δυστοπία έπαψε να είναι μια φανταστική έννοια.

Hypercomf-Primordial-Soup-2020-still-image-Anthropocene-On-Hold-PCAI-exhibition-Courtesy-of-the-artist

Για τη σημασία και την πρόκληση της εποχής μας, για την Ανθρωπόκαινο Εποχή και τις ανησυχίες και τις προκλήσεις  που αντιμετωπίζουν σήμερα οι καλλιτέχνες μιλήσαμε με την Κίκα Κυριακάκου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του PCAI και επιμελήτρια της έκθεσης που μας εισάγει σε ένα μοναδικό κόσμο με το ongoing ψηφιακό αυτό πρότζεκτ το οποίο φιλοξενείται στο κανάλι YouTube του PCAI.

  

Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε για αυτή την έκθεση και τι ζητήσατε από τους καλλιτέχνες;

Η θεωρία περί Aνθρωπόκαινου Eποχής υφίσταται εδώ και αρκετά χρόνια και έχει απασχολήσει αρκετούς επιστήμονες  και ακαδημαϊκούς από τις αρχές του 21ου αιώνα, όταν ο βραβευμένος με Νόμπελ χημικός, Paul Crutzen, πρωτοχρησιμοποίησε τον όρο. Το σίγουρο είναι πως η ανθρώπινη δραστηριότητα στον πλανήτη, ειδικότερα από τη βιομηχανική εποχή μέχρι και σήμερα, έχει αρχίσει πλέον να αφήνει έντονα, και σε καταστροφικό συχνά βαθμό, το αποτύπωμά της. Η κλιματική αλλαγή, η μόλυνση των ωκεανών και του υδροφόρου ορίζοντα, η απώλεια της βιοποικιλότητας με τα φυτικά και ζωικά είδη να εξαφανίζονται σε ταχύτατο ρυθμό, η μείωση της καλλιεργήσιμης γης, η ρύπανση εδάφους και ατμόσφαιρας με επικίνδυνα και τοξικά απόβλητα, η ευρεία χρήση και η απερίσκεπτη απόρριψη πλαστικού και η ασυλλόγιστη εξάντληση των φυσικών πόρων αποτελούν απόρροια της ανεύθυνης ανθρώπινης στάσης απέναντι στον πλανήτη.

Πρόκειται, άλλωστε, για προβληματικές οι οποίες μέσω των προγραμμάτων και των έκθεσεων του Polyeco Contemporary Art Initiative PCAI τα τελευταία χρόνια έχουν αναδειχθεί και έχουν αποτελέσει τη βάση διευρυμένων συζητήσεων και αναθέσεων.

Ταυτόχρονα, η κατάσταση που βιώνουμε τους τελευταίους μήνες είναι κάτι πρωτοφανές με την ανθρώπινη υγεία και ασφάλεια να τελούν υπό απειλή σε όλο τον πλανήτη και τεράστιες, δυσαναπλήρωτες απώλειες σε αυτή τη δυστοπική μάχη με τον covid-19. Η πραγματικότητα όλων έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό και σίγουρα κανείς δεν γνωρίζει ακόμη πότε και αν θα επιστρέψουμε στην προ-covid εποχή. Η φύση, ωστόσο, συνεχίζει τον κύκλο της και σίγουρα, όπως ανέφερε πρόσφατα και η συγγραφέας Ναόμι Κλάιν, η κλιματική κρίση είναι ακόμη εδώ και οφείλουμε να μην το ξεχνάμε.

Οι παραπάνω ανησυχίες και σκέψεις στάθηκαν η αφορμή για τη διαδικτυακή έκθεση Anthropocene On Hold (Ανθρωπόκαινος Σε Αναμονή). Εν μέσω πανδημίας επικοινωνήσαμε και προσκαλέσαμε 20 διεθνείς εικαστικούς και video artists να δώσουν τη δική τους ερμηνεία στην κατάσταση που βιώνουμε με παράμετρο τον αντίκτυπο στην καλλιτεχνική παραγωγή, τη σχέση με το κοινό αλλά και τη βιωσιμότητα και αειφορία του πλανήτη.

Charly-Nijensohn-Beyond-the-End-2020-still-image-Anthropocene-On-Hold-PCAI-exhibition-Courtesy-of-the-artist.

Πιστεύετε ότι η Ανθρωπόκαινος είναι η περίοδος που έχουμε δει και τη μεγαλύτερη ανθρώπινη αλαζονία απέναντι στη φύση;

Η εποχή που διανύουμε χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα αλλά και αδιανόητη απερισκεψία. Αντιμετωπίζουμε τον πλανήτη ως κάτι δεδομένο ακόμη και σήμερα, όταν τα αποτελέσματα της επιπόλαιης αυτής στάσης είναι πιο εμφανή από ποτέ. Θεωρώ ασύλληπτο το ότι εξακολουθούν και υπάρχουν επίσημοι φορείς αλλά και ηγέτες κρατών που κωλυσιεργούν και εθελοτυφλούν απέναντι στην κρισιμότητα του ζητήματος ή διακηρύττουν πως η κλιματική αλλαγή δεν υφίσταται.

Τι είναι αυτό που πρωτίστως απασχολεί ως κεντρική ιδέα τους καλλιτέχνες σε αυτή την έκθεση;

Με αφορμή την παγκόσμια πανδημία, τη διακήρυξή της από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στις 11 Μαρτίου και την ασύλληπτη καθημερινότητα στην οποία έχουμε περιέλθει τους τελευταίους μήνες προέκυψαν μια σειρά από ερωτήματα που περικλείουν και βασικούς προβληματισμούς μας: Τι σημαίνει για τη Γη και την Ανθρωπόκαινο Εποχή η αναμονή και η στασιμότητα κατά τη διάρκεια πανδημίας και lockdowns, συνθηκών οι οποίες φαντάζουν αποκυήματα δυστοπικής μυθοπλασίας; Ποιες είναι οι προκλήσεις και οι περιβαλλοντικές ανησυχίες που τίθενται για έναν καλλιτέχνη; Πώς μπορούν οι κοινωνικές αποστάσεις και η καραντίνα να αναμορφώσουν τις καλλιτεχνικές πρακτικές και τις περιβαλλοντικές αφηγήσεις; Με ποιους τρόπους μπορεί ο covid-19 να επηρεάσει τo περιβαλλοντικό ζήτημα και την ευρύτερη αντίληψή μας γύρω από αυτό; Στα ερωτήματα αυτά κλήθηκαν να ανταποκριθούν μέσω της έκθεσης Anthropocene On Holdοι καλλιτέχνες James Bridle, Ionian Bisai & Σωτήρης Τσίγκανος, Matthias Fritsch, Kυριακή Γόνη, MarkusHanakam & Roswitha Schuller, Hypercomf, Rindon Johnson, Εύη Καλογηροπούλου, Λητώ Κάττου, BiancaKennedy and the Swan Collective, Marcin Liminowicz & Trang Ha, Charly Nijensohn, Κοσμάς Νικολάου, AndrewNorman Wilson με βίντεο έργα τα οποία θα φιλοξενούνται στο κανάλι του PCAI στο YouTube μέχρι και τις 31 Δεκεμβρίου.

Jonian Bisai & Sotiris Tsiganos, Tropical Hell, 2019 (still image), Anthropocene On Hold, PCAI exhibition, Courtesy of the artist

Με αφορμή την πανδημία του κορονοϊού, την αλλαγή ακόμα και αυτή τη στιγμή του φυσικού περιβάλλοντος εξαιτίας των λοκντάουν πιστεύετε υπάρχει ένα χρήσιμο συμπέρασμα που μπορεί να χρησιμοποιήσει σαν εργαλείο η πολιτική και η κοινωνία;

Εκτιμώ πως είμαστε ακόμη στο μάτι του κυκλώνα. Παρά τα μειωμένα κρούσματα στο εσωτερικό της χώρας η κατάσταση διεθνώς παραμένει κρίσιμη και απρόβλεπτη και ίσως είναι ακόμη νωρίς να εκτιμηθεί κάτι τέτοιο. Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία, όπως για παράδειγμα η μείωση στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου λόγω των περιορισμένων μετακινήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, που αποδεικνύονται ευεργετικά για το περιβάλλον. Το τίμημα όμως εξακολουθεί να είναι τεράστιο και αποτυπώνεται ποικιλοτρόπως επηρεάζοντας την ανθρώπινη ζωή και υγεία, την εργασιακή σταθερότητα και ασφάλεια, την οικονομία, τον πολιτισμό και τις διαπροσωπικές σχέσεις σε μεγάλο βαθμό. Η ανθρώπινη επαφή και ο διάλογος μέσα από τις τέχνες έχουν πλέον ψηφιοποιηθεί με τους οργανισμούς και τους καλλιτέχνες να αναρτούν έργα και να μεταφέρουν παραγωγές στο διαδίκτυο, σημαντική διέξοδος στον εγκλεισμό. Και όλο αυτό, παράλληλα με την αυτοθυσία των γιατρών και των εργαζομένων εκείνων που στάθηκαν στην πρώτη γραμμή το διάστημα της καραντίνας. Ίσως πραγματικά το γεγονός αυτό να αποτελέσει και την αφορμή ώστε να επανεκτιμηθούν και να επαναπροσδιοριστούν αξίες και ρόλοι σήμερα, μένει να το δούμε.

Evi-Kalogiropoulou-Samos-to-Aspropyrgos-2020-still-image-Anthropocene-On-Hold-PCAI-exhibition-Courtesy-of-the-artist.

Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε τη φύση με ένα διαφορετικό τρόπο, πιο ευφάνταστο, πιο αιχμηρό, αλλά και γιατί όχι πιο διασκεδαστικό;

Η τέχνη ασφαλώς και μπορεί να βοηθήσει στο να κατανοήσουμε την κρισιμότητα του περιβαλλοντικού ζητήματος και στο να διαχυθεί το μήνυμα για την προστασία του σε ένα ευρύ κοινό με έναν πρωτότυπο τρόπο. Αυτός είναι και ο στόχος του Polyeco Contemporary Art Initiative PCAI και του ιδρυτή του οργανισμού, Αθανάσιου Πολυχρονόπουλου, από το 2014. H μετάβαση στην κινούμενη εικόνα ως σημαντικό μέσο έκφρασης και επικοινωνίας τα τελευταία χρόνια, ειδικότερα μετά την εκτεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είναι και ένας από τους λόγους που έχουμε επιλέξει τη video art και το φιλμ ως βασικά καλλιτεχνικά μέσα των προγραμμάτων μας. Πιστεύω, όμως, πως η τέχνη, οποιασδήποτε μορφής, είτε μιλάμε για εικαστικά, λογοτεχνία, μουσική ή παραστατικές τέχνες, αποτελεί το καλύτερο όχημα για να ενημερώσουμε και να ευαισθητοποιήσουμε τους αποδέκτες της σε σχέση με το περιβάλλον. Παράλληλα, η τέχνη έχει σταθεί τα τελευταία χρόνια το μέσο για να αναπτύξουμε στο PCAI επιτυχημένες συνέργειες με αξιόλογους φορείς, ιδρύματα, επιμελητές και καλλιτέχνες, για να ξεκινήσουμε μια νέα σειρά αναθέσεων σε εικαστικούς και ένα πρωτότυπο πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών με θέμα τη σχέση επιστήμης, τέχνης και περιβάλλοντος.

Δείτε την έκθεση Anthropocene On Hold (Ανθρωπόκαινος Σε Αναμονή) εδώ

Kεντρική φωτογραφία άρθρου: Lito Kattou, Closer, 2020 (still image), Anthropocene On Hold, PCAI exhibition, Courtesy of the artist & T293, Rome