Το Φεστιβάλ art4more πραγματοποιείται φέτος για 11η χρονιά με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, με τη φετινή θεματική να ονομάζεται “I Look at You“. Η φράση παραπέμπει στη διαδικασία της ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας, καθώς σε αυτήν πρωταγωνιστικό ρόλο έχει το βλέμμα μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου.

Ανάμεσα στην πληθώρα δράσεων που συμπεριλαμβάνονται στο φετινό φεστιβάλ, βρίσκεται μία διαφορετική έκθεση ζωγραφικής: Η συνεργασία του Μη Κερδοσκοπικού Συνεταιρισμού Ε.Δ.Ρ.Α. και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών είχε ως αποτέλεσμα τη δράση «Art Residencies σε Δομές Ψυχικής Υγείας», τη συνεργασία δηλαδή φοιτητών-καλλιτεχνών με λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Οι φοιτητές είτε επισκέφθηκαν δομές ψυχικής υγείας και συνδημιούργησαν τα έργα τέχνης κατά τη διάρκεια συναντήσεων με τα μέλη-λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, φέρνοντας εις πέρας ένα συγκεκριμένο concept, είτε επισκέφθηκαν καλλιτεχνικούς σταθμούς της Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας και πραγματοποίησαν ένα εικαστικό workshop, στο οποίο συνεργάστηκαν με λήπτες.

Επιμελήτρια της ενότητας αυτής του Φεστιβάλ art4more είναι η Ιωάννα-Μαρία Λέκκα, εργοθεραπεύτρια του οικοτροφείου «Ιπποκράτης Ι», η οποία μας μίλησε για τις «ιστορίες» που κρύβονται πίσω από τα εκθέματα:

Τι θα δούμε σε αυτήν την έκθεση;

Στη συγκεκριμένη έκθεση μπορούμε να δούμε την προσπάθεια των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας των δομών «ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ Ι» και «ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΙΙ» του φορέα Κ.Σ.Δ.Ε.Ο. «ΕΔΡΑ», σε συνεργασία με φοιτητές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, να εκφραστούν μέσω της τέχνης. Ο φορέας Κ.Σ.Δ.Ε.Ο. «ΕΔΡΑ» έχει εδραιώσει ουσιαστική συνεργασία με την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και το Γραφείο Διασύνδεσης της Σχολής και τα εκθέματα είναι από τον 3ο κύκλο του προγράμματος “Art residencies” σε δομές ψυχικής υγείας.

Εκτίθενται 11 έργα, είτε ατομικά είτε ομαδικά, που έχουν εμπνευστεί και δημιουργηθεί στην προσπάθεια να εκφραστεί και να αντικατοπτριστεί το «εγώ» τους. Η δημιουργία τους πραγματοποιήθηκε στα εργαστήρια της δομής του οικοτροφείου «ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ Ι» και στον Καλλιτεχνικό Σταθμό στους Δελφούς της Α.Σ.Κ.Τ. όπου πραγματοποιήθηκε πενθήμερη δραστηριότητα, στην οποία συμμετείχαν λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, φοιτητές της Α.Σ.Κ.Τ., προσωπικό των δομών και ο οργανωτικός υπεύθυνος του προγράμματος.

Το κάθε έκθεμα κρύβει μέσα του μια ιστορία, ένα «θέλω» που δεν ικανοποιήθηκε ακόμα, μια ανάμνηση που άλλοτε είναι «γλυκιά» και άλλοτε «πικρή». Ορισμένα ομολογούν και τον αυθορμητισμό της στιγμής!

Ποια ήταν η διαδικασία της δημιουργίας; Ποια ήταν η διαδρομή ενός έργου μέχρι να γίνει κομμάτι της έκθεσης;

Η διαδικασία του προγράμματος ήταν η εξής: Ο κάθε φοιτητής έπρεπε να επιλέξει ένα από τα θέματα ή μια από τις επιθυμίες που έφερνε στην «επιφάνεια» ο λήπτης /οι λήπτες  και να μπορέσει να τον/τους βοηθήσει να αποτυπώσει/αποτυπώσουν τα «θέλω» του/τους μέσα από τις δημιουργίες του/τους. Μαζί σαν ομάδα, θα έπρεπε να συν-πορευτούν και να συν-δημιουργήσουν αρμονικά για να φτάσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα που πιθανόν να μην ήταν αυτό που αρχικά είχε συζητηθεί. Ο αυθορμητισμός και οι αναδυόμενες αλλαγές στην εξέλιξη των έργων ήταν συχνό φαινόμενο… άλλωστε ποιος μπορεί να βάλει τη δημιουργικότητα σε καλούπι;

Η διαδικασία της δημιουργίας δεν ήταν πάντα εύκολη. Το εκάστοτε δημιούργημα για να πραγματοποιηθεί χρειάστηκε αρκετό χρόνο και υπήρχαν πολλοί παράγοντες που επηρέαζαν την πορεία της ολοκλήρωσής του. Παράγοντες όπως η δυσκολία της σύλληψης της ιδέας του έργου (αφού έπρεπε να συνεργαστούν λήπτες και θεραπευτές, που δεν είναι εξοικειωμένοι με τη διαδικασία της δημιουργίας ενός τέτοιου είδους έργου, με φοιτητές, που δεν έχουν σχέση με την ψυχική υγεία!), η εξοικείωση με τα διάφορα υλικά, η τήρηση συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος και άλλοι παράγοντες που έπρεπε να αντιμετωπιστούν στο «εδώ και τώρα» με βάση την καθημερινότητα.

Τι είδους καθοδήγηση είχαν οι φοιτητές για την επιτυχή συνεργασία τους με τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας; Οι συναντήσεις ήταν επαναλαμβανόμενες;

Αρχικά, πριν τον ερχομό των φοιτητών στις δομές μας προηγήθηκαν συναντήσεις, όπου οι φοιτητές εκπαιδεύτηκαν από ειδικούς του φορέα μας σε θέματα ψυχικής υγείας. Ήταν μία διαδικασία συνδημιουργίας, παρότι υπεύθυνη του συντονισμού ήταν η εργοθεραπεύτρια, όπου ουσιαστικά λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας και φοιτητές δημιουργούσαν στο ίδιο τραπέζι. Ο ένας συμπλήρωνε την ιδέα του άλλου και ο ένας εξέλισσε τον άλλο σε κάθε συνάντηση.

Αναφέρετε μας ενδεικτικά κάποια concept πάνω στα οποία εργάστηκαν οι φοιτητές μαζί με τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας για τη δημιουργία ενός συλλογικού έργου.

Εμένα προσωπικά μου έκανε εντύπωση ένα concept, το οποίο πρότεινε μία φοιτήτρια παρακολουθώντας έναν λήπτη να ζωγραφίζει μόνο κυκλάκια σε λευκό χαρτί και διαπιστώνοντας πως τα κυκλάκια αυτά έπαιρναν άλλη «μορφή» κατά τη διάρκεια που ο λήπτης άκουγε διαφορετικά είδη μουσικής! Κυκλάκια μικρά, μεγάλα, αρκεί να γεμίσει το χαρτί του, για να μιλήσει και να επικοινωνήσει με το δικό του τρόπο. Κυκλάκια που για κανέναν άλλον δεν έχουν νόημα, παρά μόνο για εκείνον, ίσως. Τα «κυκλάκια» αυτά γέμισαν πολλές διαφάνειες και τελικά με την έμπνευση και την εφευρετικότητα της φοιτήτριας δημιουργήθηκε το «Emmanuel projetct» που δηλώνει μια «συνομιλία» ανάμεσα σε εκείνη και τον λήπτη… ανάμεσα στον οικείο κόσμο της φοιτήτριας και στον ανοίκειο κόσμο του λήπτη, όπως αναφέρει και η ίδια!

Άλλο project που μου έκανε εντύπωση στον τρόπο που δημιουργήθηκε και τελικά πραγματοποιήθηκε είναι ο «μουσικός πίνακας», ένα έργο ομαδικό για το οποίο συν-δημιούργησαν πολλά άτομα μαζί. Η ιδιόμορφη εμπλοκή του ήχου και της κίνησης, του ρυθμού και της χρωματικής αρμονίας, μας έδωσε το αναπάντεχο αποτέλεσμα που φαίνεται στο συγκεκριμένο έργο!

Πώς σχηματίστηκαν οι ομάδες συνεργασίας φοιτητών και ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας;

Ο χωρισμός των ομάδων έγινε από μόνος του… αυθόρμητα! Αρχικά κάτσαμε σε έναν κύκλο, ώστε να γνωριστούν τα μέλη μεταξύ τους, έπειτα μετά τη γνωριμία όλων των μελών, ο διαχωρισμός των ομάδων ήρθε σαν φυσικό επακόλουθο. Λες και με κάποιο «μαγικό» τρόπο, τόσο οι λήπτες όσο και οι φοιτητές, «ανακάλυψαν» τον συνεργάτη με τον οποίο θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν και να δημιουργήσουν!

Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της έκθεσης όσον αφορά τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας αλλά και το κοινό;

Ουσιαστικά η έκθεση είναι το βήμα για να μιλήσουν οι λήπτες ψυχικής υγείας στο κοινό μέσα από τα έργα τους και το κοινό να ακούσει αυτό που έχουν να πουν χωρίς ενδιάμεσες παρεμβολές…

Τι σχόλια εισπράξατε από τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια της δημιουργίας των έργων, αλλά και μετά το πέρας της;

Σημαντικό ήταν ότι αναπτύχθηκαν σχέσεις μεταξύ των φοιτητών και των ληπτών ψυχικής υγείας, κάτι το οποίο αποτελεί σημαντική εξέλιξη για τα άτομα τα οποία διαμένουν σε μονάδες ψυχικής υγείας στεγαστικού τύπου. Αξιόλογο είναι να σημειωθεί, πως οι φοιτητές μετά το πέρας του προγράμματος ήθελαν να παραταθεί η διάρκειά του και να διατηρήσουν τις σχέσεις που είχαν αναπτύξει με τους λήπτες. Ορισμένοι συνεχίζουν εθελοντικά, άλλοι επισκέπτονται τις δομές και περνούν χρόνο με τους λήπτες πίνοντας καφέ και συζητώντας.

Μα και η πλευρά των ληπτών δεν απέχει και πολύ… τα ονόματα των φοιτητών αναφέρονται συχνά στις συζητήσεις μας κατά τη διάρκεια των συνεδριών ή στις δικές τους συζητήσεις κατά την ώρα που απλά κουβεντιάζουν μεταξύ τους. Κατά τη διάρκεια της δημιουργίας, οι λήπτες ήταν ιδιαίτερα  χαρούμενοι που ασχολήθηκαν πιο ουσιαστικά με την τέχνη και δημιούργησαν. Το γεγονός ότι το δημιούργημά τους συμμετέχει και στην έκθεση Art4more τους ενθουσιάζει ακόμα περισσότερο.

Είναι ωραίο να παρακολουθείς ως θεραπεύτρια το «γλυκό απόηχο» ενός εργαστηρίου και να λαμβάνεις από όλους τους συμμετέχοντες (λήπτες, φοιτητές και μέλη του προσωπικού που ενεπλάκησαν βοηθητικά) τη διάθεση και τη θέληση της συνέχισής του…

Info

11o Φεστιβάλ Art4More: I Look at You | 12 – 14 Οκτωβρίου Trii Art Hub