Κάποιες ταινίες σε κερδίζουν από το πρώτο πλάνο. Αυτό μου συνέβη με την «Άπνοια», την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Άρη Μπαφαλούκα και μια από τις δύο ελληνικές συμμετοχές στο Διεθνές Διαγωνιστικό τμήμα του 51ου Φεστιβάλ Κιν/φου Θεσσαλονίκης. Βλέποντας την ταινία και μιλώντας του, επιβεβαίωσα ότι οι δουλειές του, εκτός από κινηματογραφικά άρτιες, χαρακτηρίζονται από μια ειλικρινά ευαίσθητη και δουλεμένη ματιά. Ο Άρης, πρωταθλητής κολύμβησης ο ίδιος για χρόνια, σκηνοθετεί μια ταινία με ήρωα τον Δημήτρη, έναν νεαρό πρωταθλητή κολύμβησης: Καθώς ο Δημήτρης (επίσης κολυμβητής στην πραγματικότητα, ο Σωτήρης Πάστρας) εξασκείται στην τεχνική της άπνοιας στην πισίνα, βλέπουμε εικόνες και μνήμες του από το πρόσφατο παρελθόν και τη σχέση του με την Έλσα, που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς.

Τι συμβολίζει η άπνοια;

Άπνοια είναι η τεχνική που εξασκούν οι αθλητές, το να μπορούν να μένουν κάτω από το νερό για αρκετά λεπτά. Βελτιώνεται έτσι η φυσική κατάσταση, ο έλεγχος της αναπνοής και η εισροή οξυγόνου. Μπορεί όμως να αποβεί επικίνδυνο και να προκαλέσει συμπτώματα ασφυξίας. Μπαίνεις σε μια κατάσταση καταστολής, REM, που μοιάζει με ύπνο. Έτσι μου ήρθε και η ιδέα της ταινίας. Εξασκώντας την άπνοια στην πισίνα, μάλλον κοιμήθηκα, γιατί είδα κανονικό όνειρο που νόμιζα ότι διήρκεσε ώρες, ενώ πρέπει να κράτησε 25-40΄΄. Ξύπνησα για να πάρω ανάσα. Το έργο είναι συνυφασμένο και με την αναπνοή και το πώς εμποδίζεται στον ήρωα, αλλά και στον καθένα μας. Καταπιέζεται και κάποια στιγμή θέλει να βγει, σαν κραυγή. Πιστεύω ότι όσο πιο βαθιά συνειδητοποιείς τις πραγματικές σου ανάγκες και προσπαθείς, τόσο πιο βαθιά και καλά αναπνέεις.

Πώς θα χαρακτήριζες τις ταινίες σου;

Με ενδιαφέρει ο κινηματογράφος του ηθικού διλήμματος. Θέτει προβληματισμούς που καταργούν τα κατεστημένα. Μου αρέσει να συναντάω τους ήρωές μου σε κυριαρχικά σημεία της ζωής τους. Σε στιγμές απουσίας, πένθους, χωρισμού, όταν κλονίζεται η ασφάλειά τους και δοκιμάζονται. Όταν το οικοδόμημα καταρρέει, ο άνθρωπος δείχνει την ηθική του στάση απέναντι στα πράγματα. Η ηθική διαμορφώνεται από τις δυνάμεις μας, τις πράξεις και τον τρόπο που αντιδρούμε στα γεγονότα. Σε άλλες μου ταινίες, πχ «Το Ποτάμι», ο ήρωας επιλέγει να πυροβολήσει ως στρατιώτης ή να κολυμπήσει στο ίδιο ποτάμι με τον «εχθρό». Στο «0+» η μητέρα επιλέγει να δωρίσει τα όργανα του γιού της στον άνθρωπο που ουσιαστικά ευθύνεται για το θάνατό του. Κάθε επιλογή είναι ανθρώπινη, εγώ δεν κάνω κήρυγμα, αλλά βγάζω έναν προβληματισμό. Και η «Άπνοια» έχει αυτό το χάρισμα: Δεν καταδεικνύει, αλλά υποβάλει. Ο θεατής βλέπει ότι γίνονται ζυμώσεις και ανάλογα ερμηνεύει, προβάλλει, δηλαδή, τη δική του διαδρομή σε αυτήν του ήρωα. Όταν προβλήθηκε στο φεστιβάλ του Μόντρεαλ, ήταν αποκάλυψη. Το κοινό ήταν πολύ διαφορετικό, αλλά όλοι ήταν καθηλωμένοι και αντιδρούσαν σε κοινά στιγμιότυπα. Σε τι ταυτίστηκαν αυτές οι τόσο διαφορετικές μεταξύ τους κουλτούρες; Νομίζω στην μοναξιά του ανθρώπου.

Κάποια στιγμή ο ήρωας λέει ότι η κολύμβηση δεν είναι κάτι που αγαπά, απλά το μόνο που ξέρει να κάνει…

Συχνά δεν κυνηγάμε τα προσωπικά μας όνειρα, κι ούτε καν το γνωρίζουμε. Πολύ συνηθισμένο, να κυνηγάμε με πάθος πράγματα που δεν προέρχονται από ριζικά στοιχεία της προσωπικότητάς μας. Η κολύμβηση πχ συνήθως μπαίνει στη ζωή μας σε πολύ μικρή ηλικία, όπως άλλωστε, σε μεγαλύτερο βαθμό, και το σχολείο. Δεν είναι απαραίτητα προσωπική επιλογή, αλλά έχει τεθεί από τους τρίτους ως αναγκαίο. Πρόκειται για τη λεγόμενη κλεμμένη παιδική ηλικία. Επιταγές που καλούνται να εκπληρώσουν τα παιδιά, για να πετύχουν και να εξαγοράσουν την αγάπη. Ο θαυμασμός μπερδεύεται έτσι με την αγάπη. Αυτές οι προσωπικότητες συχνά είναι ανίκανες να βιώσουν έντονα συναισθήματα, όπως ζήλεια, θυμό, αγωνία. Κυρίως προδίδονται στο πένθος τους, καθώς δεν ξέρουν τι απώλεσαν. Και στον ήρωα βλέπουμε μια αδυναμία, μια δυσλειτουργία έκφρασης. Είναι παγιδευμένος σε επιλογές και δρόμους που χάραξαν άλλοι.

Έχεις προσθέσει κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία στην ταινία;

Δεν ταυτίζομαι με τον ήρωα. Εγώ δεν είχα αδυναμία έκφρασης. Είχα βέβαια τους ψυχαναγκασμούς μου, είχα σύγχυση μεταξύ της αγάπης και του θαυμασμού. Ξεκίνησα κι εγώ με την κολύμβηση σε ηλικία 4 ετών και συνέχισα για είκοσι σχεδόν χρόνια. Ήθελα την πρωτιά. Έτσι μόνο όμως λειτουργείς στον πρωταθλητισμό. Μόλις μετά τα 32 μου ξέφυγα από αυτό το συναίσθημα. Τώρα για παράδειγμα κάνω τοξοβολία κι έχω ξεπεράσει την αίσθηση της πρωτιάς, είναι απλά ένα χόμπι.

Ο αθλητισμός σου έδωσε και εφόδια για την κινηματογραφική σου πορεία;

Τα θετικά του ήταν ότι έμαθα πως τίποτα δεν χαρίζεται, αλλά κερδίζεται με μόχθο. Έμαθα να ξεπερνώ τα προσωπικά μου όρια. Να διαχειρίζομαι την επιτυχία και να έχω πειθαρχία. Αυτό βέβαια εμπεριέχει κι ένα καλούπωμα. Μετά τα 22 μου ανοίγονταν αρκετές επιλογές, όπως η διδασκαλία και η προπόνηση άλλων αθλητών. Άφησα όμως το κολύμπι και ασχολήθηκα με τον κινηματογράφο. Αυτή η αλλαγή της πορείας μου ήταν μια προσωπική και οικογενειακή επανάσταση. Δούλεψα πολύ για τον κινηματογράφο. Γενικά δε με απασχόλησε ποτέ το ταλέντο, το σημαντικό για μένα ήταν η σκληρή δουλειά που αργά ή γρήγορα αποδίδει. Πιστεύω ότι αυτό, για παράδειγμα, προέρχεται από τον αθλητισμό.

Τι περιπέτειες περνάει μια ταινία για να φτάσει ως τα φεστιβάλ και τις αίθουσες;

Θέλοντας να προχωρήσω και να απεμπλακώ από δεσμεύσεις έφτιαξα δική μου εταιρεία, ώστε να παραχθεί η ταινία. Άρα το κόστος είναι μεγάλο κι όλα γίνονται πιο δύσκολα: Προσωπικά έξοδα, άγχος, συνεργεία που πρέπει να πληρωθούν… Τα γυρίσματα διήρκεσαν οκτώ μήνες, αλλά φαντάσου ότι η συνολική διαδρομή της ταινίας αυτής κράτησε συνολικά επτά χρόνια. Αργούμε να μιλήσουμε για τα πράγματα.. Πάντα κάτι έχει αλλάξει, πάντα είναι ήδη χθες! Πιστεύω όμως στον ανεξάρτητο κινηματογράφο κι ό,τι μπορεί να τον διασφαλίσει. Και θεωρώ ότι το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης βοηθά την ανεξάρτητη παραγωγή.

Με τι άλλο θα ήθελες να ασχοληθείς;

Θα ήθελα να ασχοληθώ με εκφραστικά μέσα που είναι κοντά στη σκηνοθεσία, όπως είναι το σενάριο. Θα ήθελα να έχω τον έλεγχο και σε αυτό, όπως και στην εικόνα, στη σημειολογία. Επίσης θα ήθελα να έχω πιο ελεύθερη, πιο άμεση έκφραση από τον κινηματογράφο. Μια εναλλακτική μορφή χωρίς οικονομικές εξαρτήσεις. Να ασχοληθώ πχ με τη φωτογραφία και τη συγγραφή…

Η ταινία προβάλλεται αυτή την εβδομάδα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και από τις 13 Ιανουαρίου 2011 στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Ιστοσελίδα: http://www.apneafilm.com/

tags /