Μια μοναδική βιογραφία της Madame de Staël, μιας γυναίκας ορμητικής και ιδεαλίστριας στην καρδιά της Γαλλικής Επανάστασης, οι αφανείς ανώνυμοι ήρωες και το χρονικό των ημερών της πτώσης της Βαστίλης, η βιογραφία της Μαρίας Αντουανέτα, η τραγωδία του ανολοκλήρωτου γάμου της και η χλιδή του παλατιού και οι μαρτυρίες που καταγράφηκαν από αριστοκράτισσες και αστές, φιλοβασιλικές και δημοκρατικές, ακόμη και ελάχιστες χωρικές που αφηγήθηκαν τις εμπειρίες τους, σε τέσσερα βιβλία που ρίχνουν φως στις σελίδες της ιστορίας που μένει στο παρασκήνιο.

[ 1 ]

Madame de Staël, Έρωτας και πολιτική στη Γαλλική Επανάσταση | Francine du Plessix Gray

Η βιογραφία μιας ξεχωριστής γυναίκας που άνοιξε το δρόμο για την πνευματική αναγέννηση της Ευρώπης. Η ευτυχία θα έρθει αργότερα, θα έρθει για λίγο, ίσως και να μην έρθει ποτέ. Από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες στο χώρο των γραμμάτων, η Germaie de Stael, γεννήθηκε στους κόλπους της γαλλικής πολιτικής και οικονομικής ελίτ πριν από την Επανάσταση. Κόρη του Ζακ Νεκέρ, υπουργού οικονομικών του Λουδοβίκου XVI και σύζυγος του Σουηδού πρέσβη στη γαλλική Αυλή, βρισκόταν για δύο δεκαετίες στο προσκήνιο της πολιτικής και πνευματικής ζωής της χώρας της.

Γυναίκα όχι ιδιαίτερης κομψότητας, ήταν περιβόητη για τη γοητεία της και για τις θυελλώδεις σχέσεις της με μερικούς από τους πιο ισχυρούς πολιτικούς και διανοούμενους της εποχής. Η ευθύτητα και το ελεύθερο πνεύμα της προκάλεσαν την οργή του Ναπολέοντα που την οδήγησε στην εξορία. Η Madame de Staël -γυναίκα ενθουσιώδης, δυναμική και ιδεαλίστρια- αφιέρωσε τη ζωή της στον αγώνα ενάντια στην πάσης μορφής τυραννία, περιφρονώντας τον καθωσπρεπισμό και την υποκρισία της εποχής της. Οι χασματικές διαφορές μεταξύ της αριστοκρατίας και του οικονομικά εξαθλιωμένου λαού στην προεπαναστατική Γαλλία, οι ίντριγκες και τα πάθη της Αυλής, οι λανθασμένοι πολιτικοί χειρισμοί ενός ανίκανου ηγέτη ξεδιπλώνονται στα μάτια του αναγνώστη, καθιστώντας το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον και επίκαιρο.

Με γοητευτική γραφή, η Francine du Plessix Gray μάς αποκαλύπτει τη ζωή μιας μοναδικής γυναίκας, τις κρυφές πτυχές της Γαλλικής Επανάστασης και της προσωπικότητας των πρωταγωνιστών της και τη μετεπεναστατική περίοδο.

Από τις εκδόσεις Κριτική

[ 2 ]

14η Ιουλίου | Ερίκ Βυϊγιάρ 

Η Γαλλική Επανάσταση αρχίζει στις 28 Απριλίου του 1789, τη μέρα που ο ιδιοκτήτης μιας μεγάλης βιοτεχνίας χάρτινης ταπετσαρίας ανακοινώνει στο προσωπικό μειώσεις μισθών. Οι εργάτες εξεγείρονται, βάζουν φωτιά στις εγκαταστάσεις, τις λεηλατούν. Η Γαλλία είναι σε κρίση· οι άνθρωποι υποφέρουν. Ώσπου έρχεται αυτή η ατέλειωτη πνιγηρή νύχτα της 13ης Ιουλίου του 1789, μια νύχτα που όλοι την πέρασαν ξάγρυπνοι, γεμάτοι αγωνία. Το πρωί της 14ης Ιουλίου, με την άλωση της Βαστίλης, η Επανάσταση είναι πλέον σε εξέλιξη.

Ο Ερίκ Βυϊγιάρ μάς μεταφέρει το κλίμα εκείνης της ημέρας, εμφυσώντας πνοή σε τούτη τη μεγάλη εξέγερσή που, με τον καιρό, το μήνυμά της ξεθώριασε σε εορταστικό απολίθωμα. Με αφετηρία το ανώνυμο πλήθος, το 14η Ιουλίου εστιάζει στη συλλογική αφήγηση των ανθρώπων που πρωταγωνίστησαν σε αυτά τα γεγονότα, αλλά ξεχάστηκαν από την επίσημη Ιστορία· μικρογραφίες όλο ζωή, που συνθέτουν από κοινού μια μεγαλειώδη τοιχογραφία.

Η άλωση της Βαστίλης είναι ένα από τα πιο εμβληματικά συμβάντα όλων των εποχών. Μας αφηγήθηκαν, όμως, την ιστορία της όπως την έγραψαν οι επιφανείς, υπό την οπτική γωνία όσων δεν ήταν παρόντες εκείνη την ημέρα. Το βιβλίο του Ερίκ Βυϊγιάρ διηγείται, αντίθετα, την ιστορία των αφανών που πράγματι άλωσαν τη Βαστίλη. Είναι ένα βιβλίο χάρη στο οποίο η ημέρα της επετείου της Γαλλικής Επανάστασης, η ημέρα της εθνικής εορτής της Γαλλίας, μοιάζει να ανακτά το ορμητικό και ανυπότακτο μεγαλείο της. Ένα βιβλίο με παθιασμένη γραφή, το οποίο καθιστά πρόδηλο αυτό που συνήθως λησμονούμε: η ελευθερία απαιτεί και την ισότητα όλων ενώπιον της Ιστορίας.

Χρησιμοποιώντας πρακτικά, αστυνομικές αναφορές και προσωπικές αφηγήσεις, ο συγγραφέας επιδιώκει να αποκαλύψει αυτό που ο Μπαλζάκ, αντιπαραθέτοντάς το στην «επίσημη και ψευδόμενη ιστορία», περιέγραψε ως «μυστική ιστορία, εκεί όπου βρίσκονται τα πραγματικά αίτια των γεγονότων». Σε αυτό το εγχείρημα υπάρχει μια βαθιά πολιτική διάσταση: να αναδειχθεί η δύναμη του λαού. –La Croix

Από τις εκδόσεις Πόλις

[ 3 ]

 Ο καιρός των καταιγίδων | Marilyn Yalom

«Ο καιρός των καταιγίδων» αποκαθιστά στην ιστορία τη φωνή των γυναικών που υπήρξαν μάρτυρες της Γαλλικής Επανάστασης. Αυτές οι γυναίκες μάς αφήνουν μιαν ανεκτίμητη κληρονομιά – περίπου ογδόντα αφηγήσεις όσων είδαν και βίωσαν. Από τη δεκαεξασέλιδη μαρτυρία της Χήρας Μπωλ, συζύγου του δεσμοφύλακα της Μαρίας Αντουανέτα στη διάρκεια της φυλάκισής της, μέχρι τα δεκάτομα απομνημονεύματα της παραγωγικής συγγραφέως Κυρίας Ντε Ζανλί, οι ιστορίες τους περιγράφουν πώς συμμετείχαν, ατομικά και συλλογικά, στο επαναστατικό έπος, καθώς και πώς κατάφεραν μερικές φορές να χειριστούν επιδέξια ένα πολιτικό σύστημα πού ήταν σχεδιασμένο για να τις αποκλείει.

Οι συγγραφείς απομνημονευμάτων του Καιρού των καταιγίδων περιγράφουν την ενεργό συμμετοχή τους υπέρ της Επανάστασης, στη διάρκεια της πορείας της, ή, συχνότερα, την αντίθεσή τους σε αυτήν. Η Marilyn Yalom, μετά από πολυετή έρευνά της στις βιβλιοθήκες όλου του κόσμου, εστιάζει σε αυτές τις γυναίκες που έγραψαν τα πιο ξεχωριστά χρονικά: στην γκουβερνάντα των βασιλικών γόνων, στην υπηρέτρια της Μαρίας Αντουανέτα κατά τις τελευταίες μέρες της, στην αδερφή του Ροβεσπιέρου, Σαρλότ, σε μια χωρική από τη Βαντέ που πολέμησε η ίδια ντυμένη με ανδρικά ρούχα, σε μια μαρκησία που στη διάρκεια της Επανάστασης έφυγε αυτοεξόριστη στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και, βεβαίως, στην Κυρία Ρολάν, ή αυτοβιογραφία της οποίας γοητεύει τους αναγνώστες εδώ και δύο αιώνες. Αριστοκράτισσες και αστές, φιλοβασιλικές και δημοκρατικές, ακόμη και οι ελάχιστες χωρικές που αφηγήθηκαν τις εμπειρίες τους, συνδέονται όλες μεταξύ τους μ’ έναν κοινό εφιάλτη. Οι μαρτυρίες τους επιβεβαιώνουν το κόστος που έχουν στην ανθρώπινη ψυχή οι ριζοσπαστικές κοινωνικές αλλαγές.

Τα περισσότερα από αυτά τα κείμενα, γραμμένα με πάθος και οδύνη, ήταν μέχρι πρόσφατα γνωστά μόνο σε έναν περιορισμένο κύκλο ειδικών. «Το πώς θυμήθηκαν και κατέγραψαν την Επανάσταση οι γυναίκες που έγραψαν απομνημονεύματα, είναι το κεντρικό θέμα τούτου του βιβλίου. Θα εστιάσω στο τι επέλεξαν να θυμηθούν και στο πώς μετέτρεψαν τις αναμνήσεις τους σε απομνημονεύματα. Καθώς αμφιταλαντεύονταν μεταξύ της δημόσιας ιστορίας, που είχε ήδη καταγραφεί από πολλούς άλλους, και της ιδιωτικής ιστορίας, που ανήκε σε καθεμιά τους ατομικά, αυτές οι γυναίκες ύφαναν τον δικό τους ιστό. Όποια κι αν ήταν η αλήθεια σχετικά με τις δραστηριότητές τους στη διάρκεια της Επανάστασης, παρουσιάζουν τον εαυτό τους όπως επιθυμούν να τις θυμούνται οι επόμενες γενιές. Ήταν ο τρόπος τους να διεκδικήσουν μια θέση στο επικό δράμα που ήδη είχε αποσιωπήσει τις κύριες πρωταγωνίστριές του. [… | ” Καθεμία από τις αφηγήσεις γεγονότων στα οποία υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες έχει τις ρίζες της και στη δημόσια και την ιδιωτική ιστορία. Όλα αυτά τα κείμενα, ακόμη και τα πιο ταπεινά ή τα πιο εγωκεντρικά, συνιστούν υβριδικά χρονικά που παρακολουθούν τη σύγκλιση του προσωπικού με το εθνικό πεπρωμένο. Και σχεδόν όλες οι συγγραφείς αναφέρονται όχι μόνο στην περίοδο από το 1789 ως το 1795, αλλά και στα επόμενα χρόνια ή δεκαετίες, στη διάρκεια των οποίων αυτές οι γυναίκες εσωτερίκευσαν την Επανάσταση, την αφομοίωσαν στην ταυτότητά τους και την οικειοποιήθηκαν, προκειμένου να δημιουργήσει ή καθεμία τη δική της επαναστατική μυθολογία».

Από τις εκδόσεις Άγρα

[ 4 ]

Μαρία Αντουανέτα | Antonia Fraser

Μια δεκατετράχρονη πριγκίπισσα της Αυστρίας παντρεύεται ένα σχεδόν συνομήλικο της πρίγκιπα και διάδοχο του γαλλικού θρόνου. Ο γάμος, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα στις Αυλές του 18ου αιώνα, κανονίζεται από τη μητέρα της, Μαρία Θηρεσία, αυτοκράτειρα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στο πλαίσιο συμμαχιών και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Ανέτοιμη να αντεπεξέλθει στις ίντριγκες και τις συνωμοσίες της Αυλής, αντιμέτωπη με την πίεση της μητέρας της να επηρεάσει τη γαλλική εξωτερική πολιτική προς όφελος της Αυστρίας και κυρίως ζώντας το δράμα ενός λευκού, ανολοκλήρωτου γάμου επί εφτά ολόκληρα χρόνια, η Μαρία Αντουανέτα θα γίνει ο αποδιοπομπαίος τράγος για έναν ολόκληρο λαό, σε μια εποχή μεγαλοπρέπειας και χλιδής αλλά και ραγδαίων κοινωνικών εξελίξεων και ανατροπών.

Η Antonia Fraser, έγκριτη ιστορικός, δοκιμιογράφος και βιογράφος ιστορικών προσωπικοτήτων, δίνει ένα αριστουργηματικό πορτρέτο της τελευταίας βασίλισσας της Γαλλίας, περιγράφοντας με παραστατικό τρόπο το ταξίδι μιας νέας γυναίκας από την πατρίδα της σε μια ξένη χώρα και από μια ανέμελη εφηβεία στην τραγική ωριμότητα.

Η λαίδη Antonia Fraser (γενν. 1932), κόρη του λόρδου Λόνγκφορντ και σύζυγος του θεατρικού συγγραφέα Χάρολντ Πίντερ, είναι εξίσου επιτυχημένη ως βιογράφος και ως διηγηματογράφος. Η πρώτη ιστορική βιογραφία της με τίτλο “Mary Queen of Scots” (1966) γνώρισε αμέσως επιτυχία και κέρδισε το Βραβείο James Tate Black. Έχει επίσης γράψει ιστορίες μυστηρίου.

Από τις εκδόσεις Κριτική

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Anonymous – Women’s March on Versailles, 5-6 october 1789 (1789) | © Anonymous / WikiCommons