«Στο Black Box μπαίνεις και δε βγαίνεις. Όλη η ζωή των σπουδαστών της ΚΣΟΤ είναι εκεί. Όσα συμβαίνουν εκεί, οι ιστορίες εξουσίας, ζωντανεύουν στη φαντασία τους και γίνονται ιστορίες που χορογραφούν. Κι αυτός είναι ο τρόπος να βγαίνουν απ’ αυτό.» Ο σκηνοθέτης Γεράσιμος Ρήγας μου απαντάει με το δικό του τρόπο γιατί διάλεξε το «Black box» για τη νέα ταινία του, προκαλώντας μου ωστόσο παραπάνω ερωτήματα: Είναι το black box το τέλος ή η αρχή; Το αποτέλεσμα της δουλειάς που έγινε μες στη χρονιά στην ΚΣΟΤ ή η αρχή μιας νέας δουλειάς έξω από αυτήν; Είναι ο αποχαιρετισμός στη σχολή ή στη ζωή όπως την ήξεραν; Είναι λαχτάρα, δέος ή η μαύρη τρύπα που μπορεί και να σε καταπιεί;

Για να μιλήσουμε κυριολεκτικά, το Black box είναι η αίθουσα διδασκαλίας, η οποία στο τέλος του έτους, με μια ειδική κατασκευή-δωρεά του Ιδρύματος Νιάρχου, μεταμορφώνεται σε πλήρως εξοπλισμένο χώρο παράστασης 100 θέσεων. Εκεί οι σπουδαστές παρουσιάζουν στο κοινό και σε συνθήκες παράστασης τις εργασίες τους στη χορογραφία που βρίσκονται σε εξέλιξη. Αυτό σημαίνει αφενός ότι συνεργάζονται με καταξιωμένους Έλληνες και ξένους χορογράφους -μια ευκαιρία που δε δίνεται συχνά και που δε γνωρίζουν εάν και πότε θα τους ξαναδοθεί- και αφετέρου ότι μέσα από την παράσταση μπορεί να ξεχωρίσουν και να επιλεγούν, αποκτώντας πλέον προοπτική καριέρας.

Η ταινία του Ρήγα παρουσιάζει συνεντεύξεις με σπουδαστές της σχολής, τις πρόβες τους και σκηνές από την τελική εκδήλωση τον Ιούνιο 2012, όπου παρουσιάστηκαν demo των τεχνικών σύγχρονου χορού που διδάσκονται στη Σχολή, απόσπασμα από έργο της Μάρθα Γκράχαμ, χορογραφίες των σπουδαστών, καθώς και χορογραφίες του Κωνσταντίνου Ρήγου, της Χριστίνας Γουζέλη και του Paul Plackman (Ομάδα Jukstapoz) καθώς και του Tono Lachky.

Πρόκειται για τη δεύτερη ταινία του Γεράσιμου Ρήγα σχετικά με την ΚΣΟΤ μετά τις «Συνήθειες» (2005). Ο σκηνοθέτης μου εξηγεί τους λόγους που τον ενδιαφέρει τόσο ο χορός: «Βλέπω πολλές παραστάσεις χορού, ίσως περισσότερες από κινηματογράφο. Με παρακινεί το πώς θα μετατρέψεις αυτή τη ζωντάνια του χορού, σε κινηματογραφική ταινία που να έχει ενδιαφέρον για το θεατή. Με ενδιαφέρει το πόσο κοντά είναι ο μοντέρνος χορός στην ανθρώπινη διάσταση: Η κλασική φόρμα σπάει και το σώμα πλησιάζει σε πιο ανθρώπινες καταστάσεις. Βλέπω πώς έχουν αλλάξει τα σώματα των χορευτών και οι χορογραφίες, που ήταν πιο κλασικές. Παίζω με το χρόνο σε τρεις διαστάσεις – την ανθρώπινη, τη χορευτική και την κινηματογραφική. Στην ταινία βλέπεις τους ανθρώπους χορευτές και τις ιστορίες τους. Είναι συγγενές προς το είδος του κινηματογράφου που μου αρέσει και που βασίζεται σε λεπτομέρειες, χειρονομίες, πρόσωπο και κινήσεις του σώματος. Στις συνεντεύξεις με τους χορευτές άφησα επίτηδες χειρονομίες ή ατελείς φράσεις και εκφράσεις που δεν έβγαιναν με τα λόγια, ενόσω εκφράζονται τόσο με το σώμα. Η έμφαση δόθηκε λοιπόν και πάλι στα μικρά πράγματα και στο υπαρξιακό κομμάτι».

Οι συνεντεύξεις με τους σπουδαστές της ΚΣΟΤ κυλούν φυσικά, εκμυστηρευτικά, συχνά συγκινητικά κι όλες σε ένα υπέροχα φωτισμένο μαύρο φόντο – black box, γαρ. Και πραγματικά, ο σκηνοθέτης προτιμά να αφήνει τους ίδιους τους σπουδαστές να μιλούν παρά να παίρνει ο ίδιος τη σκυτάλη – μου έκανε εντύπωση η ειλικρινής επιμονή του να μιλήσω «με τα παιδιά, που είναι δική τους δουλειά», κι όχι μόνο με τον ίδιο. Ένας από τους συμμετέχοντες στην ταινία, ο Άρης Παπαδόπουλος, που αποφοίτησε το καλοκαίρι παρουσιάζοντας και δική του χορογραφία, αναλαμβάνει να μου απομυθοποιήσει κάπως το «Black Box»: «Αν με ρωτούσες παλιότερα, θα σου έλεγα πιο βαρύγδουπα πράγματα, ότι είναι η μεγάλη ευκαιρία κ.λπ. Πέρυσι όμως συνειδητοποίησα ότι, παρά το σημαντικό του πράγματος, το μάθημα, οι πρόβες και οι καθημερινοί ρυθμοί έχουν μεγαλύτερη σημασία. Δε βάζω πλέον το “Βlack Βox” σε βάθρο, δε θέλω οι δύο καταστάσεις να έχουν μεγάλες διαφορές. Προτιμώ να τα αντιμετωπίζω όλα σαν ενιαίο κομμάτι της ζωής μου, χωρίς να χρειάζεται να αλλάζω εαυτούς και προσδοκίες. Το “Βlack Βox” είναι φυσικά η ευκαιρία να δείξει η ΚΣΟΤ τη δουλειά της, να δει ο κόσμος τη νέα φουρνιά χορευτών και για εμάς να τεστάρουμε όλα αυτά που έχουμε διδαχτεί, τις αντοχές μας αλλά και τις σχέσεις – γιατί όλα είναι αποτέλεσμα σχέσεων και αλληλεπιδράσεων. Πρόκειται για μια μικρογραφία του τι γίνεται αργότερα έξω». Και τι θεωρεί ότι γίνεται εκεί έξω; «Μετά έρχεται η προσγείωση. Βγαίνουμε με ελπίδες και ιδέες, αλλά είναι πολλές οι πιθανότητες και πολύ λιγότερες οι βεβαιότητες. Καθένας μας πρέπει να αποφασίσει πού θα είναι, αν θα μείνει στην Ελλάδα ή όχι. Οι νέες γενιές είναι πάντως πιο συμβιβασμένες με την ιδέα ότι θα μετακινούνται όπου υπάρχει δουλειά.»

Η Ελλάδα Δαμιανού, δευτεροετής στη σχολή, είναι σήμερα 20 χρονών και ασχολείται με το χορό από τα τρία της χρόνια, καθότι η μητέρα της είναι χορεύτρια. Το δικό της σχόλιο για το «Black Box» είναι διαφορετικό: «Κατά τη διάρκεια της χρονιάς στη σχολή δεν έχουμε ευκαιρία να προβάλουμε αυτά που μαθαίνουμε. Το “Βlack Βox” λοιπόν παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Ειδικά για μένα, που το καλοκαίρι τελείωσα το πρώτο έτος, η επιλογή μου έχει μεγάλη σημασία. Στην καθημερινή τριβή αναρωτιόμαστε συχνά: “Μπορώ, θέλω να γίνω χορευτής;”. Κι αυτή η επιλογή είναι μια επιβεβαίωση. Επίσης είναι και μια ευκαιρία να δεις αν αντέχεις πραγματικά τη σκηνή, να παρουσιαστείς σε σημαντικό κοινό, με βάρος και υπευθυνότητα. Αλλά και κάθε χορογράφος που έρχεται εδώ, μας προσφέρει πάρα πολλά ερεθίσματα, τα οποία στη συνέχεια εντάσσουμε στη δουλειά μας. Επίσης, προετοιμαζόμαστε περίπου ένα μήνα πριν, διάστημα σχετικά μικρό για να αποδώσουμε το τέλειο αποτέλεσμα, ενδεικτικό όμως των ρυθμών που επικρατούν γενικά. Άρα καλούμαστε να δούμε και πώς θα δουλέψουμε μετά».

Ο Άρης έχει ασχοληθεί από μικρός με τον αθλητισμό, σπούδασε αρχιτεκτονική και ξεκίνησε το χορό στα 24 του, παρακινούμενος από ένα μάθημα σύγχρονου χορού που παρακολούθησε. Αναρωτιέμαι πόσες θυσίες και αφοσίωση απαιτεί ο χορός. «Κάπως τάσσεσαι με αυτό που έχεις να κάνεις και δε σε παίρνει να χαλαρώσεις, μπαίνεις σε ένα δύσκολο, απαιτητικό πρόγραμμα και τελειώνοντας βλέπεις τι είχες αφήσει πίσω όλα αυτά τα χρόνια. Υπάρχει ωστόσο πάντα ο αστάθμητος παράγοντας. Όσο γερό στομάχι κι αν έχεις, το σύστημα κάποια στιγμή τρίζει. Είναι κι αυτό όμως μες στο πρόγραμμα, πρέπει να συμβεί κι ας κάνεις κοιλιά, για να δοκιμαστείς και να μην περνάς κάθε φάση τόσο ανάλαφρα.» Η Ελλάδα, πάλι, θεωρεί ότι: «Για να μπορέσεις να προχωρήσεις, χρειάζεται αυτοπειθαρχία, που σε βοηθά να απομονώσεις τον εαυτό σου απ’ ό,τι συμβαίνει στον ψυχισμό σου. Η δουλειά είναι δουλειά. Χαρούμενος ή λυπημένος, οφείλεις να δουλεύεις και να κάνεις παραγωγικό το συναίσθημά σου. Το μέσο επικοινωνίας μας άλλωστε είναι το σώμα. Ο λόγος είναι κάτι που δεν έχουμε εξελίξει τόσο πολύ ακόμα».

Στην ταινία εντυπωσιακή δείχνει η απόκριση των σπουδαστών στον αυτοσχεδιασμό, ιδιαίτερα στις πρόβες με τον Tono Lachky. Η χορογραφία είχε άμεση σχέση με παιχνίδια πολιτικής και κοινωνικής επικράτησης και τα παιδιά φάνηκαν διψασμένα για μορφές πιο ελεύθερης έκφρασης που ξεφεύγουν από τις τεχνικές που διδάσκεται κανείς σε μια σχολή. Το όραμα της ΚΣΟΤ είναι: «Μια εκπαίδευση σε κίνηση, όχι στατική, αλλά δυναμική… Μέσα από την πειθαρχία και τη σκληρή δουλειά στην ΚΣΟΤ απελευθερώνουμε τη δημιουργικότητα· μέσα σ’ ένα κλίμα ενθουσιασμού, συνεργασίας και ενεργού διεθνούς διαλόγου υπηρετούμε τη διαρκή ανανέωση». Φαντάζομαι ωστόσο ότι ο ενθουσιασμός και η συνεργασία έχουν και την άλλη τους όψη, εκείνη της αγωνίας και του σκληρού ανταγωνισμού. Σύμφωνα με την Ελλάδα: «Ο χορός είναι ουσιαστικά ατομική υπόθεση, ο καθένας παλεύει για τον εαυτό του. Το επίπεδο ανταγωνιστικότητας είναι πολύ αυξημένο. Σαφώς υπάρχει συντροφικότητα, αλληλεγγύη και αναπτύσσονται δυνατές φιλίες. Όμως κάποια στιγμή αντικειμενικά θα γίνει διαχωρισμός, κι αυτή η προοπτική μας επηρεάζει ψυχολογικά. Με πειράζει η ιδέα ότι θα πειράξει κάποιους φίλους μου αν κάνω κάτι παραπάνω. Εκεί βλέπεις βέβαια και ποιος στέκεται δίπλα σου στις λύπες αλλά και στις χαρές».

Οι σπουδαστές της ΚΣΟΤ διατηρούν μπλογκ, στο οποίο μοιράζονται αυτές τις χαρές, τις λύπες και τις αγωνίες τους…

Η ταινία Black Box προβάλλεται από την Πέμπτη 7 Μαρτίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Επίσης θα προβληθεί στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (15-24 Μαρτίου).

Πληροφορίες για την ΚΣΟΤ στην ιστοσελίδα www.ksot.gr