Κάποια φορά με ρώτησαν γιατί γράφω. Απάντησα ότι το κάνω για να μπορώ να τρώω – το ίδιο έχει απαντήσει ένας διασημότερος συνάδελφός μου, του οποίου το όνομα δυστυχώς δεν μπορώ να θυμηθώ. Απ’ ό,τι φάνηκε στους μορφασμούς έκπληξης στο πρόσωπο του συνομιλητή μου, δεν άκουσε αυτό που περίμενε. Άντε, λοιπόν, να προσθέσω πως αν ζούσα στην Αμερική, ενδεχομένως να δημοσιογραφούσα και για το Pulitzer. Το οποίο και πάλι θα ήταν ένα εργαλείο για να βγάλω λίγα χρήματα παραπάνω. Ο πολύς κόσμος πιστεύει ότι οι δημοσιογράφοι ζούμε με το βίτσιο να διαμορφώνουμε την κοινή γνώμη. Όσοι το πιστεύουν αυτό, έχουν δύο διαστρεβλώσεις στο μυαλό τους: η πρώτη είναι πως δημοσιογραφία σημαίνει αυτό που βλέπουν στα δελτία ειδήσεων της ελληνικής τηλεόρασης (όπου ο δημοσιογράφος μετατρέπεται σε αναλυτή και υπάρχει κάθε λόγος για να θεωρηθεί ο ρόλος του ιδιοτελής) και το δεύτερο ότι τα δημοσιογραφικά κείμενα είναι ιερές αγελάδες που αποτελούν χρησμό, δόγμα, θέσφατο απαράβατο.

Για όλους αυτούς, που με επιθετικότητα νομίζουν ότι δημοσιογράφος σημαίνει κάτι περισσότερο από το να γεμίζεις σελίδες με λέξεις που περιστασιακά συνθέτουν μια ευχάριστη και ενδιαφέρουσα προς ανάγνωση άποψη (με την οποία, είτε συμφωνείς είτε διαφωνείς, περνάς την ώρα σου διαβάζοντας ένα καλογραμμένο κείμενο), το Internet έχει φέρει ευτυχώς την εποχή της δημοσιογραφίας των πολιτών. Είναι ένα μεγάλο θέμα το ερασιτεχνικό υλικό που συγκεντρώνεται από μη παραδοσιακά κανάλια και ο σκοπός μου δεν είναι να το θίξω εδώ. Με προβληματίζει ωστόσο το βήμα που έχει δοθεί για να εκφράζει ο καθένας τη γνώμη του, η ευκολία με την οποία το κάνει και η επικράτηση ενός επιθετικού λόγου χωρίς επιχειρήματα και, το ανατριχιαστικότερο για μένα, χωρίς ποιότητα γραφής.

Γράφει, για παράδειγμα, κάποιος σε ένα forum για τον Προμηθέα: «Αυτό που περίμενα, ήταν πάρα πολύ λίγο τελικά σε αυτό που είδα.. Αριστουργηματική ταινία… Μη τη χάσετε!!!!!!» Έτσι ακριβώς. Ασύντακτα και εντελώς αδιάφορα. Ευτυχώς όμως ορθογραφημένα και στα ελληνικά. Γιατί ο συγκεκριμένος άνθρωπος και χιλιάδες άλλοι γεμίζουν κάθε προσφερόμενο διαδικτυακό χώρο με απόψεις πολύ συχνά προγλωσσικού επιπέδου και υπό το μηδέν ουσίας; Έχουν τόσο χρόνο στη διάθεσή τους ή μήπως δεν έχουν κάτι καλύτερο να κάνουν; Θεωρούν τη γνώμη τους τόσο σημαντική ώστε να πρέπει να ακουστεί έστω και από την απειροελάχιστη θεσούλα της; Και γιατί δεν μπαίνουν στον κόπο να βρουν ένα-δυο αξιόλογους γραφιάδες μέσα στη πλουσιότατη δωρεάν προσφορά του Internet και να τους παρακολουθούν; Θα είχαν πολλαπλό όφελος: Θα ανακάλυπταν μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση του κόσμου την οποία δεν μπορούν να αποκτήσουν αν η δουλειά τους είναι π.χ. ταμίας σε τράπεζα, θα πλούτιζαν το λεξιλόγιό τους ή θα βελτίωναν τη γνώση μιας ξένης γλώσσας. Τις ίδιες σκέψεις και απορίες βρήκα σε ένα κείμενο που επισημαίνει ότι το φαινόμενο του «reviewage», αυτής της ακατάσχετης έκφρασης γνώμης στο Internet επί παντός επιστητού, έχει δημιουργήσει την τυραννία της δημοκρατίας και του σχετικισμού.

Στην πρώτη παγίδα υποκύπτουν πλέον όλα τα μεγάλα κανάλια ενημέρωσης, τα οποία κρίνουν απαραίτητο να ενισχύουν την αλληλεπίδραση με τους αναγνώστες, προσθέτοντας στο τέλος κάθε άρθρου την ερώτηση «εσείς τι πιστεύετε για τούτο ή για κείνο»; Είναι θεμιτό βέβαια για ένα μέσο να συλλέγει τις απόψεις που πρόθυμα θέλει να προσφέρει το αναγνωστικό του κοινό, φοβάμαι όμως πως κανείς δεν αναλύει ποιοτικά τις απαντήσεις παρά μόνο ενδιαφέρεται να αυξήσει τα clicks στις σελίδες του. Αφήστε που συχνά οι ερωτήσεις είναι γελοίες: όπως όταν πρόσφατα η Kim Kardashian αγόρασε στον καλό της Kanye West μια Lamborghini για τα γενέθλιά του και ο συντάκτης μας έβαζε το δίλημμα αν αυτή ήταν μια σωστή κίνηση ή όχι. Είμαι σίγουρος πως απάντησε πολύς κόσμος και ο administrator (γιατί αυτός πληρώνει τα σπασμένα) θα είχε αρκετή δουλειά να σβήνει διόλου κολακευτικά σχόλια. Και σ’ ένα δικό μας παράδειγμα, σε ενημερωτικό site μετά από το χαστούκι του Κασιδιάρη στην Κανέλλη διεξήχθη ψηφοφορία για το πώς θα αντιδρούσαμε εμείς οι ίδιοι σε παρόμοια περίπτωση. Ευτυχώς, λοιπόν, που το κοινό αίσθημα βρίσκει διέξοδο πέραν των εκλογών (γιατί εκεί δεν επιδεικνύει ιδιαίτερη σοφία) σε διάφορα χαζά δημοψηφίσματα.

Το πιο εκνευριστικό ίσως, τουλάχιστο στην ελληνική πραγματικότητα της αλητόβιας ανωνυμίας, είναι ότι πολλές γνώμες καταλήγουν στην τσουβαληδόν απαξίωση του κειμένου στο οποίο απαντάει ο αναγνώστης. Αυτό το παραλήρημα της καταπίεσης του κοινού από τους δημοσιογράφους, έχει βρει εκτόνωση στα κουτάκια γνώμης και είναι ατελείωτη η συζήτηση περί του δικαιώματος του καθενός να διαφωνεί και να ξεφεύγει λεκτικά και ιδεολογικά διαφωνώντας. Όμως η ευκολία και η ασυδοσία με την οποία ο καθένας γράφει μια γνώμη και την αμολάει στο Internet είναι συχνά ένα κόμπλεξ που αποζητάει και καλά να ομαλοποιηθεί μέσα σε μια διευρυμένη συζήτηση. Γι’ αυτό και τελικά τα fora εξελίσσονται σε αρένα όπου τσακώνονται μεταξύ τους οι χρήστες ξεχνώντας τον αρχικό τους στόχο.

Σε οποιοδήποτε site κι αν μπείτε, μπορείτε να γράψετε τη γνώμη σας. Στο YouTube, στο Amazon, στο IMDb, στο TripAdvisor, στο Facebook. Παντού. Δέχομαι ότι αν έχετε ήδη ξοδέψει λεφτά για να δείτε μια ταινία ή να μείνετε σε ένα ξενοδοχείο, είναι ένα ελάχιστο δείγμα αλληλεγγύης και κοινότητας να μοιραστείτε την άποψή σας με όσους σκοπεύουν να πληρώσουν γι’ αυτά. Αλλά στο YouTube και κάτω από τα δημοσιογραφικά κείμενα που δεν κοστίζουν τίποτα για να τα καταναλώσετε, γιατί πρέπει ντε και καλά να πείτε τη γνώμη σας; Ή μήπως πληρώνεστε γι’ αυτό; Ο χώρος πάντως από κάτω θα παραμείνει ανοιχτός για σχόλια…