Στο site της Στέγης γράφει πως για μια πλήρη περιήγηση στην έκθεση Digital Revolution θα χρειαστείς 1,5 με 2,5 ώρες. Από προσωπική εμπειρία μπορώ να πω ότι αν θέλεις να πάρεις όλα όσα μπορείς απ’ την έκθεση ίσως θα πρέπει να ξεπεράσεις το άνω όριο αυτού του διαστήματος: Η Ψηφιακή Επανάσταση, που μετά το Κέντρο Τεχνών Barbican του Λονδίνου και το Μουσείο Tekniska της Στοκχόλμης λαμβάνει χώρα στη Στέγη και σε κάποια κτίρια περιμετρικά αυτής, περιλαμβάνει εκατοντάδες εκθέματα, πολλά εκ των οποίων είναι διαδραστικά και καλό θα ήταν να έχεις πολύ χρόνο στη διάθεσή σου για να τα δεις και να παίξεις μ’ αυτά. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δε θα βαρεθείς στιγμή.

Η έκθεση είναι χωρισμένη σε 6 ενότητες:

Η ενότητα Digital Archaeology εξυμνεί τις στιγμές που αποτέλεσαν ορόσημα για την ψηφιακή δημιουργικότητα στους χώρους των εικαστικών τεχνών, του design, του κινηματογράφου, της μουσικής και των βιντεοπαιχνιδιών και φωτίζει τον καταιγιστικό ρυθμό της τεχνολογικής αλλαγής. Η ενότητα αυτή είναι χωρισμένη χρονολογικά και καταγράφει ανά δεκαετία το διάστημα από το 1970 έως το 2010. Αν πάντα ήθελες να παίξεις Pong στο οriginal μηχάνημά του ή να θαυμάσεις το πανέμορφο drum machine Linn LM-1 που μας χάρισε μεταξύ άλλων το beat του Βillie Jean, η ευκαιρία σου είναι εδώ. Στην ενότητα We Create, εξετάζεται η μεταστροφή από τον καταναλωτή περιεχομένου στον παραγωγό περιεχομένου, ως αποτέλεσμα των άμεσα διαθέσιμων ψηφιακών εργαλείων. Τα έργα αυτής της ενότητας δείχνουν πώς η ψηφιακή τεχνολογία έχει δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για καλλιτεχνική έκφραση.

digital revolution (16 of 31)_p

Η ενότητα Creative Spaces δείχνει με ποιον τρόπο οι συμβατικές έννοιες του χρόνου, του χώρου και της αφήγησης μπορούν να αναπλαστούν με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Εδώ, μεταξύ άλλων, φιλοξενείται μια ψαρωτική παρουσίαση για το making of του ψαρωτικού “Gravity”, που θα σε κάνει να εκτιμήσεις σε ένα ακόμα επίπεδο το πώς αυτή η ταινία πίεσε προς τα εμπρός τα όρια του σινεμά. Η ενότητα Sound and Vision διερευνά την οπτικοποίηση της μουσικής, μέσα από τη ματιά μουσικών, εικαστικών καλλιτεχνών, κινηματογραφιστών και σκηνογράφων. Κάτι είχαμε καταλάβει για την έφεση του will.i.am των Βlack Eyed Peas στις νέες τεχνολογίες όταν είχε εμφανιστεί στην αμερικανική τηλεόραση ως ολόγραμμα για να σχολιάσει την εκλογική αναμέτρηση του 2008, αλλά με το Pyramidi (2014), την πολυαισθητηριακή εγκατάσταση που δημιούργησε σε συνεργασία με τον εικαστικό καλλιτέχνη Yuri Suzuki, είμαστε πλέον σίγουροι ότι είναι ικανός για πολύ περισσότερα απ’ το να τραγουδά για τα “lovely lady lumps” της Fergie. Η εγκατάσταση αποτελείται από τρία ρομπότ που παίζουν πλήκτρα, κιθάρα και τύμπανα σ’ ένα κομμάτι που ο will.i.am συνέθεσε κατόπιν ανάθεσης κι ένα σκηνικό με προβολή βίντεο χωρικής επαυξημένης πραγματικότητας (από κοντά είναι ακόμα πιο εντυπωσιακό απ’ ό,τι φαίνεται όταν διαβάζεις γι’ αυτό).

digital revolution (20 of 31)_p

Η ενότητα State of Play ρίχνει μια ματιά στους τρόπους με τους οποίους οι καλλιτέχνες και οι σχεδιαστές παιχνιδιών έχουν πειραματιστεί με τις έννοιες του παιχνιδιού και της χειρονομίας, χρησιμοποιώντας τις τεχνολογίες της κάμερας. Στο μνημειώδες έργο The Treachery of Sanctuary (2012) του κινηματογραφιστή και σκηνοθέτη Chris Milk, ο ερμηνευτής εμπλέκεται σε μια προσωπική αφήγηση, συμμετέχοντας παράλληλα σε ένα διαδραστικό θέατρο σκιών, που ελέγχεται από το ίδιο του το σώμα, εξερευνώντας ένα ταξίδι μέσα από τη Ζωή, το Θάνατο και τη Μεταμόρφωση. Στο στάδιο της Μεταμόρφωσης, που βλέπεις τον εαυτό σου να γίνεται πουλί και να πετάει μακριά καθώς κουνάς τα χέρια σου, μάλλον είναι αδύνατο να μη σου ξεφύγουν επιφωνήματα θαυμασμού. Στην εγκατάσταση Αssemblance (2014) της βρετανικής ομάδας Umbrellium, μπαίνεις σ’ ένα σκοτεινό δωμάτιο και παίζεις με δεσμίδες λέιζερ. Μπορείς να τις πιάσεις, να τις «ξετυλίξεις», να τις κάνεις πάσα στους φίλους σου – βασικά πρέπει να το βιώσεις για να το καταλάβεις.

digital revolution (7 of 31)_p

Η ενότητα DevArt εξυμνεί την τέχνη που δημιουργείται με κώδικα, από καλλιτέχνες που εξωθούν τις δημιουργικές δυνατότητες – εκεί όπου η τεχνολογία αποτελεί τον καμβά τους και ο κώδικας την πρώτη ύλη τους. Στο μαγικό Wishing Wall (2014) των Varvara Guljajeva και Mar Canet, κάνεις μια ευχή και οι λέξεις σου μεταμορφώνονται σε μια πεταλούδα που μπορεί να καθίσει στο χέρι κάποιου άλλου και να του αποκαλύψει τις επιθυμίες σου. Η ενότητα Our Digital Futures παρουσιάζει μια επιλογή με ορισμένους από τους πιο πειραματικούς και εστιασμένους στο μέλλον καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες και designers. Με ιδιαίτερη έμφαση στο σώμα και το περιβάλλον μας, τα πρότζεκτ καλύπτουν τους χώρους των cyborg, των Big Data, των drones και των τεχνολογιών που φοριούνται (όπως για παράδειγμα το ÆTHER, ένα τεχνολογικό ένδυμα που ανταποκρίνεται στη μεταβολή των καιρικών συνθηκών).

digital revolution (5 of 31)_p

Τέλος, το Indie Games Space συγκεντρώνει βιντεοπαιχνίδια που δημιουργήθηκαν χωρίς αρχική υποστήριξη από μια εταιρεία της βιομηχανίας του χώρου. Εδώ δε χρειάζεται να είσαι φίλος του gaming για να συγκινηθείς – αρκεί να αγαπάς την indie κουλτούρα οποιασδήποτε μορφής τέχνης και οι παραλληλισμοί είναι αναπόφευκτοι. Όλα τα indie παιχνίδια που παρουσιάζονται στην ενότητα, είναι μικρά αριστουργήματα που φτιάχτηκαν με αγάπη και κόπο από μικρές ομάδες, ή συχνά από ένα μόνο άτομο, κι αν τα τελευταία 10 χρόνια είχες φάει κόλλημα με κάποιο ύπουλα σαγηνευτικό game, απ’ αυτά που είναι τόσο μικρά ώστε να περνάνε μέσα από το δίχτυ που διαχωρίζει τους σκληροπυρηνικούς από τους casual gamers, πιθανότατα θα το βρεις εδώ (και θα το ξαναπαίξεις).

Αυτά τα ολίγα. Το ρεζουμέ είναι ότι πρόκειται για μια έκθεση που δεν πρέπει να χάσεις, ακόμα κι αν θεωρείς ότι δε σε αφορά ιδιαίτερα η ψηφιακή κουλτούρα (άλλωστε, όπως αναφέρεται στην περίγραφη της έκθεσης, η ψηφιακή κουλτούρα είναι πια απλώς «κουλτούρα»).

digital revolution (12 of 31)_p

Η αλήθεια είναι ότι η συγκεκριμένη παρουσίαση δε διαφέρει ιδιαίτερα από οποιαδήποτε άλλη μπορεί να έχεις διαβάσει και σε παροτρύνει επίσης να πας στο Digital Revolution. Έτσι θα παραθέσω κάποιες σκέψεις που έκανα με αφορμή δύο συγκεκριμένα εκθέματα, (απ’ τα πολύ «μικρά» της έκθεσης, που δεν τραβάνε τόσο το βλέμμα), με το σκεπτικό ότι, καμιά φορά, αυτή η διαδικασία συλλογισμού στην οποία μπορεί να μπεις από ‘κει που δεν το περιμένεις, μπορεί να γίνει το σημαντικότερο κομμάτι της εμπειρίας, και με στόχο να σε παρακινήσω να επισκεφτείς την έκθεση προς αναζήτηση αντίστοιχων στιγμών:

Το video clip για το τραγούδι “Kilo” των Light Light, το χάζευα σε λούπα. Στην ουσία πρωταγωνιστούν οι κέρσορες εκατοντάδων χρηστών που, σε πραγματικό χρόνο, ακολουθούσαν τις εντολές που εμφανίζονταν στην οθόνη τους: “Stay in the Green Zone”, “Play the Bass”, “Form a Smiley”. Aν δεν το έβλεπες, θα περίμενες ότι εκατοντάδες άνθρωποι χωρίς καμία επικοινωνία μεταξύ τους θα κατάφερναν μέσα σε δευτερόλεπτα να μοιράσουν σωστά τη δουλειά («έγω θα πάω στο μάτι», «εγώ στο στόμα»), ώστε να σχηματίσουν μια χαμογελαστή φατσούλα; Mπορεί να φαίνεται ανούσιο, αλλά μόνο αυτό δεν είναι. Μου έφερε στο μυαλό, αυτό το πείραμα του BBC στο οποίο οι συμμετέχοντες γέμισαν μια αίθουσα σινεμά και στη συνέχεια έπαιξαν συνεργατικά μια παραλλαγή του ιστορικού Pong, χρησιμοποιώντας μικρές χρωματιστές ρακέτες, αλλά χωρίς να τους έχει δωθεί καμία οδηγία για το τι πρέπει να κάνουν – χρησιμοποίησαν απλά το ένστικτο και την ενσυναίσθησή τους. Αναλόγως του πόσο μακριά θέλεις να το πας, τα αποτελέσματα του πειράματος θα μπορούσαν να σου δώσουν ακόμα και μια εικόνα στην οποία ανθρώπινες συλλογικότητες συγκροτούν μια λειτουργική κοινωνία χωρίς την ανάγκη παρεμβάσεων από ρυθμιστικούς φορείς. Ή μπορείς απλά να εντυπωσιαστείς με τα όσα απίθανα γίνονται μέσα σ’ αυτή την αίθουσα σινεμά (πάντως γενικά, τα μικρά και μεγάλα θαύματα που παρουσιάζονται στο Digital Revolution έγιναν πραγματικότητα χάρη σε ανθρώπους που το πήγαιναν μακριά).

digital revolution (26 of 31)_p

Αυτά για το πιθανό μας μέλλον. Ας μιλήσουμε λίγο και για το παρελθόν και το παρόν μας καθώς μεγαλώνουμε μαζί με την ψηφιακή τεχνολογία.

Όσο ήμουν μέσα στην Digital Archaeology, σκεφτόμουν τον Μιχάλη. Ο Μιχάλης είναι ένας άνθρωπος από το στενό μου οικογενειακό περιβάλλον που φοράει περήφανα το παράσημο του geekδεινόσαυρου. Μιλάμε για έναν τύπο που διάβαζε βιβλία με τίτλους όπως «Λέιζερ και Μέιζερ» (οτιδήποτε κι αν είναι το μέιζερ) όταν τα βιβλία γράφονταν ακόμα σε πολυτονικό, που κατασκεύαζε λειτουργικά ρομπότ όταν η καλύτερη πιθανότητα που είχες για να έρθεις σε επαφή με ρομπότ ήταν να νοικιάσεις το «Και τα Ρομπότ Τρελάθηκαν» σε βιντεοκασέτα με 200 δραχμές και που όταν το Ίντερνετ ήταν ακόμα στα σπάργανα και το wi-fi επιστημονική φαντασία, είχε κρεμάσει εκατοντάδες μέτρα καλωδίου πάνω απ’ τους δρόμους του Μπουρναζίου για να παίζει multiplayer στο κομπιούτερ με τους φίλους του, χωρίς να χρειαστεί να βγουν απ’ τα σπίτια τους. Αυτός λοιπόν ο άνθρωπος, που είχε στένες επαφές με τις ψηφιακές τεχνολογίες από τότε που θυμάται τον εαυτό του, πρόσφατα μου έλεγε ότι δεν καταλαβαίνει για ποιο λόγο όλα τα σημερινά παιδιά τρελαίνονται για το Minecraft. Για την ιστορία, το Minecraft (2009) είναι ένα game στο οποίο κατά βάση χτίζεις αχανείς κόσμους από κυβάκια (και είσαι κι εσύ φτιαγμένος από κυβάκια). Δεν μπορώ να το περιγράψω καλύτερα, μου φαίνεται και ‘μένα ανούσιο και ακαταλαβίστικο και συν τοις άλλοις τα γραφικά του είναι επίτηδες παλαιολιθικά μ’ έναν σχεδόν ενοχλητικό τρόπο. Απ’ ό,τι φαίνεται όμως, καμία σημασία δεν έχει το πώς βλέπουμε το Μinecraft εμείς των προηγούμενων γενεών, τεχνολογικών και μη: To Minecraft, ένα παιχνίδι που ουσιαστικά φτιάχτηκε από έναν μόνο άνθρωπο με τα πενιχρότερα των μέσων, πουλήθηκε στη Microsoft για το αστρονομικό ποσό των 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Είπαμε, τα παιδιά το λατρεύουν.

minecraft__140227211000

Το καλοκαίρι είχα μια σύντομη συνομιλία μ’ ένα Γάλλο πιτσιρικά που γνώρισα στις διακοπές και φορούσε μπλούζα μ’ ένα απ’ τα άχαρα τετραγωνιζέ τερατάκια του Minecraft. Toν ρώτησα τι στο καλό τους αρέσει τόσο πολύ σ’ αυτό το παιχνίδι και η έκφραση του προσώπου του όταν μου απάντησε γελώντας ότι δεν μπορεί να μου εξηγήσει, με έκανε να αισθανθώ 200 ετών. Είναι λίγο δύσκολο στη χώνεψη, αλλά πλέον έχουμε κλείσει τόσα χρόνια συμβίωσης με την ψηφιακή κουλτούρα, που και οι πιο διαβασμένοι από εμάς, δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε πώς λειτουργεί η γενιά που ήρθε στον κόσμο όταν η κουλτούρα αυτή ήταν προ πολλού εδραιωμένη πραγματικότητα. Όταν πια φτάνεις να λες «δεν καταλαβαίνω» μπροστά σε κάτι που έχει γεννήσει φανατικές υποκουλτούρες και κινεί δισεκατομμύρια δολάρια, είσαι ο μπαμπάς σου που σου έλεγε ότι θα στραβωθείς αν παίζεις πολύ Super Mario. Aυτά σκεφτόμουν καθώς κοιτούσα το έκθεμα για το Minecraft – το Μιχάλη και το Γάλλο πιτσιρικά που με έκανε να αισθανθώ μπαμπάς πριν την ώρα μου. Λίγο πιο δίπλα, κάποια παιδάκια μπαίνουν κάτω από μια δέσμη φωτός, εμφανίζονται ως μαριονέτες μέσα στην οθόνη και προσπαθούν να μαζέψουν μαγικά κλειδιά. Το διασκεδάζουν με την ψυχή τους. Σκέφτομαι ότι κάποτε ο μόνος τρόπος για να γίνεις μαριονέτα που αναζητά μαγικά κλειδιά ήταν μόνο ο εξής ένας: να έχεις δυνατή φαντασία. «Η ψηφιακή τεχνολογία υποκαθιστά τη φαντασία και τη μνήμη» φωνάζουν πολλοί, «η μηχανή θα κάνει τα μυαλά μας πλαδαρά». Ψυχραιμία, τα ίδια έλεγε ο Νίτσε το 19ο αιώνα για τη γραφομηχανή. Σύντομα, αυτά τα παιδάκια που έγιναν για λίγο μαριονέτες στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, θα μπερδεύουν το Γάλλο πιτσιρικά με τα ακαταλαβίστικα μελλοντικά παιχνίδια τους κι η ζωή θα συνεχίζεται, όπως πάντα κάνει. Προς το παρόν, είμαστε στην ίδια αίθουσα μαζί με άλλους Μιχάληδες, Γάλλους πιτσιρικάδες και εκπροσώπους όλων των ενδιάμεσων ηλικιακών groups, και παίζουμε με παμπάλαια, παλιά και καινούρια, ειρηνικά ψηφιακά όπλα. Είμαστε μέλη της ίδιας Επανάστασης.

Info: Τελευταίο Σαββατοκύριακο για την έκθεση “Digital Revolution” της Στέγης Γραμμάτων & Τεχνών. Είσοδος 2 – 7€.