Kείμενο: Σοφία Τριάντου, Βοτανολόγος

Το δίκταμο δεν πλουτίζει μόνο τα βουνά της Κρήτης αλλά και την ελληνική γλώσσα με τις πολλές επιστημονικές και λαϊκές ονομασίες. Origanum dictamnus L, Origanum cretic um Bauh, Origanum psedodictamnus Sieb, ενώ στη φαρμακευτική χρήση χρησιμοποιείται Dictamnus creticus (Πρινέας 1983, Καββαδάς 1956).

Στην Κρήτη ανάλογα με το χωριό που θα επισκεφτείτε, θα το ακούσετε και ατίταμος, δίκταμνο, λιβανόχορτο, στομαχόχορτο, στοματόχορτο, μαλλιαρόχορτο και έρωντας.

Έρωντας, επειδή για να το συλλέξει κανείς από τις κακοτράχαλες κορφές στα βουνά της Κρήτης πρέπει να περάσει πολλές δυσκολίες όπως στον έρωτα!

Στοματόχορτο γιατί λένε ότι αν το μασήσει κανείς σταματάει την κακοσμία του στόματος.

Μαλλιαρόχορτο το ονομάζουν εξαιτίας του πυκνού άσπρου τριχώματος στα παχιά ωοειδή φύλλα του.

Ενώ στομαχόχορτο γιατί τα βλαστάρια του έχουν επουλωτικές και στυπτικές ιδιότητες στο στομάχι.

Το δίκταμο φαίνεται να ανακαλύφθηκε για τις μαγικές του ιδιότητες από την εποχή της μυθολογίας. Η Μινωική Θεά, Βριτόμαρης (για την ανατολική Κρήτη) ή Δίκτυννα (για τη δυτική Κρήτη), λέγεται ότι του έδωσε το όνομά του, από το βουνό των Δίκτων όπως αυτό της Δίκτυννα.

Μια Θεά αντίστοιχη της Θεάς Αρτέμιδος, στην οποία το άγαλμα της ήταν στεφανωμένο με δίκταμο και προς τιμήν της λεγόταν Αρτεμίδιον! Θεά που λατρεύτηκε σε όλη την Ελλάδα και τιμήθηκε ως παντοδύναμη δέσποινα  της φύσης και των βρεφών.

Τα μαγικά φίλτρα από δίκταμο  για την ερωτική έλξη, το κάλλος και τη γονιμότητα ύμνησαι δεόντως η Θεά Αφροδίτη. Το χρησιμοποίησε για τη διατήρηση της νεότητας.

Οι Μινωίτες κληρονόμησαν τα μυστικά των θεών για το δίκταμο και παρασκεύαζαν από αυτόν αρώματα, αρωματικά λάδια και αλοιφές για την περιποίηση του δέρματος και  την ανθρώπινη έλξη.

Σε χρόνια αλλοτινά γιάτρευαν τις πληγές τους στη Κρήτη. Προφανώς πίστεψαν τα λόγια του Αριστοτέλη, ο οποίος έλεγε ότι όταν οι αίγες (αγριοκάτσικα) χτυπιόνταν από τα βέλη των κυνηγών αναζητούσαν δίκταμο στα βουνά της Κρήτης, το μασούσαν και το έβαζαν στην πληγή τους για να απομακρύνουν το δηλητήριο και το ίδιο το βέλος για να θεραπευτούν.

Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής το τίμησε για τις θεραπευτικές του ιδιότητες στη μήτρα των γυναικών αλλά και σε μορφή καταπλάσματος για τις παθήσεις του δέρματος.

Ο Διοσκουρίδης γιάτρευε τις πληγές των στρατιωτών με κατάπλασμα από δίκταμο, ακόμα και σήμερα, στα κρητικά καφενεία οι παλιοί, αν κοπείς σε συμβουλεύουν να βάλεις δίκταμο να γιάνει, αν και με λύπη διαπίστωσα ότι δεν έχουν σκοπό να βοηθήσουν στην προστασία του φυτού, προτιμούν την προστασία και την αύξηση των κοπαδιών τους, τα οποία ψάχνουν δίκταμο να ανακουφίσουν το στομάχι τους από τις ζωοτροφές.

Μια ευλογία το δίκταμο στη γη της Κρήτης, ένα αρωματικό φυτό που από τα αρχαία χρόνια ανακαλύφθηκαν οι πολύτιμες ιδιότητες του και πολλές από αυτές τις ακολουθούμε μέχρι και σήμερα.

Από τα αρχαία χρόνια διευκόλυνε τον τοκετό, θεράπευε τα κατάγματα των οστών και ήταν ένα εξαιρετικό φάρμακο για τις αρθρίτιδες και τους ρευματικούς πόνους (Γκανιάτσας 1966).

Σήμερα ακολουθούμε τα μαγικά φίλτρα της Θεάς Αφροδίτης και το πίνουμε για αναζωογόνηση καθώς το προτείνουμε και στους γερασμένους οργανισμούς για αυτό και λέγεται το φυτό της νιότης. Σημειώνουμε και τις συμβουλές του Ιπποκράτη, ο οποίος αναφέρει ότι  πρόκειται για ένα απαραίτητο βότανο για την υγεία των γυναικών όχι μόνο για το κάλλος αλλά και την τόνωση, καθώς και για την υγεία της μήτρας και τα αντιοξειδωτικά στοιχεία του, τα οποία αποδεικνύονται συνεχώς με επιστημονικές μελέτες (Lionis et al. 1998).

Σε αφέψημα, μπορούμε να βάλουμε 20-30 γρ. σε ένα λίτρο νερό, θα απαλύνει τους πόνους της περιόδου και η ίδια ποσότητα σε έγχυμα καταπολεμά την ατονία και το στομαχόπονο. (Αντώνης Αλιμπέρτης, Βότανα της Κρήτης).

Στην Κρήτη συνηθίζουν να το συνδυάζουν με φασκόμηλο και ως κατάπλασμα για τους πονοκεφάλους. Η παραδοσιακή κρητική κουζίνα μας λέει, ράψτε δίκταμο στην κοιλιά των ψαριών, στεγνώστε τα, ψήστε τα μόνο δύο λεπτά και απολαύστε τα με δυο σταγόνες λεμόνι.

Δυστυχώς σήμερα θεωρείται απειλούμενο είδος και προστατεύεται από τη συνθήκη της Βέρνης (διατήρηση της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης -19.9.1979). Μπορείτε όμως να εμπιστευτείτε της κρητικές βιολογικές καλλιέργειες και να το γευτείτε τις κρύες μέρες του χειμώνα:

«Και για σένα κανείς δεν είχε ακούσει

Για σένα ούτε το δίκταμο ούτε το μανιτάρι

Στα μέρη τ΄ αψηλά της Κρήτης τίποτα

Για σένα μόνο δέχτηκε ο Θεός να μου οδηγεί το χέρι»

Το Μονόγραμμα, Οδυσσέας Ελύτης