Η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών του Κάσελ της Γερμανίας φιλοξένησε στις 6 Οκτωβρίου την «documenta 14, Κάσελ: Μαθαίνοντας από την Αθήνα». Η παρουσίαση διοργανώθηκε από την ομάδα της documenta 14, με επικεφαλής τον καλλιτεχνικό της διευθυντή Adam Szymczyk, και βασικό σκοπό να συστήσει τους βασικούς συντελεστές της επόμενης διοργάνωσης, αλλά και να πυροδοτήσει το διάλογο γύρω από τις ιδέες και τη βασική θεματολογία της έκθεσης η οποία θα πραγματοποιηθεί το 2017.

Η εικαστική έκθεση documenta διοργανώνεται κάθε πέντε χρόνια στο Κάσελ από το 1955. Στις προηγούμενες δεκατρείς documenta η πόλη φιλοξένησε πολλούς καλλιτέχνες και ανθρώπους του πολιτισμού από ολόκληρο τον κόσμο. Όμως, μετά από τόσα χρόνια αδιατάρακτης λειτουργίας, προέκυψε η ιδέα να αμφισβητηθεί, έστω και προσωρινά, ο ρόλος του μόνιμου οικοδεσπότη, καθώς αυτός ο ρόλος, με όλα τα προνόμια που συνεπάγεται, μοιάζει να μην μπορεί να βρει έρεισμα στο σημερινό πολιτισμικό περιβάλλον. Με αυτό το σκεπτικό, ο Szymczyk παρουσίασε τη διπλή δομή που αποφασίστηκε για την documenta 14.

Το 2017 η documenta 14 θα διοργανωθεί και σε δεύτερο σημείο, την Αθήνα, καθιστώντας το Κάσελ και την ελληνική πρωτεύουσα ισότιμους τόπους φιλοξενίας της έκθεσης. Η documenta εγκαταλείπει τον αδιαφιλονίκητο, μέχρι στιγμής, ρόλο του οικοδεσπότη και αποκτά έναν νέο ρόλο: του φιλοξενούμενου, στην Αθήνα. Ο Szymczyk επισήμανε ότι η βασική συλλογιστική και οι λόγοι που κρύβονται πίσω από αυτή την κίνηση είναι πολυσύνθετοι. Αφορούν την τρέχουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση, τόσο στην Ευρώπη όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο, η οποία αποτελεί κίνητρο για πολιτιστική δραστηριοποίηση.

Ταυτόχρονα υποδηλώνουν την ανάγκη να αναδειχθεί από την documenta 14 η προφανής ένταση που επικρατεί μεταξύ Βορρά και Νότου όπως αυτή αντικατοπτρίζεται, εκφράζεται και ερμηνεύεται στη σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή. Η πρόκληση έγκειται στην αποφυγή των κινδύνων μιας διττής λογικής, και ταυτόχρονα στη ανάδειξη μιας διαρκώς εξελισσόμενης πραγματικότητας. Αντί να αποτελέσει ένα μονοδιάστατο θέαμα που θα παρουσιαστεί σε έναν ξεκάθαρα προκαθορισμένο τόπο και χρόνο, όπως συμβαίνει με τις σημαντικές διεθνείς εκθέσεις, η documenta 14 θα αποτελείται από δύο ισοδύναμα σκέλη που θα ισορροπούν δυναμικά στο χώρο και στο χρόνο.

Η απόσταση μεταξύ του Κάσελ και Αθήνας θα αλλάξει ριζικά την εμπειρία των επισκεπτών της documenta 14. Θα δημιουργήσει μια αίσθηση απώλειας και προσμονής λόγω της γεωγραφικής και πολιτισμικής μετατόπισης που προκαλούν τα δύο απομακρυσμένα σκέλη της έκθεσης, κάτι που θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβάνονται οι επισκέπτες, θα αναιρέσει την αίσθηση της μονιμότητας και την αντίληψη ότι μια τέτοια έκθεση έχει μόνο μία ταυτότητα, έναν τόπο και έναν χρόνο διεξαγωγής. Η documenta 14 επιχειρεί να αγκαλιάσει μία πληθώρα από φωνές μέσα, ανάμεσα και πέρα από τις δύο πόλεις στις οποίες θα βρίσκεται, μεταφέροντας τη συζήτηση και πέρα από την Ευρώπη, λόγω της προνομιακής θέσης της μεσογειακής μητρόπολης, εκεί όπου η Ευρώπη, η Αφρική, η Μέση Ανατολή και η Ασία συναντώνται. Οι διαφορετικές και αποκλίνουσες τοποθεσίες και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες του Κάσελ και της Αθήνας θα επηρεάσουν την ίδια τη διαδικασία δημιουργίας των εκθέσεων, ενώ παράλληλα θα αποτελέσουν πηγή έμπνευσης και καθοριστικό παράγοντα για τη δημιουργία των έργων τέχνης που θα παρουσιαστούν στην κάθε μία. Για την documenta 14 οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες θα κληθούν να δημιουργήσουν και να παρουσιάσουν τα έργα τους και στις δύο πόλεις.

Προς το παρόν τα εγκαίνια της documenta 14 στην Αθήνα έχουν προγραμματιστεί για τον Απρίλιο του 2017, ενώ μετά από δύο μήνες, στις 10 Ιουνίου, θα γίνουν τα εγκάινια και στο Κάσελ. Με αυτόν τον τρόπο θα υπάρχει ένας μήνας κατά τον οποίο η έκθεση θα διεξάγεται παράλληλα και στα δύο σημεία. Επιπλέον, παρόλο που κάθε σκέλος της έκθεσης θα διαμορφωθεί αυτόνομα, θα αλληλοεπηρεάζονται ως προς το περιεχόμενο, και θα φιλοξενηθούν σε επιλεγμένους χώρους στην Αθήνα και στο Κάσελ. Η documenta 14 θα αντλήσει γνώση από την Αθήνα και τους κατοίκους της, και δεν θα στείλει ένα προκατασκευασμένο πακέτο από το Κάσελ για να το φυτέψει σε κάποιον γραφικό εκθεσιακό χώρο της πόλης, αποτελώντας μια τριετή διαδικασία μάθησης και παραγωγής γνώσης, βοηθώντας παράλληλα στη θεσμοθέτηση χώρων για δημόσια ζωή και στα δύο σημεία. Στη διαδικασία αυτή θα εμπλακούν και θα συνεισφέρουν οι κοινότητες και των δύο πόλεων. Ήδη, κατά τη διάρκεια του 2013 και του 2014, έγιναν στην Αθήνα μερικές προκαταρκτικές συναντήσεις, στις οποίες πήραν μέρος αρκετοί από τους πολιτιστικούς φορείς της πόλης, εκφράζοντας την ποικιλομορφία αλλά και τις αντιφάσεις της ελληνικής κοινωνίας, και ξεκίνησε ένας διάλογος που βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά τη συνεργασία με τους πολιτιστικούς οργανισμούς της πόλης. Παράλληλα, αντίστοιχες συζητήσεις έγιναν και στο Κάσελ.

Ο Szymczyk και η ομάδα του κατέληξαν ότι η documenta 14, με την προσωρινή της μετατόπιση και αποκτώντας δύο οπτικές γωνίες, θα ενεργοποιήσει και θα χρησιμοποιήσει τις καλλιτεχνικές πρακτικές που αγγίζουν την πραγματικότητα ενός σύγχρονου κόσμου, μια ολότητα που αποτελείται από ξεχωριστές οντότητες, και όχι μιας επικράτειας που την καθορίζουν οι ηγεμονικές σχέσεις, με αποτέλεσμα να μετατρέπεται σε πεδίο δεινών και εξαθλίωσης για τους πολλούς. Με αυτόν τον κόσμο θα ασχοληθεί η έκθεση, έναν κόσμο που υπερβαίνει τα όρια της Γερμανίας ή της Ελλάδας.